Nguyên nhân của tình trạng này chủ yếu là do đời sống của người dân gặp nhiều khó khăn, thiếu việc làm. Nguồn lao động ở các địa phương khá dồi dào, nhưng phần lớn vẫn là lao động phổ thông, thu nhập kinh tế của người dân thường rất thấp. Mặt khác, nhiều người muốn đi xuất khẩu lao động theo đường chính ngạch nhưng không đáp ứng được yêu cầu về chi phí, trình độ ngoại ngữ, tay nghề chuyên môn theo yêu cầu của người sử dụng lao động... Trong khi đó, nhận thức pháp luật của một bộ phận nhân dân còn hạn chế, trong đó có một số người nhẹ dạ cả tin bị các đối tượng xấu dụ dỗ, lừa đưa ra nước ngoài để lao động bất hợp pháp.
Qua tìm hiểu được biết, để dụ dỗ, lôi kéo người lao động, các đối tượng chủ mưu, cầm đầu luôn tìm cách gặp gỡ, tiếp xúc với những người đang có nhu cầu tìm việc làm, vẽ ra viễn cảnh công việc làm ổn định, lương cao, có chỗ ăn nghỉ thuận lợi; những trường hợp không có tiền sẽ được các đối tượng bao trọn gói toàn bộ chi phí xuất cảnh, sau đó sẽ khấu trừ vào tiền lương hằng tháng.
Thực tế các vụ việc được phát hiện trong thời gian qua cho thấy, phần lớn lao động Việt Nam sang Trung Quốc làm việc đều là lao động phổ thông, trình độ học vấn thấp, không có tay nghề cho nên thường phải làm những công việc nặng nhọc, thời gian và cường độ lao động lớn nhưng điều kiện làm việc không bảo đảm, việc trả lương không đúng thỏa thuận hoặc không tương xứng với công sức bỏ ra. Việc thực hiện các quyền lợi của người lao động như nghỉ ngơi, chữa bệnh, bảo hiểm đều không bảo đảm. Không ít trường hợp còn bị chủ sử dụng lao động quỵt tiền bằng nhiều thủ đoạn, thậm chí nhiều người bị đối tượng xấu đưa, dẫn sang Trung Quốc chiếm đoạt tiền, tài sản. Ngoài những rủi ro trên, họ còn đối mặt với nguy cơ trở thành nạn nhân của các đường dây mua bán người; phụ nữ bị ép làm gái bán dâm, bị mua đi bán lại. Khi bị các cơ quan chức năng của Trung Quốc bắt giữ, họ thường bị tịch thu tài sản rồi bị đuổi trở về Việt Nam.
Trước tình hình đó, Công an tỉnh Thanh Hóa đã chủ động tham mưu cho cấp ủy, chính quyền từ tỉnh đến cơ sở chỉ đạo các cấp, các ngành triển khai đồng bộ các biện pháp tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức pháp luật của các tầng lớp nhân dân về các quy định của Nhà nước trên lĩnh vực xuất, nhập cảnh; các chủ trương, chính sách xuất khẩu lao động, đồng thời cảnh báo về hậu quả, tác hại và những rủi ro có thể xảy ra với người lao động khi xuất cảnh trái phép; vận động các gia đình có người thân đang lao động trái phép nhanh chóng trở về địa phương.
Với vai trò là lực lượng chủ công, nòng cốt trong công tác đấu tranh, ngăn chặn các hành vi xuất cảnh trái phép, Công an tỉnh Thanh Hóa đã phối hợp Bộ đội Biên phòng tỉnh tăng cường tuần tra, kiểm soát biên giới, đi sâu đi sát địa bàn, làm tốt công tác quản lý nhân khẩu, hộ khẩu. Tập trung rà soát phát hiện các đối tượng có hành vi lôi kéo, tổ chức đưa dẫn người xuất cảnh trái phép sang Trung Quốc làm thuê bất hợp pháp để xác minh, điều tra, xử lý theo quy định của pháp luật, kể cả đối với những công dân nhập cảnh, cư trú trái phép tại các nước. Ðiển hình là Công an huyện Lang Chánh trong năm 2014 đã phát hiện, điều tra, khởi tố, bắt giữ ba đối tượng tổ chức đưa người trốn sang Trung Quốc lao động trái phép.
Mới đây, Tòa án nhân dân huyện Lang Chánh đã đưa ra xét xử và tuyên phạt tám năm tù giam đối với bị cáo Lê Thị Hoàng, sinh năm 1976, ở xã Trí Nang, huyện Lang Chánh phạm tội tổ chức đưa người khác trốn đi nước ngoài trái phép. Theo cáo trạng của Viện Kiểm sát, chỉ tính từ tháng 9-2013, cho đến khi bị bắt vào đầu tháng 7-2014, Lê Thị Hoàng đã đưa chín công dân (cả nam và nữ) trên địa bàn huyện Lang Chánh xuất cảnh trái phép sang Trung Quốc lao động. Trong đó có trường hợp bị ép làm vợ của một người đàn ông Trung Quốc sau đó bị hành hạ, đánh đập và bán cho một người đàn ông khác. Khi trốn được về Việt Nam, nạn nhân đã làm đơn tố cáo hành vi phạm tội của Lê Thị Hoàng với các cơ quan chức năng.
