Nền tảng để tránh tối đa các rủi ro pháp lý

Ông Đỗ Trọng Hải, Phó Tổng giám đốc InvestConsult Group, Giám đốc Công ty Dịch vụ pháp lý InvestConsult đã khẳng định như vậy khi trao đổi về vấn đề này. 

Hỏi: Khái niệm rủi ro pháp lý được hiểu như thế nào, thưa ông?

Ông Đỗ Trọng Hải: Rủi ro pháp lý trong hoạt động giao thương quốc tế có thể được hiểu là những sự kiện xảy ra ngoài mong muốn, ngoài tầm kiểm soát, hoặc không được quản lý một cách hiệu quả, gây thiệt hại về vật chất và phi vật chất cho DN. Nó bao gồm những rủi ro do sự thay đổi không lường trước được về chính sách pháp luật và những rủi ro có thể lường trước để phòng tránh, nhưng không chủ động chuẩn bị, không nhận thức được, hoặc không kiểm soát được, dẫn đến thiệt hại. Theo tôi, nhóm rủi ro thứ hai có tính phổ biến hơn và cần được ưu tiên khắc phục.

Hỏi: Có thể “nhận dạng” cụ thể hơn những rủi ro đó không?

Ông Đỗ Trọng Hải: Qua những vụ việc cụ thể mà một số DN Việt Nam đã gặp phải trong giao thương quốc tế, chúng tôi tạm phân ra một số dạng rủi ro pháp lý chính như sau.

Thứ nhất, rủi ro xảy ra do chưa có sự hiểu biết đầy đủ về hệ thống pháp luật, chính sách của nước ngoài, luật pháp và thông lệ quốc tế, cũng như các thỏa thuận đa phương, song phương giữa các quốc gia. Nhóm này chủ yếu liên quan đến vấn đề chuyển dịch quyền sở hữu, quyền quản lý tài sản; về quyền sở hữu trí tuệ đối với nhãn hiệu, thương hiệu, sáng chế, bí quyết kỹ thuật, chuyển giao công nghệ và bản quyền; vấn đề rào cản thương mại và kỹ thuật của chính phủ các nước; các thỏa thuận về thuế; các vụ kiện chống bán phá giá, áp thuế chống bán phá giá và việc hiểu, áp dụng luật pháp, thông lệ quốc tế, thỏa thuận đa, song phương như thế nào.

Thứ hai, rủi ro vì chưa hiểu biết đầy đủ về pháp luật Việt Nam. Nghe có vẻ vô lý, nhưng dạng này khá đa dạng và xảy ra với không ít DN Việt Nam.

Thứ ba, rủi ro do không có khả năng tiên liệu những thay đổi của luật pháp của nước ngoài cũng như trong nước liên quan đến chính sách xuất, nhập khẩu hàng hoá, ký kết hợp đồng.

Thứ tư, rủi ro liên quan đến năng lực thẩm định tư cách pháp lý, tài chính của đối tác và người đại diện của đối tác nước ngoài.

Thứ năm, rủi ro liên quan đến việc áp dụng luật nào, chọn cơ quan nào giải quyết và thi hành án, chọn ở trong nước hay ở nước ngoài, có phù hợp hay không.

Hỏi: Vậy theo ông, đâu là nguyên nhân dẫn đến những rủi ro đó?

Ông Đỗ Trọng Hải: Theo tôi, nguyên nhân đầu tiên và lớn nhất chính là DN chưa có thói quen tuân thủ pháp luật, chưa xác định đúng tầm quan trọng của yếu tố pháp lý trong kinh doanh. Một DN chưa hiểu đầy đủ và tuân thủ đúng pháp luật, mà vẫn “hồn nhiên” hoạt động thì rủi ro là điều khó tránh khỏi. Ngoài ra, còn có những nguyên nhân khác, như hầu hết DN Việt Nam chưa có thói quen sử dụng dịch vụ tư vấn pháp lý; chuẩn bị không kỹ hoặc thiếu kinh nghiệm trong thương thảo hợp đồng; khó khăn về tài chính và thông tin để kiểm tra năng lực pháp lý và tài chính của đối tác. Nên nhớ rằng, đối tác nước ngoài càng giàu tiềm năng thì càng lọc lõi trong kinh doanh.

Hỏi: Nhiều người cũng nhắc đến vai trò của các hiệp hội nghề nghiệp, thưa ông?

Ông Đỗ Trọng Hải: Đó cũng là một yếu tố quan trọng. Tại các nước có nền kinh tế phát triển, các hiệp hội nghề nghiệp đóng vai trò cung cấp thông tin cơ bản cho các DN hội viên, nhất là các thông tin pháp lý về tiếp cận thị trường, cạnh tranh, sở hữu trí tuệ và cảnh báo những rủi ro DN có thể phải đối mặt. Họ còn dùng khả năng tài chính để góp tiếng nói, gây áp lực về mặt chính sách đối với chính phủ, nhằm bảo vệ hội viên, kể cả trong quá trình tố tụng. Thực tế ở Việt Nam, vai trò của các hiệp hội nghề nghiệp đã dần được khẳng định, nhưng tầm ảnh hưởng chưa nhiều, khả năng giúp DN thành viên hạn chế rủi ro trong giao thương quốc tế chưa cao.

Hỏi: Như vậy, để phòng tránh rủi ro pháp lý cần phải có những giải pháp lâu dài, chiến lược?

Ông Đỗ Trọng Hải: Đúng thế! Hội nhập quốc tế, gia nhập WTO thì mỗi DN Việt Nam đều là một tổ chức kinh doanh trong thị trường và môi trường pháp lý toàn cầu, nghĩa là phải “làm bạn” một cách bình đẳng với thông lệ quốc tế. Nhiều DN Việt Nam còn lúng túng khi giao thương, chưa đạt được sự tin cậy với đối tác nước ngoài. Vì thế, giải pháp có tính nền tảng, chiến lược là chúng ta phải xây dựng được một hệ thống pháp luật minh bạch, tiếp cận thông lệ quốc tế. Bên cạnh đó, bản thân DN phải nâng cao tinh thần thượng tôn pháp luật, nâng cao kiến thức pháp luật trong và ngoài nước, coi trọng công tác tư vấn pháp lý, đặc biệt với những quan hệ giao thương có yếu tố nước ngoài.