Nâng cao sức cạnh tranh, thúc đẩy dệt may xuất khẩu

Đối diện thách thức

Số liệu thống kê của Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex) cho thấy, sáu tháng đầu năm 2017, xuất khẩu dệt may của Việt Nam đạt 14,2 tỷ USD, tăng 10,6% so với cùng kỳ năm 2016. Trong đó, thị trường Mỹ dẫn đầu với sáu tỷ USD, tăng 9%; Liên hiệp châu Âu (EU) đạt 2,3 tỷ USD, tăng 8%; Nhật Bản đạt 1,5 tỷ USD, tăng 12%; Hàn Quốc đạt 1,2 tỷ USD, tăng 18%... Mặc dù mức tăng trưởng của các thị trường truyền thống không đạt như mong đợi nhưng nhiều thị trường mới đã có những tín hiệu tốt với mức tăng trưởng từ hai con số trở lên, trong đó tốc độ tăng ở các thị trường: Thái-lan tăng 17%, In-đô-nê-xi-a tăng 11%, Xin-ga-po tăng 38%,... cho thấy, những nỗ lực của việc chủ động tiếp cận, tận dụng và khai thác những hiệp định thương mại song phương và đa phương mới đã cho kết quả bước đầu. Bên cạnh đó, ngành dệt may tiếp tục duy trì mức tăng trưởng của các mặt hàng truyền thống như áo thun, quần các loại có mức tăng trung bình vào khoảng 13% đến 17%; veston tăng 15%. Một số mặt hàng mới có tốc độ tăng trưởng tốt với đồ bơi tăng 29%, quần áo mưa tăng 41%, khăn tăng 31%. Việc có nhiều sản phẩm mới và nhiều cách tiếp cận thị trường đã và đang từng bước đem lại tốc độ tăng trưởng cao hơn, ổn định và ít phụ thuộc các thị trường truyền thống như những năm trước. Tuy nhiên, DMVN đang phải đối diện với rất nhiều khó khăn khi đơn hàng bị dịch chuyển sang một số nước trong khu vực có sức cạnh tranh tốt hơn, nhiều đối tác nước ngoài ép giá sản phẩm cùng với các chi phí sản xuất như điện, nước, kho bãi, chi phí vận chuyển tăng cao khiến các DN đứng trước nguy cơ càng sản xuất càng thua lỗ, thậm chí đứng bên bờ phá sản.

Liên quan tới hoạt động của DN, Chủ tịch HĐQT Tổng công ty May Hưng Yên (Hugaco) Nguyễn Xuân Dương cho biết, lượng đơn hàng của Hugaco không còn thiếu như trước nhưng cũng chỉ ký hết tháng 9. Trong sáu tháng đầu năm, tổng doanh thu của Hugaco chỉ đạt gần 126 triệu USD, giảm khoảng 5% so với cùng kỳ năm 2016. Nguyên nhân là do hầu hết các mã hàng bị đối tác ép giá xuống từ 5% đến 10% vì các nước cạnh tranh trực tiếp với hàng dệt may xuất khẩu của Việt Nam như Băng-la-đét, Ấn Độ, Pa-ki-xtan, In-đô-nê-xi-a... áp dụng chính sách hạ giá đồng tiền nội tệ, đẩy mạnh hàng xuất khẩu. Chính vì doanh thu giảm nhưng vẫn phải bảo đảm lương cho người lao động khiến hiệu quả sản xuất của DN không cao.

Theo Chủ tịch HĐQT Hugaco, có được doanh thu như hiện tại là nhờ Tổng công ty không sàng lọc, bỏ bớt công ty, nhà máy sản xuất không có lãi mà tiếp tục đầu tư thêm một nhà máy mới nhằm bù đắp phần doanh thu sụt giảm. Tuy nhiên, tính bình quân tổng doanh thu, toàn Hugaco vẫn không đạt như mong muốn. “Có thời điểm, nhiều nhà máy sản xuất bị giảm lãi, sáu đến bảy nhà máy nếu tiếp tục sản xuất sẽ bị lỗ nhưng do Hugaco có tiềm lực về tài chính, cùng mối quan hệ đối tác truyền thống vững chắc cho nên từng bước vượt qua các khó khăn, thách thức của thị trường. Đối với những DN nhỏ và vừa khác sẽ rất khó khăn trong việc duy trì sản xuất, tiếp cận thị trường. Nếu không có sự hỗ trợ của Nhà nước thì nguy cơ đóng cửa, ngừng sản xuất là rất lớn. Ngoài ra, làn sóng đầu tư nước ngoài vào Việt Nam thời gian qua tăng, họ có các chính sách hỗ trợ tiền lương cao hơn các DN trong nước, vì thế việc “giữ chân” người lao động gắn bó lâu dài sẽ là thách thức không hề nhỏ đối với các DN” - Chủ tịch Hugaco nhấn mạnh.

Tương tự, Phó Chủ tịch Hiệp hội May mặc tỉnh Bình Dương, Giám đốc Công ty May quốc tế Phan Lê Diễm Trang khẳng định, trong tình hình nhu cầu tiêu dùng thế giới giảm, DN cố gắng nâng cao năng suất, cắt giảm chi phí không cần thiết, tuyên truyền ý thức trách nhiệm đến người lao động; đồng thời, kỳ vọng Nhà nước bình ổn giá và tạo điều kiện thuận lợi để DN tồn tại và phát triển. Theo bà Trang, trong sáu tháng qua, mặc dù công ty không gặp khó khăn về đơn hàng nhưng giá hàng bán cho đối tác không cao, do vậy, việc đạt mục tiêu còn hạn chế, hoạt động kinh doanh cũng chưa mang đến lợi nhuận như kỳ vọng.

Tăng đầu tư công nghệ, mở rộng thị phần

Trước những khó khăn mà ngành DMVN đang phải đối mặt khi nhu cầu tiêu dùng thế giới sụt giảm, sự cạnh tranh trên thị trường ngày càng khốc liệt, để duy trì hoạt động, các DN không còn con đường nào khác ngoài việc đẩy mạnh hoạt động sản xuất, kinh doanh, đầu tư trang thiết bị, công nghệ hiện đại, có các chính sách thu hút, đào tạo, nâng cao tay nghề người lao động nhằm bảo đảm doanh thu tăng trưởng. Nhìn nhận về tín hiệu thị trường trong khoảng thời gian tới, Giám đốc Hành chính - Nhân sự, Tổng công ty Sản xuất - Xuất nhập khẩu Bình Dương (đơn vị quản lý Công ty CP May mặc Bình Dương) Nguyễn Hồng Anh khẳng định: Ngành DMVN phát triển mạnh vào quý III và quý IV. Để hoàn thành kế hoạch năm, Tổng công ty đang tập trung đẩy mạnh việc tổ chức mô hình sản xuất theo hướng gọn nhẹ, đầu tư thiết bị hiện đại và áp dụng mô hình quản lý sản xuất bằng phần mềm của ngành may. Trong những năm tiếp theo, Tổng công ty định hướng tìm kiếm khách hàng tiềm năng có dòng hàng thời trang và đầu tư công nghệ theo hướng hiện đại. Năm nay, Tổng công ty đặt mục tiêu xuất khẩu 60 triệu USD, cao hơn ba triệu USD so với năm 2016. Thời điểm hiện tại đã hoàn thành 55% kế hoạch, tuy nhiên, để tăng sức cạnh tranh, Tổng công ty vẫn cần thực hiện triệt để các giải pháp tiết giảm chi phí, nâng cao năng suất lao động.

Đề cập hướng phát triển của ngành DMVN trong thời gian tới, Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt may, Tổng Giám đốc Vinatex Lê Tiến Trường cho biết, con đường duy nhất của Vinatex nói riêng và DMVN nói chung là cần tăng được thị phần, lấy được khách hàng của các quốc gia khác. Muốn được như vậy, Vinatex buộc mình đứng trước áp lực đổi mới công nghệ. Cần đổi mới công nghệ càng sớm càng tốt, dù phải "thắt lưng buộc bụng" và giai đoạn 2017-2020 là thời điểm tập trung đầu tư mạnh vào công nghệ. Bên cạnh đó, tập đoàn cũng quyết liệt nâng cao năng lực quản lý và quản trị DN theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, hướng tới một tập đoàn quy mô khu vực và quốc tế.

Để kim ngạch xuất khẩu của DMVN đạt mục tiêu cả năm là hơn 31 tỷ USD, các DN cần đẩy mạnh mở rộng thị trường mới tại những nước Đông Âu, tận dụng ưu thế từ các hiệp định thương mại đã có hiệu lực; đầu tư hiệu quả, tăng năng suất, giảm chi phí, nâng cao năng lực hiện có của chuỗi cung ứng hoàn tất sợi - dệt - nhuộm - may,... Trong đó, khẩn trương triển khai các giải pháp chính như: Tăng cường xuất khẩu sợi ở mức tối đa, hơn 90% sản lượng dành cho xuất khẩu. Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu sợi, không phụ thuộc quá nhiều vào một thị trường. Tăng giá trị sợi bằng cách chuyển dịch sản xuất sản phẩm sợi có phẩm cấp cao hơn. Với ngành vải, cần thay đổi cách làm liên kết, chia nhỏ nhóm liên kết để có thể thật sự sử dụng sản phẩm của nhau hiệu quả, gián tiếp tăng kim ngạch xuất khẩu qua khâu may khi sử dụng vải nội địa. Với ngành may, cần giải quyết rốt ráo vấn đề biến động lao động bằng hai giải pháp, đó là dùng công nghệ tự động hóa, tránh phụ thuộc quá lớn vào người lao động, bên cạnh đó tăng năng suất, kiến nghị với Chính phủ về vấn đề chính sách tiền lương, tránh cho DN phải chịu gánh nặng quá lớn trong việc nộp bảo hiểm...

Ngoài ra, các DN dệt may mong muốn trong chính sách vĩ mô của Nhà nước tiếp tục có những tính toán, cân đối phù hợp giữa tỷ giá hối đoái của đồng Việt Nam với đồng tiền của các quốc gia để không bị yếu thế trong xuất khẩu. Độ trễ của thị trường xuất khẩu có thể kéo dài từ sáu tháng đến một năm và trong khoảng thời gian này nếu Việt Nam không phản ứng kịp thời thì khách hàng có thể thay đổi nguồn cung cấp và hệ quả tất yếu là DN xuất khẩu sẽ gặp những khó khăn trong dài hạn. Tiếp đến, cần có chính sách hỗ trợ về tài chính, với lãi suất phù hợp, đồng thời cần tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính, loại bỏ và điều chỉnh những khoản phí, lệ phí phù hợp với thực tế; nâng cấp cơ sở hạ tầng, thời gian thông quan,... nhằm tạo điều kiện để DN phát triển.

Mới đây, Tổ công tác của Thủ tướng Chính phủ do Bộ trưởng, Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Mai Tiến Dũng dẫn đầu đã có buổi làm việc với Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex). Theo đó, lãnh đạo Văn phòng Chính phủ yêu cầu Vinatex đẩy nhanh tiến độ đầu tư các dự án, mục tiêu có hiệu quả. Hiện Vinatex đang đầu tư 21 dự án về sợi, may, dệt, nhuộm. Tuy nhiên, tập đoàn mới đang làm tốt hai khâu đầu và cuối là sợi và may. Do đó, Vinatex cần đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án để sớm đưa vào hoạt động nhằm chủ động nguồn nguyên phụ liệu phục vụ sản xuất trong nước.