Nậm Kè chú trọng bảo tồn sự đa dạng văn hóa các dân tộc thiểu số

Khái quát tiềm năng, sự đa dạng văn hóa các dân tộc trong bức tranh tổng thể ở Nậm Kè, ông Nguyễn Tiến Thành, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Nậm Kè, cho biết: Toàn xã Nậm Kè hiện có gần 9.000 nhân khẩu thuộc 7 dân tộc, trong đó có nhiều cộng đồng dân tộc thuộc nhóm ít người, như: Dao, Cống, Sán Chỉ và Si La. Ngoài tiềm năng lợi thế về đất đai, diện tích tự nhiên rộng, Nậm Kè xác định văn hóa, phong tục truyền thống các dân tộc thiểu số là thế mạnh để đầu tư phát triển du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm. Do vậy, ngay khi bắt đầu vận hành xã mới theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp (từ 1/7/2025), cùng với việc đầu tư khảo sát, hệ thống các phong tục văn hóa riêng của từng dân tộc trên địa bàn, Nậm Kè đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, khơi dậy tình yêu niềm tự hào dân tộc trong trái tim mỗi người để văn hóa dân tộc trở thành ngọn nguồn sức mạnh, động lực thôi thúc mỗi gia đình, mỗi cộng đồng nỗ lực vươn lên.

Về nguồn lực đầu tư, Nậm Kè xác định ưu tiên vốn từ các chương trình mục tiêu quốc gia; chú trọng kêu gọi doanh nghiệp, nhà đầu tư về địa bàn liên kết với người dân các bản để xây dựng hạ tầng, bảo tồn, phục dựng thêm các lễ hội, phong tục của các dân tộc: Sán Chỉ, Cống, Dao, H'Mông… tiến tới xây dựng các bản văn hóa du lịch cộng đồng tại Nậm Kè.

Chung mong muốn giữ gìn, phục dựng để văn hóa dân tộc Sán Chỉ trở thành thế mạnh thu hút phát triển du lịch tại địa bàn, ông Đặng Văn Nánh (người dân tộc Sán Chỉ) ở bản Huổi Thanh, xã Nậm Kè, cho biết: Hiện chỉ có 38 hộ với gần 200 nhân khẩu là người dân tộc Sán Chỉ sinh sống tại bản Huổi Thanh nhưng người Sán Chỉ luôn có ý thức gìn giữ văn hóa truyền thống, trang phục truyền thống với hoa văn riêng của dân tộc Sán Chỉ. Bởi vậy, người Sán Chỉ không phân biệt đàn ông hay đàn bà, người già hay trẻ nhỏ, thanh niên, mỗi người đều luôn có ý thức học thêu, học may để tự làm trang phục riêng cho mình. Khác với dân tộc khác, người Sán Chỉ ở bản Huổi Thanh thích mặc trang phục truyền thống của dân tộc trong cả ngày thường chứ không riêng ngày lễ, tết truyền thống.

Cũng trên địa bàn xã Nậm Kè, có cộng đồng dân tộc Cống với nhiều nét văn hóa, phong tục tập quán truyền thống đã được cấp ủy, chính quyền địa phương quan tâm đầu tư nguồn lực để phục dựng, bảo tồn. Thống kê trong 4 năm (từ 2021-2025), đồng bào dân tộc Cống ở Nậm Kè đã được hỗ trợ gần 2 tỷ đồng phục dựng Tết hoa mào gà, lễ hội Mừng cơm mới và truyền dạy các điệu múa truyền thống của dân tộc Cống.

Ông Lò Văn Thắng, Trưởng bản Nậm Kè, xã Nậm Kè cho biết: Từ năm 2021 cộng đồng người dân tộc Cống ở bản Nậm Kè được quan tâm đầu tư nguồn lực để xây dựng hạ tầng, bảo tồn và phục dựng các lễ hội, văn hóa truyền thống. Điển hình cho phong tục truyền thống của dân tộc Cống là Tết Hoa mào gà được tổ chức thường niên vào tháng 11, tháng 12 dương lịch hằng năm (rằm tháng 10 âm lịch). Tết Hoa mào gà lễ hội lớn nhất trong năm của dân tộc Cống cho nên hễ là người dân tộc Cống ở nơi đâu cũng luôn mong ngóng, hướng về quê nhà để được sum vầy, chung vui với người thân, gia đình. Tết Hoa diễn ra từ hai đến ba ngày và chia thành hai phần, gồm: phần lễ và phần hội. Phần lễ là nghi lễ cúng, do thầy cúng chủ trì; lễ cúng diễn ra vào một buổi xế chiều vì theo quan niệm của dân tộc Cống là tổ tiên, người đã khuất và các vị thần linh chỉ về nhà, về bản vào buổi xế chiều đến ban đêm. Khi thầy cúng chủ trì phần lễ thì bà con trong bản đem dâng các vật phẩm (thường là các sản phẩm nông nghiệp do bà con tự cấy, hái, nuôi trồng).

Sau nghi lễ này, các gia đình mới bắt đầu cúng gia tiên, những người đã khuất trong gia đình bằng tấm lòng thành nhớ ơn sâu sắc. Với phần hội, bà con dân tộc Cống sẽ cùng nắm tay nhau cùng hát và cùng múa các bài hát, điệu múa truyền thống của dân tộc. Qua từng lời hát, họ gửi trao cho nhau tình cảm gắn kết cộng đồng, dòng họ để cùng nhau hướng về tương lai với những ngày tốt đẹp, tươi sáng hơn… "Dù ý nghĩa thiêng liêng là vậy, nhưng nhiều năm khó khăn, mất mùa thì việc tổ chức Tết khá đơn sơ song từ khi được cấp ủy, chính quyền địa phương quan tâm thì Tết Hoa mào gà với bà con đân tộc Cống ở Nậm Kè đã thêm ấm áp, rộn ràng lời ca điệu múa rộn rã khắp một vùng núi rừng biên cương" - Trưởng bản Lò Văn Thắng xúc động giãi bày thêm như thế.

Là một trong số hơn trăm người thuộc dân tộc Cống, dân tộc Sán Chỉ ở Nậm Kè đã được tham gia các lớp tập huấn bảo tồn trang phục truyền thống tổ chức tại xã (năm 2024), chị Phùng Thị Cháy đã tự tin may cho mình và các cháu, các em các bộ váy, áo mới. Chị Phùng Thị Cháy, cho biết: Mỗi bộ trang phục mà người phụ nữ dân tộc Sán Chỉ mang trên mình đều cho thấy sự khéo léo, tỉ mỉ và tinh tế của người phụ nữ, do vậy là con gái dân tộc Sán Chỉ thì hầu như người nào cũng biết khâu, may. Nhưng xã hội hiện tại, phụ nữ Sán Chỉ làm nhiều việc hơn cho nên thời gian thêu thùa, may vá không nhiều. Vì vậy, năm 2024 xã Nậm Kè tổ chức tập huấn, truyền dạy nghề thêu may trang phục truyền thống của dân tộc Sán Chỉ tại bản Huổi Thanh thì bà con vui lắm. Sau lớp tập huấn, phụ nữ trong bản càng thêm động lực sưu tầm chỉ thêu để làm trang phục đẹp đẽ.

Để văn hóa thực sự phát huy thế mạnh, trở thành lợi thế riêng độc đáo phát triển du lịch cộng đồng mang bản sắc Nậm Kè, thời gian tới xã Nậm Kè sẽ ưu tiên nguồn lực đầu tư nhà văn hóa ở từng bản, khôi phục các lễ hội truyền thống, tạo không gian để đồng bào giao lưu và quảng bá nét đẹp văn hóa riêng của từng dân tộc.