Ngày 30/8, hàng chục khối đất, đá từ ta-luy cao hàng chục mét phía sau nhà bốn hộ dân ở thôn Toàn Thắng, xã Bạch Thông sạt xuống. Hộ ông Nông Văn Thịnh chịu thiệt hại nặng nhất khi đất, đá xô thủng tường nhà. Theo người dân, khu vực này từng xảy ra sạt lở nhỏ nhưng chưa gây thiệt hại đáng kể. Đáng chú ý, khu vực chưa được xác định là nơi có nguy cơ sạt lở cao. Vụ sạt lở ngày 30/8 là lần đầu tiên gây thiệt hại cho các hộ dân sinh sống phía dưới.
Do khu vực tiếp tục tiềm ẩn nguy cơ sạt lở, chính quyền xã Bạch Thông đã di dời hộ ông Nông Văn Thịnh đến nơi ở mới; ba hộ còn lại tạm thời chuyển đến nhà người thân.
Tại xã Bạch Thông hiện còn có đồi Khau Nộc đoạn Km11, Quốc lộ 3B; khu vực Nà Thoi đoạn Km10+800, Quốc lộ 3B, thôn Đồng Thuận; khu vực Km20+340 đường 254B, thôn Đông Viên cũng đang xuất hiện nguy cơ sạt lở cao. Trong đó, khu vực đồi Khau Nộc có dấu hiệu mất ổn định rõ rệt, xuất hiện nhiều vết nứt lớn trên sườn đồi; khu vực Nà Thoi có điểm sạt trượt kéo dài khoảng 50m, đất đá có hiện tượng tách lớp và dịch chuyển; tại khu vực Km20+340 đường 254B xuất hiện vết nứt lớn phía trên khu dân cư, nguy cơ tiếp tục sạt trượt khi xảy ra mưa lớn, kéo dài.
Do đặc thù địa hình, địa chất cho nên mặc dù nguy cơ cao, nhưng tại các xã vùng cao của Thái Nguyên việc dự báo, đánh giá chính xác nguy cơ sạt lở là rất khó khăn. Mới đây, ngày 6/9, tại tổ 12, phường Bắc Kạn, đất, đá từ ta-luy dương sau nhà bất ngờ sạt xuống làm sập một phần ngôi nhà của bà Ma Thị Huyền. Rất may mắn là chỉ gây thiệt hại về tài sản, không gây thiệt hại về người.
Trong khi đó, sạt lở trên các tuyến giao thông đã trở thành thường xuyên, gây thiệt hại rất lớn về kinh tế cho địa phương. Riêng đợt mưa từ ngày 21 tới 23/8, chỉ trong hai ngày, trên các tuyến xảy ra sạt lở với khối lượng đất đá ước khoảng 1.860 m³, gây khó khăn cho việc đi lại của người dân.
Có những vị trí do mái ta-luy cao thường xuyên sạt lở, đã xử lý nhiều lần nhưng vẫn tiếp tục. Ngày 25/8, tại khu vực dốc Nặm Cảng thuộc thôn 1, xã Chợ Đồn, sạt lở từ ta-luy dương đã đẩy một khối lượng đất, đá lớn vùi lấp gần trọn mặt đường, gây ách tắc giao thông. Vị trí này đã nhiều lần sạt lở trong các năm qua nhưng vẫn chưa có giải pháp khắc phục triệt để do điều kiện địa hình, địa chất. Hiện tại, phía trên sườn đồi xuất hiện vết nứt lớn, tiềm ẩn nguy cơ tiếp tục sạt trượt với khối lượng đất, đá có nguy cơ sạt lở ước tính từ 3.000-4.000 m³. Phải đến ngày 12/9, lực lượng chức năng mới khắc phục được một phần hậu quả, bảo đảm thông đường tạm thời.
Để phòng ngừa, chính quyền các địa phương đã chủ động rà soát, đánh giá các khu vực có nguy cơ sạt lở cảnh báo và đề xuất giải pháp khắc phục. Tuy nhiên, vấn đề khó nhất vẫn là thiếu kinh phí xử lý triệt để, vì hầu hết các khu vực có nguy cơ sạt lở đều đòi hỏi mức đầu tư lớn.
Tại xã Nghiên Loan hiện có 24 điểm nguy cơ sạt lở cao, đe dọa an toàn khoảng 280 hộ dân, trong đó có hai khu dân cư tập trung tại Khuổi Bốc và Tân Hợi. Tại xã Bằng Thành có gần 100 điểm nguy cơ sạt lở, đe dọa an toàn 247 hộ dân. Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Hoàng Văn Tiền, địa phương đã lập danh sách các hộ dân cần theo dõi và xây dựng phương án sơ tán khi xuất hiện mưa lớn kéo dài. Tuy nhiên, về lâu dài, địa phương rất cần sự quan tâm hỗ trợ của tỉnh để có nguồn lực khắc phục các điểm sạt lở, đồng thời bố trí khu tái định cư nhằm bảo đảm nơi ở an toàn cho người dân.
Theo thông tin từ Chi cục Thủy lợi và phòng, chống thiên tai tỉnh, tại khu vực phía bắc, nhiều khu dân cư đã hình thành từ lâu hoặc mới san ủi để làm nhà ở tại các chân đồi, núi. Toàn khu vực hiện có 15 xã với 26 vị trí có nguy cơ sạt trượt lớn, bao gồm các tuyến đường giao thông, bờ dốc dân sinh và nhiều điểm có khả năng xảy ra sạt lở quy mô lớn.
Trước tình hình đó, chính quyền các địa phương vùng cao đã chủ động triển khai nhiều giải pháp phòng ngừa theo phương châm “bốn tại chỗ”, tăng cường công tác kiểm tra, cảnh báo và sẵn sàng phương án sơ tán dân khi cần thiết. Tại các khu vực xảy ra sạt lở, lãnh đạo địa phương đã chủ động xuống hiện trường chỉ đạo lực lượng cứu hộ nhanh chóng làm rào chắn để người dân không qua lại khu vực nguy hiểm; giăng dây cảnh báo nguy hiểm tại khu vực sạt lở và có nguy cơ sạt lở; tổ chức hướng dẫn và tạo lối đi tạm, an toàn. Các địa phương đã vận động người dân di dời ra khỏi khu vực sạt lở và gần khu vực sạt lở; đồng thời tập trung đẩy nhanh tiến độ dự án bố trí dân cư, tái định cư cấp bách cho dân vùng nguy cơ sạt lở. Hiện tại khu vực phía bắc Thái Nguyên đã triển khai bốn dự án sử dụng nguồn vốn dự phòng ngân sách Trung ương năm 2024. Các dự án này khi triển khai đều gặp nhiều khó khăn về thủ tục đất đai, điều chỉnh kỹ thuật, địa hình và nguồn vốn nhưng các xã đều nỗ lực tháo gỡ từng điểm nghẽn, đẩy nhanh tiến độ.
Theo Đài Khí tượng thủy văn tỉnh, mùa mưa bão năm 2026 tiếp tục diễn biến phức tạp khó lường. Tình hình mưa lớn, lũ quét, nhất là sạt lở đất và ngập lụt có nguy cơ xảy ra trên diện rộng, khó dự báo chính xác, tiềm ẩn nguy cơ gây thiệt hại lớn về người, tài sản và cơ sở hạ tầng. Trước nguy cơ sạt lở tiềm ẩn cao ở khu vực phía bắc nói riêng và yêu cầu ứng phó thiên tai nói chung tại các xã, phường, Ủy ban nhân dân tỉnh đã yêu cầu địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân chấp hành nghiêm quy định, khuyến cáo về bảo đảm an toàn khi có thiên tai; chủ động sơ tán, di dời dân ra khỏi khu vực nguy hiểm để bảo đảm an toàn tính mạng.
Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Nguyễn Thị Loan, Thái Nguyên đã chỉ đạo các địa phương rà soát, thống kê vật tư, trang thiết bị, phương tiện được cấp; kiểm tra, sửa chữa phương tiện hư hỏng, bảo đảm sẵn sàng thường trực. Đồng thời lập danh sách cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp, cá nhân có phương tiện phục vụ cứu nạn, cứu hộ để kịp thời huy động khi cần thiết. Việc rà soát, thống kê đã hoàn thành theo kế hoạch.
Các xã, phường cần chủ động bố trí nguồn lực, tăng cường đầu tư trang thiết bị, công cụ hỗ trợ cho lực lượng trực tiếp tham gia phòng, chống thiên tai, bảo đảm phương châm “bốn tại chỗ” đến từng thôn, xóm, tổ dân phố.
