Tại thôn An Thịnh, xã Tân An, ông Vũ Đình Sơn đã xây dựng mô hình nuôi cầy, dúi với tổng đàn gần 500 con, gồm hơn 300 con cầy và hơn 160 con dúi. Trang trại vừa nuôi thương phẩm, vừa duy trì đàn sinh sản để chủ động con giống, đồng thời cung cấp giống và hướng dẫn kỹ thuật cho các hộ dân có nhu cầu.
Gia đình ông Sơn bắt đầu nuôi động vật hoang dã từ năm 2007 với con nhím. Sau vài năm, nhận thấy thị trường tiêu thụ khó khăn, giá giảm mạnh, ông thanh lý đàn và chuyển hướng chăn nuôi. Năm 2019, qua các hội nhóm về nuôi con đặc sản, ông tìm hiểu mô hình nuôi cầy mốc, dúi và đầu tư gây dựng đàn. Những năm đầu, việc nuôi cầy gặp nhiều khó khăn do chất lượng con giống không bảo đảm, kinh nghiệm chăm sóc, phòng bệnh còn hạn chế. Ông Sơn cho biết: “Có thời điểm dúi bị bệnh chết, gia đình thiệt hại khoảng 150 triệu đồng; đàn cầy cũng từng khiến thiệt hại khoảng 350 triệu đồng. Nhưng chính những thất bại đó giúp tôi rút ra kinh nghiệm phải chọn được con giống tốt, đồng thời nắm vững kỹ thuật chăm sóc, phòng bệnh cho vật nuôi”.
Hiện ông Sơn đã xây dựng quy trình chăm sóc riêng cho từng loại vật nuôi. Đối với con cầy, chuồng nuôi được thiết kế thông thoáng vào mùa hè, giữ ấm vào mùa đông. Nhất là phải theo dõi sức khỏe và tiêm vắc-xin định kỳ. Với con dúi, chú trọng phòng các bệnh về đường hô hấp, tiêu chảy, ghẻ, nấm và xử lý sớm khi phát hiện dấu hiệu bất thường. Những con cầy, dúi cái khỏe mạnh, sinh sản tốt được giữ lại nhân đàn; những con sinh sản kém được chọn lọc bán thương phẩm.
Cầy và dúi có giá trị kinh tế cao nhưng không đòi hỏi diện tích chăn nuôi lớn, nguồn thức ăn tương đối dễ tìm. Dúi má đào chủ yếu sử dụng tre, ngô và một số loại thức ăn sẵn có, sau khoảng năm tháng có thể xuất bán con giống. Năm 2025, gia đình ông Sơn đạt doanh thu hơn hai tỷ đồng từ bán cầy, dúi; sau khi trừ chi phí thức ăn, lợi nhuận khoảng 1,5 tỷ đồng. Không chỉ tiêu thụ sản phẩm, trang trại còn cung cấp con giống cho các hộ dân tại một số địa phương trong và ngoài tỉnh. Sau khi bán giống, ông trực tiếp hướng dẫn người mua kỹ thuật chăm sóc, phòng bệnh, phối giống và nuôi con non.
Ông Mai Công Hoan, Trưởng phòng Kinh tế xã Tân An cho biết: “Mô hình nuôi cầy, dúi của gia đình ông Sơn phù hợp với điều kiện sản xuất của người dân miền núi. Trong kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi năm 2026, xã xác định phát triển vật nuôi có giá trị kinh tế như cầy hương, cầy mốc, dúi nhằm nâng cao thu nhập cho người dân. Phấn đấu đến hết năm 2026 có hơn hai mô hình nuôi cầy, dúi với tổng đàn 700 con”.
Còn tại xã Vị Xuyên, anh Lưu Duy Đông, người dân tộc Tày cũng lựa chọn phát triển mô hình nuôi chim cảnh và thú rừng để khởi nghiệp. Ý tưởng xây dựng mô hình của anh Đông bắt đầu từ năm 2016, khi gia đình xin phép nuôi vài cặp chim công làm cảnh. Sau một năm, nhận thấy tiềm năng kinh tế từ nuôi các loài chim quý và thú rừng, từ năm 2017, anh bắt đầu mua công giống Ấn Độ, công má vàng, chim trĩ bảy màu, thú rừng về nuôi thử nghiệm, sau đó từng bước mở rộng quy mô.
Anh Đông cho biết, khó khăn ban đầu tập trung ở nguồn vốn và kỹ thuật chăm sóc, phòng dịch. Nhiều loại chim, thú rừng giống giá rất cao, có cặp lên tới vài chục triệu đồng. Trong khi đó, các loài này có đặc tính phát triển gần với tự nhiên nên việc chăm sóc, phòng bệnh và cho sinh sản đòi hỏi kỹ thuật. Để tháo gỡ khó khăn, gia đình anh tiếp cận nguồn vốn ngân hàng, các chính sách hỗ trợ khởi nghiệp và thuê kỹ sư chăn nuôi. Trang trại xây dựng khu chuồng riêng để cách ly những cá thể bị bệnh, thuận lợi theo dõi và chăm sóc. Đến nay, cơ sở đã làm chủ kỹ thuật chăm sóc, phòng bệnh và cho sinh sản đối với một số loài.
Hiện nay, anh Đông mở rộng quy mô chăn nuôi với trang trại có tổng diện tích hơn 1,7 ha, trong đó khoảng 4.000 m² dành cho chuồng trại và nuôi hơn 1.700 con chim cảnh, thú rừng. Các sản phẩm của trang trại được chia thành hai nhóm: Nhóm động vật cảnh gồm chim công, chim trĩ; nhóm động vật làm thực phẩm gồm cầy vòi mốc, cầy vòi hương và dúi. Sản phẩm vừa bán thương phẩm, vừa được giữ lại nhân giống để cung cấp cho các trang trại khác. Trang trại đã xin cấp mã số trại nuôi của cơ quan quản lý CITES Việt Nam và Chi cục Kiểm lâm tỉnh Tuyên Quang để bảo đảm điều kiện nuôi, kinh doanh những loài thuộc diện quản lý theo quy định. Thị trường tiêu thụ chủ yếu tại các thành phố lớn như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Mỗi năm, trang trại lãi hàng tỷ đồng.
Hiệu quả của những mô hình chăn nuôi động vật hoang dã cho thu nhập kinh tế cao khiến ngày càng được nhiều hộ dân ở Tuyên Quang tìm hiểu, đầu tư nuôi. Từ đầu năm đến nay, toàn tỉnh đã xây dựng 76 mô hình chăn nuôi gồm cầy, dúi, hươu, nhím, chồn, rắn. Các mô hình đang được người dân chủ động phát triển, các cơ sở nuôi nhốt được cấp mã số theo quy định.
