Năm học của phong trào "Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực"

Phóng viên Báo Nhân Dân có cuộc trao đổi ý kiến với TS Nguyễn Vinh Hiển, Thứ trưởng Bộ GD và ÐT chung quanh vấn đề này.

Phóng viên (PV): Thưa Thứ trưởng, được biết năm học 2008 - 2009 là năm học ngành GD - ÐT phát động phong trào thi đua "Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực". Vậy dựa trên cơ sở nào để ngành phát động phong trào này và mục tiêu chính của nó là gì?

Thứ trưởng Nguyễn Vinh Hiển: Cuộc vận động "Hai không" và "Mỗi thầy giáo, cô giáo là một tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo" mà chúng ta đã và đang triển khai thực hiện trong toàn ngành giáo dục đã khẳng định hiệu quả tích cực, tạo nên những bước chuyển quan trọng trong quá trình đổi mới giáo dục cả về phương pháp và nội dung; góp phần lập lại nền nếp, kỷ cương và chất lượng. Tiếp tục tăng cường và nâng cao hiệu quả công tác giáo dục toàn diện cho học sinh, Bộ GD và ÐT đã phát động phong trào thi đua "Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực" trong các trường phổ thông giai đoạn 2008 - 2013. Năm học 2008 - 2009 sẽ là năm học mở đầu việc triển khai phong trào này.

Mục tiêu chính của phong trào là huy động sức mạnh tổng hợp của các lực lượng trong và ngoài nhà trường để xây dựng một môi trường giáo dục an toàn, thân thiện, hiệu quả, phát huy được truyền thống cách mạng, bản sắc văn hóa phù hợp điều kiện của địa phương, đáp ứng nhu cầu xã hội; Phát huy tính chủ động, tích cực, sáng tạo của học sinh trong học tập, sinh hoạt và các hoạt động xã hội một cách phù hợp và hiệu quả.

Mới đây, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng GD  và ÐT Nguyễn Thiện Nhân đã có cuộc làm việc với Trung ương Ðoàn TNCS Hồ Chí Minh và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch để phối hợp ba bên thực hiện phong trào mang ý nghĩa thiết thực này. Hiện đã có nhiều doanh nghiệp, trung tâm chủ động đề xuất  tham gia  phong trào. Với sức mạnh tổng hợp của cả ba lực lượng giáo dục là gia đình, nhà trường và xã hội, chắc chắn những mục tiêu đặt ra của phong trào "Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực" sẽ đạt kết quả cao  trong năm học mới này - năm đầu trong kế hoạch năm năm của phong trào (2008 - 2013).

PV: Ðể phong trào có sức lan tỏa và phát triển  một cách sâu rộng, ngay  từ  bây giờ, toàn ngành phải  bắt đầu  bằng những công việc cụ thể nào thưa Thứ trưởng?

Thứ  trưởng Nguyễn Vinh Hiển: Không phải từ bây giờ mà  từ năm học 2000 - 2001, nhiều dự án cho một môi trường giáo dục thân thiện đã được ngành GD và ÐT chủ động triển khai thực hiện, như Dự án trường tiểu học bạn hữu, giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trung học cơ sở và mô hình trường học THCS thân thiện, rồi mô hình "tình  bạn hữu"...

Bên cạnh đó là các chương trình xây dựng cơ sở vật chất trường học như Chương trình kiên cố hóa trường, lớp học, xây dựng trường chuẩn quốc gia. Ðó là cơ sở để ngành tiếp tục đẩy lên thành một phong trào rộng khắp trong cả nước về xây dựng trường học thân thiện, làm sao để các em coi trường học thật sự  gần gũi, thân thiết, an toàn, hạnh phúc; để mỗi ngày đến trường thật sự là một ngày vui.

Năm học mới này, toàn ngành sẽ tập trung  nguồn lực để giải quyết những hạn chế, yếu kém về cơ sở vật chất, thiết bị trường học; ít nhất phải có được công trình vệ sinh đầy đủ và sạch; đồng thời học sinh phải tham gia làm sạch để có ý thức chung.

Ðổi mới quản lý tài chính trong giáo dục là một chủ đề của năm học mới, từ đây Bộ GD và ÐT phối hợp các bộ, ngành liên quan ban hành  cơ chế, chính sách một cách  thích hợp nhằm huy động các nguồn lực cho giáo dục. Yếu tố tinh thần cũng  là vấn đề quan trọng để tạo ra môi trường giáo dục thân thiện. Ngành đẩy mạnh hơn nữa cuộc vận động "Mỗi thầy giáo, cô giáo là một tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo" nhằm tạo ra một "không gian sư phạm mẫu mực", cho sự thân thiện của môi trường giáo dục.

Bộ đã ban hành Thông tư liên tịch quy định chức năng, nhiệm vụ của các sở,  phòng GD và ÐT; các văn bản quy định, hướng dẫn về quyền tự chủ của đơn vị cơ sở về tài chính, con người và tổ chức thực hiện nhiệm vụ (NÐ 43), chính sách khuyến khích xã hội hóa giáo dục (NÐ 69)... nhằm tạo nên môi trường sư phạm với những giá trị cơ bản như: trật tự và kỷ cương, trung thực, khách quan, công bằng, tình thương, khuyến khích sáng tạo và hiệu quả. Bộ cũng đã có những hướng dẫn cụ thể để hoạt động dạy và học có hiệu quả hơn, phù hợp đặc điểm lứa tuổi của học sinh cũng như đặc trưng của mỗi địa phương, từ đó giúp các em học sinh tự tin, chủ động, tích cực trong học tập.

PV: Ðội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục (CBQLGD) sẽ đóng vai trò nòng cốt cho mọi hoạt động của phong trào. Xin Thứ trưởng cho biết, việc này đã được chuẩn bị  ra sao?

Thứ  trưởng Nguyễn Vinh Hiển:  Ðội ngũ giáo viên và CBQLGD  luôn luôn là yếu tố quyết định  cho sự thành công của bất kỳ hoạt động giáo dục nào. Ðể phong trào "Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực" triển khai thành công, sự chung vai, gánh vác, chia sẻ trách nhiệm của đội ngũ này là hết sức quan trọng. Vì vậy, năm học mới này, bộ triển khai nhiều hoạt động liên quan đội ngũ như áp dụng chuẩn nghề nghiệp giáo viên các cấp học; xây dựng chế độ làm việc của giáo viên mầm non, phổ thông và đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp.

Trong năm 2009 và 2010, tổ chức bồi dưỡng  hiệu trưởng các trường phổ thông theo đề án hợp tác Singapore. Ban hành chuẩn, quy trình và triển khai đánh giá hiệu trưởng trường phổ thông thông qua ý kiến giáo viên. Bộ cũng đang tích cực hoàn thiện việc xây dựng Ðề án lương mới cho đội ngũ nhà giáo trong giai đoạn mới, thực hiện tốt chế độ, chính sách đối với đội ngũ nhà giáo và CBQLGD công tác tại  vùng núi, vùng sâu, vùng xa và vùng đặc biệt khó khăn.

PV: Việc triển khai phong trào "xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực"  có thể nói chỉ thuận lợi với môi trường giáo dục ở thành thị, các tỉnh miền xuôi, còn vùng núi, vùng dân tộc thiểu số sẽ gặp không ít khó khăn. Vậy ngành đã tính  trước và có biện pháp gì cho vùng đặc biệt này chưa thưa Thứ trưởng?

Thứ trưởng Nguyễn Vinh Hiển: Ðảng và Nhà nước luôn luôn dành sự quan tâm to lớn  đối với phát triển  giáo dục vùng núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Với chức năng quản lý nhà nước, Bộ GD và ÐT cũng đề ra nhiều giải pháp nhằm thực hiện chủ trương đúng đắn và ưu việt này.

Tới đây, Bộ sẽ rà soát lại các công việc đã làm cho mục tiêu này như xây dựng văn bản  về hỗ trợ trường bán trú, ban hành quy chế trường dân tộc nội trú, coi đây là đòn xeo để xốc dậy phong trào giáo dục vùng dân tộc thiểu số. Một trong những giải pháp quan trọng về mặt chuyên môn là cần phải chuẩn bị tâm thế tốt và tăng cường tiếng phổ thông cho học sinh dân tộc thiểu số. Một trong ba chương trình quốc gia của năm học mới được bộ xác định là chương trình phổ cập một năm mẫu giáo năm tuổi, tập trung ở miền núi khó khăn. Việc tăng cường tiếng phổ thông còn được thực hiện thông qua tiếp tục áp dụng thí điểm một số đề tài dạy tiếng phổ thông cho học sinh dân tộc thiểu số, đánh giá rút kinh nghiệm qua từng năm, các địa phương được chủ động lựa chọn phương án phù hợp địa phương mình; từng bước tăng cường giáo viên người dân tộc thiểu số cả về số lượng và chất lượng; bồi dưỡng tiếng dân tộc thiểu số cho giáo viên người Kinh...

PV: Trong không khí phấn khởi vào năm học mới, nhất là toàn ngành đang tập trung cho một năm học với chủ đề thân thiện và tích cực, Thứ trưởng có điều gì tâm sự  không?

Thứ  trưởng Nguyễn Vinh Hiển: Toàn ngành đã và đang có những chuẩn bị cả về tâm thế và nguồn lực cho một năm học mới thân thiện, tích cực, trên tinh thần là Bộ có hướng dẫn chung (và tương đối chi tiết cho từng lĩnh vực), các địa phương căn cứ vào hướng dẫn chung này để thực hiện một cách sáng tạo, phù hợp  địa phương mình. Tất cả đều vì một mục tiêu chung là tạo ra một năm học mới với chất lượng và hiệu quả mới, thân thiện và tích cực, hiểu theo nghĩa rộng nhất của hai từ này. Hy vọng  với sự hưởng ứng và tham gia tích cực của toàn thể giáo viên, CBQLGD, các em học sinh, các lực lượng trong xã hội, chắc chắn chúng ta có một năm học mới với nhiều thuận lợi mới, tạo nền tảng vững chắc để phong trào phát triển và đạt kết quả cao trong những năm học tiếp theo.

PV: Xin trân trọng cảm ơn Thứ trưởng.