Muối rớt giá, diêm dân lao đao

Chúng tôi hụt hẫng khi đến đồng muối xã Tri Hải vào ngày 21-4. Thời điểm này những năm trước, khi mặt trời ló rạng là bà con diêm dân cả nghìn người ra ruộng thu hoạch muối, chuẩn bị dẫn nước biển vào ruộng tiếp tục sản xuất. Giờ cánh đồng muối hàng trăm ha vắng vẻ lạ thường. Tìm gặp diêm dân Lê Hùng, ông nói “Mọi năm, tôi phải thuê vài chục lao động để cào, gánh muối, nhưng hiện nay thì thôi, vì tiền bán muối không đủ trả công người làm. Với giá 300 đến 320 đồng/kg, bán 10kg muối, chỉ đủ mua bó rau xanh. Bán mấy chục kg muối mới mua được 1 kg gạo, diêm dân đang thất vọng với nghề. Nhiều hộ đã rao bán ruộng muối với giá rẻ”.

Thực tế, không giống như đất sản xuất khác, bất cứ là đất loại nào khi đã làm muối, thì sau này sẽ không trồng được loại cây gì khác, nên mặc dù giá muối tụt xuống thê thảm, nhưng nếu ngưng sản xuất thì nền ruộng sẽ bị nứt nẻ, mai kia muốn làm lại, diêm dân phải chi phí cải tạo lại ruộng “muối đất” khoảng 150 triệu đồng/ha, càng cực hơn. Vì thế, người làm muối chỉ còn cách để muối kết tinh hoặc cào, gánh một số ít lên bờ ruộng để phơi nắng, rồi tiếp tục bơm nước biển có độ mặn thấp vào để giữ cho nền ruộng không bị hư hỏng, chấp nhận thua lỗ.

Chua xót hơn là những người đã bỏ tiền tỷ để cải tạo, đầu tư công nghệ sản xuất mới, chuyển đổi ruộng “muối đất” thông thường sang ruộng muối có “trải bạt” nền. Về cơ bản, khi áp dụng công nghệ “trải bạt” làm nền ruộng, diêm dân không tốn chi phí mua nước ót để tạo lớp “da” như ruộng “muối đất”; có thể lấy nước biển có độ mặn từ 10 đến 35 độ mặn vào ruộng (độ mặn cao gấp 2 hoặc 3 lần so với nước biển được lấy vào các ruộng “muối đất”) mà không ảnh hưởng gì đến nền ruộng. Trong qua trình “giang nắng”, nước biển ở ruộng có trải bạt nền sẽ bốc hơi nhanh hơn, cho năng suất và chất lượng muối cao hơn ruộng “muối đất”. Nếu thời tiết thuận lợi, bình quân năng suất của ruộng “muối đất” khoảng 320 tấn/ha/năm, thì ruộng muối có “trải bạt” nền đạt khoảng 450 tấn/năm. Nhưng với giá muối tụt xuống thảm hại như hiện nay, thì những hộ làm ruộng muối có “trải bạt” làm nền càng lao đao nhiều hơn.

Lão diêm Huỳnh Văn Xi, ở phường Văn Hải, TP Phan Rang – Tháp Chàm đến xã Tri Hải thuê đất làm 20 ha ruộng muối, chua xót nói : Năm 2010, tôi đầu tư hai tỷ đồng để cải tạo hai ha ruộng “muối đất” thành ruộng muối có “trải bạt” làm nền. Giờ muối kết tinh cho năng suất và chất lượng tốt, nhưng với giá bán khoảng 500 đồng/kg, xem như thua lỗ nặng”

Đa phần những hộ làm ruộng muối có “trải bạt” cho chúng tôi biết, sở dĩ họ vẫn để muối nằm ì trên bạt, hoặc tiếp tục bơm nước biển có độ mặn thấp vào ruộng, chủ yếu là để bảo vệ lớp bạt đã trải, chứ không thu hoạch vì lỗ tiền đầu tư cũng như trả công thuê người cào, gánh. Bình quân đầu tư mỗi ha ruộng muối có “trải bạt” làm nền khoảng một tỷ đồng, mà giá muối như hiện tại thì phải hơn sáu năm sau mới thu hồi được vốn .

Còn nhớ cách đây hai năm, thời điểm giá muối lên đến 1.800 đồng/kg, hàng trăm ha đất sản xuất nông nghiệp, ao đìa nuôi tôm bị thất bại trước đó ở huyện Ninh Hải được chuyển đổi thành ruộng “muối đất”. Lúc này, diêm dân phải đầu tư hàng chục tỷ đồng mua sắm máy bơm và lắp đặt hệ thống ống dẫn nước mặn từ biển vào ruộng để sản xuất. Nhưng gần một năm qua, do muối rớt giá liên tục, nên hàng trăm hộ ở đây phải bỏ đất hoang.

Anh Nguyễn Văn Lương ở thôn Khánh Hội cho biết: “Mười người làm muối đã bỏ chín. Những hộ có ruộng muối nằm xa nguồn nước biển mấy cây số đã bỏ ruộng hoang từ mấy tháng trước vì chi phí xăng, dầu để bơm nước quá cao. Bà con khó khăn lắm”.

Theo ghi nhận của phóng viên, trước mắt diêm dân không chỉ thua lỗ về giá, mà về lâu dài nghề làm muối ở Ninh Thuận sẽ vô cùng khó khăn, nếu giá muối cứ bấp bênh. Mặt khác, với việc hàng trăm ha ruộng muối nằm cách xa bờ biển đang bị bỏ hoang, nhiều hệ thống ống dẫn nước mặn được đầu tư hàng tỷ đồng đang hư hỏng và hiện nay đã đến thời điểm ngân hàng thu hồi vốn cho vay, nhiều hộ không trả được nợ, e rằng sau này diêm dân khó có điều kiện để đầu tư sản xuất .

Xã Tri Hải hiện có 5 thôn: Tri Hải 1, Tri Hải 2, Tân An, Khánh Hội và Khánh Tường với 2.500 hộ/ 10.000 nhân khẩu, trong đó có 250 hộ làm muối với diện tích hơn 200 ha. Giá muối rớt mạnh, làm cho diện tích “muối đất” bị bỏ hoang tăng lên từng ngày. Nếu tỉnh không sớm có giải pháp khắc phục, không biết đến bao giờ người làm muối ở đây mới thoát nghèo?