Mục tiêu và giải pháp nâng cao chất lượng cán bộ, đảng viên

Bên cạnh khẳng định những mặt tích cực, tiến bộ của cán bộ đảng viên trong những năm đổi mới vừa qua, Ðại hội X của Ðảng cũng nêu rõ những khuyết điểm, yếu kém của cán bộ đảng viên và xem đó là nguy cơ lớn liên quan đến sự sống còn của Ðảng, của chế độ.

Trong các thời kỳ đấu tranh cách mạng, cán bộ và công tác cán bộ có vai trò to lớn và ý nghĩa quyết định đối với việc nâng cao năng lực lãnh đạo của Ðảng. Thành bại của mọi công việc đều tùy thuộc vào đội ngũ cán bộ, đảng viên mạnh hay yếu. Chủ tịch Hồ Chí Minh coi cán bộ là gốc của mọi công việc; huấn luyện, đào tạo, rèn luyện cán bộ là công việc gốc của Ðảng. Nhờ Ðảng ta thường xuyên chăm lo công tác cán bộ, nâng cao năng lực, phẩm chất và rèn luyện đội ngũ cán bộ, đảng viên trong thực tiễn mà Ðảng ta ngày càng vững vàng, đưa sự nghiệp cách mạng của nước ta đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác.

Công cuộc đổi mới do Ðảng khởi xướng và lãnh đạo từ Ðại hội VI (12-1986) đến nay đã thu được những thành tựu to lớn có ý nghĩa lịch sử. Ðó là kết quả của sự lao động, phấn đấu bền bỉ, sáng tạo của toàn dân, toàn quân, của cả dân tộc mà nòng cốt là đội ngũ cán bộ, đảng viên của Ðảng tiên phong trên các lĩnh vực của đời sống xã hội.

Ðại hội X khẳng định: "Công tác cán bộ có một số đổi mới về nội dung và cách làm. Ðã giữ vững và thực hiện quan điểm Ðảng thống nhất lãnh đạo công tác cán bộ và quản lý đội ngũ cán bộ, thực hiện tốt hơn nguyên tắc tập trung dân chủ, coi trọng hơn việc phát huy vai trò, trách nhiệm của các tổ chức trong hệ thống chính trị và người đứng đầu các tổ chức; bước đầu tổ chức để nhân dân tham gia ý kiến vào công tác cán bộ, nhất là ở cơ sở. Tiếp tục cụ thể hóa một bước và xác định một số giải pháp thực hiện Nghị quyết Trung ương 3 khóa VIII về "Chiến lược cán bộ thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước". Triển khai tương đối đồng bộ các khâu công tác cán bộ: đánh giá, quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, luân chuyển, bố trí, sử dụng và thực hiện chính sách cán bộ. Công tác luân chuyển và quy hoạch cán bộ lãnh đạo, quản lý bước đầu có chuyển biến tiến bộ, góp phần đào tạo, bồi dưỡng, tạo nguồn cán bộ và khắc phục một bước tình trạng hẫng hụt về cán bộ".

Khẳng định những mặt tích cực, tiến bộ nói trên của cán bộ và công tác cán bộ trong những năm đổi mới vừa qua, Ðại hội X của Ðảng cũng đã nêu rõ những khuyết điểm, yếu kém: "Một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, kể cả một số cán bộ chủ chốt các cấp yếu kém cả về phẩm chất và năng lực; thiếu tính chiến đấu và tinh thần bảo vệ quan điểm, đường lối của Ðảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, giảm sút lòng tin, phai nhạt lý tưởng; một số ít có biểu hiện bất mãn, mất lòng tin, nói và làm trái với quan điểm, đường lối của Ðảng, vi phạm nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Ðảng, vi phạm pháp luật của Nhà nước. Bệnh cơ hội, chủ nghĩa cá nhân trong một bộ phận cán bộ, đảng viên có chiều hướng gia tăng; vẫn còn tình trạng "chạy chức", "chạy quyền", "chạy tội", "chạy bằng cấp". Thoái hóa, biến chất về chính trị, tư tưởng, về đạo đức, lối sống; tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí, sách nhiễu dân trong một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên diễn ra nghiêm trọng, kéo dài chưa được ngăn chặn, đẩy lùi, nhất là trong các cơ quan công quyền, các lĩnh vực xây dựng cơ bản, quản lý đất đai, quản lý doanh nghiệp nhà nước và quản lý tài chính, làm giảm lòng tin của nhân dân đối với Ðảng. Ðó là một nguy cơ lớn liên quan đến sự sống còn của Ðảng, của chế độ".⁽¹⁾

Ðại hội X của Ðảng nhận định: "Cuộc vận động xây dựng, chỉnh đốn Ðảng, tự phê bình và phê bình trong các cấp ủy, tổ chức đảng, đảng viên chưa đạt yêu cầu đề ra, chưa tạo được chuyển biến cơ bản, chưa góp phần tích cực ngăn chặn và đẩy lùi tệ tham nhũng, lãng phí, quan liêu. Một số cán bộ lãnh đạo chủ chốt các cấp chưa nêu gương, chưa làm tròn trách nhiệm trong đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, quan liêu. Việc xử lý kỷ luật đối với những người đứng đầu để xảy ra tham nhũng, lãng phí ở ngành, địa phương, đơn vị chưa kịp thời, kiên quyết".⁽²⁾

Ðại hội X cũng chỉ rõ những yếu kém của công tác cán bộ: "Nhiều khuyết điểm, yếu kém trong công tác cán bộ chậm được khắc phục, nhất là việc quản lý, giáo dục, rèn luyện cán bộ về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, thực hành dân chủ và chế độ trách nhiệm trong công tác. Chậm đổi mới cơ chế, phương pháp và quy trình đánh giá, bổ nhiệm, miễn nhiệm, từ chức đối với cán bộ. Chưa kiên quyết và thiếu những quy chế có hiệu lực để sắp xếp, bố trí lại đội ngũ cán bộ, thay thế kịp thời những cán bộ yếu kém về phẩm chất và năng lực, để công việc trì trệ; hầu như chỉ khi cán bộ bị kỷ luật hoặc vi phạm pháp luật mới thay thế được. Chưa có chính sách đủ hiệu lực khơi dậy tài năng và thu hút nhân tài vào các lĩnh vực quan trọng. Chậm khắc phục tình trạng cục bộ, khép kín, hẫng hụt cán bộ ở các địa phương, ngành".⁽³⁾

Từ việc đánh giá những kết quả, và những khuyết điểm, yếu kém của công tác cán bộ và đội ngũ cán bộ, đảng viên, Ðại hội X của Ðảng đã đề ra phương hướng, nhiệm vụ và giải pháp xây dựng Ðảng trong nhiệm kỳ tới, trong đó có công tác cán bộ và việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên. Phương hướng và mục tiêu tổng quát của công tác xây dựng Ðảng trong nhiệm kỳ tới là: "Tiếp tục tự đổi mới, tự chỉnh đốn Ðảng, tăng cường bản chất giai cấp công nhân và tính tiên phong, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Ðảng; xây dựng Ðảng thực sự trong sạch, vững mạnh về chính trị, tư tưởng, tổ chức, có bản lĩnh chính trị vững vàng, có đạo đức cách mạng trong sáng, có tầm trí tuệ cao, có phương thức lãnh đạo khoa học, luôn gắn bó với nhân dân".⁽⁴⁾

Ðể Ðảng thật sự trong sạch, vững mạnh, trước hết phải có đội ngũ cán bộ, đảng viên trong sạch, vững mạnh, có đủ đức, đủ tài. Năng lực lãnh đạo và cầm quyền của Ðảng từ hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách đến tổ chức thực hiện sáng tạo, có hiệu quả đường lối đều do chất lượng của đội ngũ cán bộ, đảng viên quyết định. Vì vậy, Ðại hội X trong phương hướng, mục tiêu xây dựng Ðảng đã đặc biệt chú trọng tăng cường giáo dục, rèn luyện đạo đức lối sống, nâng cao tính tiên phong gương mẫu, phẩm chất và năng lực đội ngũ cán bộ đảng viên, đề ra và thực hiện các biện pháp có hiệu lực chống tư tưởng cơ hội, thực dụng, chủ nghĩa cá nhân; ngăn chặn, đẩy lùi tệ tham nhũng, lãng phí, quan liêu và những biểu hiện tiêu cực khác. "Tiếp tục đổi mới đồng bộ các khâu của công tác cán bộ, tạo chuyển biến cơ bản, vững chắc trong công tác cán bộ; xây dựng đội ngũ cán bộ, đặc biệt là cán bộ cấp chiến lược, người đứng đầu các cơ quan, đơn vị, thật sự vì Ðảng, vì dân, có bản lĩnh và trí tuệ, đi đầu trong công tác và gương mẫu trong đạo đức lối sống, bảo đảm tính kế thừa và phát triển; xây dựng và thực hiện chính sách phát triển nhân tài đáp ứng yêu cầu đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước".⁽⁵⁾

Mục tiêu chung là xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, có đạo đức, lối sống lành mạnh, không quan liêu, tham nhũng, lãng phí, kiên quyết đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng, lãng phí; có tư duy đổi mới, có kiến thức, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ đáp ứng yêu cầu của thời kỳ đẩy mạnh CNH, HÐH; có tinh thần đoàn kết hợp tác, ý thức tổ chức kỷ luật cao và phong cách làm việc khoa học, tôn trọng tập thể, gắn bó với nhân dân, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm. Ðội ngũ cán bộ phải đồng bộ, có tính kế thừa và phát triển, có số lượng và cơ cấu hợp lý.

Mục tiêu, yêu cầu nâng cao chất lượng cán bộ, đảng viên đáp ứng nhiệm vụ đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới đã rất rõ. Ðiều có ý nghĩa quyết định là phải có những giải pháp đồng bộ, có hiệu quả mới có thể thực hiện được mục tiêu, yêu cầu đặt ra. Thực tiễn cho thấy, công tác cán bộ phải hướng vào xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên có chất lượng cao là nhiệm vụ chủ yếu, đồng thời phải thường xuyên đấu tranh chống những biểu hiện thoái hóa, biến chất trong một bộ phận cán bộ, đảng viên, khơi dậy tính tiên phong, tích cực và khắc phục những yếu kém, bất cập trong cán bộ, đảng viên.

Có thể thấy rõ quyết tâm cao của Ðại hội X của Ðảng trong việc nâng cao chất lượng cán bộ, đảng viên với một số giải pháp chủ yếu.

Thứ nhất, chú trọng nâng cao trình độ trí tuệ, học vấn và năng lực làm việc, năng lực tổ chức thực tiễn. Ðào tạo và huấn luyện chính là nâng cao trình độ trí tuệ và năng lực hoạt động của cán bộ, đảng viên. Trong điều kiện Ðảng cầm quyền, có Nhà nước và nền giáo dục - đào tạo quốc dân, việc đào tạo cán bộ có thuận lợi cơ bản là hầu hết cán bộ, đảng viên đều được đào tạo giáo dục từ bậc trung học phổ thông và đại học, sau đại học. Sự nghiệp giáo dục, đào tạo trong thời kỳ đổi mới đã có nhiều kết quả nhưng chất lượng và hiệu quả vẫn còn nhiều hạn chế, yếu kém. Ðiều đó cũng ảnh hưởng trực tiếp đến trình độ trí tuệ, học vấn, năng lực tư duy và năng lực vận dụng thực tiễn của cán bộ, đảng viên. Vì vậy, phải đổi mới căn bản để bảo đảm kết quả giáo dục, đào tạo thực chất. Ðội ngũ cán bộ, đảng viên phần lớn đã tốt nghiệp đại học, nhiều người có học vị thạc sĩ, tiến sĩ, ít nhất cũng có trình độ văn hóa THPT. Phải nâng cao chất lượng của nền giáo dục đào tạo quốc dân thì mới nâng cao được dân trí và nâng cao trình độ trí tuệ, học vấn, năng lực của cán bộ, đảng viên.

Ðội ngũ cán bộ, đảng viên, ngoài những kiến thức chuyên môn, nhất thiết phải được đào tạo, học tập lý luận chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Ðảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước một cách cơ bản và sâu sắc. Về vấn đề này, phải quyết tâm khắc phục tình trạng học tập hời hợt, chạy theo chứng chỉ, bằng cấp để chuẩn hóa ngạch công chức hay để được đề bạt, bổ nhiệm. Ðại hội X nhấn mạnh việc đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giảng dạy và học tập lý luận. Cần phải đòi hỏi mỗi cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ lãnh đạo chủ chốt các cấp phải nắm vững bản chất cách mạng, khoa học của chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, nắm vững và có năng lực vận dụng đúng đắn quy luật khách quan và thực hiện nhiệm vụ mà mình phụ trách. Cần ghi nhớ lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: "Ðảng mà không có chủ nghĩa cũng như người không có trí khôn, tàu không có bàn chỉ nam".

Chỉ với trình độ trí tuệ, lý luận cao cùng với việc nắm vững thực tiễn mới có khả năng vận dụng đúng đắn và hành động theo quy luật khách quan, khắc phục chủ nghĩa kinh nghiệm và bệnh chủ quan duy ý chí. Năng lực tổ chức thực tiễn của cán bộ, đảng viên đòi hỏi mỗi người không ngừng tự đổi mới tư duy, rèn luyện, nâng cao tầm tư duy, phân tích thực tiễn, nghiên cứu lý luận, năng động, nhạy bén nắm bắt cái mới, đề cao tình thần trách nhiệm trước nhiệm vụ mình đảm đương và tinh thần trách nhiệm trước Ðảng, trước nhân dân.

Thứ hai, tăng cường giáo dục, rèn luyện nâng cao phẩm chất đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân. Ðại hội X của Ðảng chủ trương phải đặc biệt quan tâm giáo dục, rèn luyện cán bộ, đảng viên để mỗi cán bộ, đảng viên thật sự là tấm gương sáng về phẩm chất, đạo đức lối sống, hết lòng vì nhân dân, vì sự nghiệp cách mạng. Ðảng đòi hỏi mọi cán bộ, đảng viên phải nâng cao tinh thần trách nhiệm, thật sự tiên phong, gương mẫu, đi đầu trong mọi công việc, xử lý hài hòa các lợi ích, đặt lợi ích của Tổ quốc, của nhân dân lên trên hết.

Giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng trong điều kiện Ðảng cầm quyền có vai trò đặc biệt quan trọng. Khi cán bộ, đảng viên có chức quyền bị chủ nghĩa cá nhân chi phối, dễ mắc lỗi lầm như quan liêu, tham nhũng, độc đoán, chuyên quyền, buông thả về đạo đức, lối sống. Ngay sau Cách mạng Tháng Tám 1945 thành công, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ ra những hành vi vi phạm đạo đức của cán bộ, đảng viên trong bộ máy chính quyền. Ðó là các lầm lỗi như cậy thế, hủ hóa, tư túng, chia rẽ, kiêu ngạo lúc nào cũng lên mặt "quan cách mạng" làm cho dân khinh, dân ghét. Trước lúc đi xa, Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn Ðảng ta phải nâng cao đạo đức cách mạng quét sạch chủ nghĩa cá nhân. Người chỉ rõ: "Do cá nhân chủ nghĩa mà ngại gian khổ, khó khăn, sa vào tham ô, hủ hóa, lãng phí, xa hoa. Họ tham danh trục lợi, thích địa vị quyền hành. Họ tự cao tự đại, coi thường tập thể, xem khinh quần chúng, độc đoán, chuyên quyền. Họ xa rời quần chúng, xa rời thực tế, mắc bệnh quan liêu mệnh lệnh. Họ không có tinh thần cố gắng vươn lên, không chịu học tập để tiến bộ. Cũng do cá nhân chủ nghĩa mà mất đoàn kết, thiếu tính tổ chức, tính kỷ luật, kém tinh thần trách nhiệm, không chấp hành đúng đường lối, chính sách của Ðảng và của Nhà nước, làm hại đến lợi ích của cách mạng, của nhân dân". Chống chủ nghĩa cá nhân đòi hỏi sự giáo dục rất công phu, nghiêm túc và thường xuyên, đồng thời lại phụ thuộc ở chính sự tự tu dưỡng, rèn luyện của mỗi người, ở sự tự kiểm soát nhận thức và hành động của mỗi cán bộ, đảng viên.

Thứ ba, đẩy mạnh cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí và những tiêu cực khác với những biện pháp đồng bộ, có hiệu quả. Ðại hội X của Ðảng nhấn mạnh: Ðấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí là một nhiệm vụ trọng tâm của công tác xây dựng Ðảng, nhiệm vụ trực tiếp, thường xuyên của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Cần nhận thức sâu sắc tính cấp thiết, lâu dài, phức tạp và khó khăn của cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí; có quyết tâm chính trị cao, đấu tranh kiên quyết, kiên trì, liên tục, có hiệu quả từ Trung ương đến cơ sở, trong Ðảng, Nhà nước và toàn xã hội; có hệ thống giải pháp đồng bộ, cụ thể và có hiệu lực về tuyên truyền, giáo dục và hành chính, về kinh tế, tài chính và pháp luật, về thanh tra, kiểm tra và giám sát, về chế độ chính sách đãi ngộ; về kỷ luật Ðảng; sử dụng sức mạnh tổng hợp của tổ chức Ðảng, bộ máy Nhà nước, Mặt trận, các đoàn thể nhân dân và các phương tiện thông tin đại chúng.

Quan liêu, tham nhũng, lãng phí là biểu hiện tệ hại của sự thoái hóa, biến chất, hư hỏng của một bộ phận cán bộ, đảng viên. Chủ tịch Hồ Chí Minh gọi đó là giặc "nội xâm" cần phải kiên quyết loại bỏ. Những người mắc vào tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí, cố nhiên, không còn xứng đáng là đảng viên cộng sản, là cán bộ cách mạng, phải bị xử lý nghiêm theo kỷ luật của Ðảng và pháp luật của Nhà nước. Ðồng thời, cần khơi dậy lương tâm, danh dự và trách nhiệm của người cộng sản để đẩy lùi cái xấu và cũng là cái ác đó.

Nhận thức rõ tầm quan trọng của cuộc đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí hiện nay, Ðảng và Chính phủ đang chỉ đạo mạnh mẽ, kiên quyết và được nhân dân đồng tình ủng hộ, tích cực tham gia cuộc đấu tranh này. Nghị quyết T.Ư 3 (khóa X) về tăng cường sự lãnh đạo của Ðảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí đã cụ thể hóa Nghị quyết Ðại hội X, nêu rõ mục tiêu, quan điểm, chủ trương, giải pháp phòng, chống tham nhũng, lãng phí. Về chủ trương, giải pháp có liên quan đến cán bộ, đảng viên, Trung ương nhấn mạnh chủ trương tiếp tục hoàn thiện công tác cán bộ, phục vụ phòng, chống tham nhũng, lãng phí. Sửa đổi, bổ sung các quy định về công tác cán bộ, bảo đảm công khai, dân chủ. Tiếp tục cải cách chế độ tiền lương. Bảo đảm minh bạch tài sản, thu nhập của đảng viên, cán bộ, công chức. Xây dựng và thực hiện quy chế nhằm bảo đảm sự liêm chính của đảng viên, cán bộ, công chức.

Cùng với tệ tham nhũng, lãng phí, trong một bộ phận cán bộ, đảng viên còn có những tiêu cực khác như thoái hóa biến chất về chính trị tư tưởng, về đạo đức, lối sống, vẫn còn tình trạng "chạy" chức quyền, "chạy tội", "chạy" bằng cấp. Ðể làm trong sạch bộ máy Ðảng và Nhà nước, cần phải loại ra khỏi đội ngũ những cán bộ, đảng viên, tham nhũng, lãng phí, kém phẩm chất đạo đức, cơ hội, cá nhân chủ nghĩa.

Phải khẳng định rằng, "đa số cán bộ, đảng viên phát huy vai trò tiên phong, năng động, sáng tạo, giữ gìn phẩm chất đạo đức"⁽⁶⁾. Với đội ngũ cán bộ, đảng viên như thế, Ðảng Cộng sản Việt Nam đã lãnh đạo thành công sự nghiệp đổi mới và giữ vững bản chất của Ðảng cách mạng chân chính. Phải thấy rõ rằng, đông đảo cán bộ, đảng viên làm việc tận tụy, phấn đấu vượt qua mọi khó khăn thử thách, năng động, sáng tạo đi đầu trong sự nghiệp đổi mới. Vì vậy, trong khi xử lý nghiêm đối với những cán bộ, đảng viên tham nhũng, lãng phí, thoái hóa, biến chất, cơ hội, cá nhân chủ nghĩa, cần chú trọng động viên và có chế độ đãi ngộ thích đáng đối với những cán bộ, đảng viên đang nêu tấm gương sáng trong lao động, công tác, tận tụy phấn đấu vì nước, vì dân. Ðó cũng là biện pháp cơ bản để chất lượng cán bộ, đảng viên ngày càng được nâng cao, những cán bộ, đảng viên giỏi và tốt ngày càng đông hơn, chiếm ưu thế tuyệt đối.

PGS, TS NGUYỄN TRỌNG PHÚC     
(Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh)

----------------------

1, 2 - Ðảng Cộng sản Việt Nam. Văn kiện Ðại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb CTQG, Hà Nội 2006, tr 263 - 264; 268 - 269.

3, 4, 5, 6 - Sách đã dẫn, trang 271 - 272; 279; 280 - 281, 61.