Một thoáng suối Giàng

Chủ tịch UBND huyện Văn Chấn Hoàng Trung Năng dành một buổi đưa chúng tôi lên Suối Giàng. Xe đi êm như ru trên con đường nhựa phẳng lỳ, nắng sánh vàng, gió mơn man, mây trắng bồng bềnh đùa giỡn. Thật hay, đúng dịp chuẩn bị Tết của người Mông. Qua Bản Mới, đã thấy những chàng trai người Mông đi mô-tô nối đuôi nhau chở đầy ắp hàng Tết lên bản. Mấy cô gái ngồi hong nắng, má đỏ như cà chua chín, tay đan thêu như múa trên những chiếc khăn mầu...

Chúng tôi vào luôn Pang Cáng. Con đường đất nhỏ hẹp, gập ghềnh, ngày xưa chỉ người, ngựa đi, bây giờ đã được mở rộng, xe máy các loại đi lại dễ dàng. Anh Ðằng giới thiệu: "Nhờ huy động sức dân mà có con đường này đấy. Nhà nước chỉ hỗ trợ xây một cống thoát nước, còn lại gần hai cây số người Mông làm cả mà!". Chuyện người Mông làm đường giao thông lên Chế Tạo, Mù Cang Chải đông vui như đi hội, hàng nghìn người, trai, gái, già, trẻ tay xà-beng, tay cuốc, vần đá, vác đất...

Qua một con dốc, lên một con dốc nữa, lại xuống một con dốc, chúng tôi nghe thấy tiếng trẻ trong như nước nguồn Giàng Cao vẳng ra từ trường mẫu giáo. Cô giáo Yến thấy có khách chạy ra dẫn chúng tôi vào thăm lớp. Chú bé tên Trang A Lầu, nhà ở thôn Tập Lăng trên cổ quàng chiếc khăn len to sụ, xung phong đọc bài, đọc lưu loát bằng cả hai thứ tiếng: "Có cô rong xanh / Ðẹp như tơ nhuộm / Giữa hồ nước trong / Nhẹ nhàng uốn lượn / Một đàn cá nhỏ / Ðuôi đỏ lụa hồng / Quanh cô rong đẹp / Múa làm văn công".

Tôi nghe đọc mà nhớ về những em nhỏ người Mông thất học, đầu tóc khét mùi nắng, như sắn, như khoai lăn mình trên nương, trên rẫy mà tôi gặp những năm nào xa tít tắp. Suối Giàng hôm nay đã có sức lo cho sự nghiệp trồng người. Trường tiểu học, THCS, trường mầm non được xây dựng bằng vốn đầu tư của Nhà nước và sức dân. "Tất cả con em người Mông đều được học chữ, hiện giờ Suối Giàng có 30 cháu học THPT này, hai cháu học cao đẳng này, hai cháu học đại học này" - Chủ tịch Ðằng nói vậy.

Qua Pang Cáng với những mái nhà trắng lấp loáng trong nắng non tươi, chúng tôi sang khu rừng chè tuyết Shan cổ thụ. Những thân chè mốc thếch, tán xòe rộng cả chục mét, chạy dài từ Giàng Cao, Giàng A tới Giàng B, Pang Cáng. Yên Bái có diện tích chè lớn nhất các tỉnh miền núi phía bắc, nếu so cả nước chỉ đứng sau Lâm Ðồng. Nhiều tỉnh cũng có chè và chè ngon nổi tiếng như Phú Thọ, Thái Nguyên... nhưng chỉ duy nhất Yên Bái mới có những rừng chè tuyết Shan cổ thụ.

Chè cổ thụ Suối Giàng sinh trưởng tự nhiên, búp chè to, mập, đâm lên tua tủa như những ngọn măng sặt trên núi đá. Những búp chè sau khi hái đem về sao trên bếp lửa, khi pha, nước xanh mầu mật ong, uống thấy đủ "bát thập vị" của trà, cảm giác như uống được tinh chất của đất trời vậy. Người già ở Giàng Cao - nơi đầu tiên người Mông về định cư ở Suối Giàng kể: Khi lớn lên đã thấy những gốc chè cổ thụ, bao thế hệ người Mông đã gắn bó với cây chè. Những rừng chè cổ thụ đã nâng đỡ người Mông, tạo cho họ cuộc sống ổn định.

Mỗi năm người dân thu hái từ 350 đến 400 tấn chè búp tươi, thu về hàng tỷ đồng. Có năm, sản lượng chè tươi của xã lên tới hơn 450 tấn. Ðời sống người Mông nhờ thế có phần no đủ, cái đói không còn trong mỗi ngôi nhà. Những năm gần đây huyện Văn Chấn chủ động quy hoạch, giữ gìn những rừng  chè cổ thụ và nhân giống để trồng ở các thôn trong xã, tập trung chủ yếu ở Pang Cáng, Giàng A, Giàng B.

Cuộc sống của người Mông ở Suối Giàng đã có nhiều thay đổi, từ cung cách làm ăn tới tiếp cận và thụ hưởng các dịch vụ: gần 53% số hộ được sử dụng điện lưới quốc gia, hơn 20% có máy thu thanh, thu hình, xe máy... nhưng vẫn giữ được những nét đẹp rất riêng của văn hóa dân tộc...

Dự án quy hoạch chi tiết khu du lịch sinh thái Suối Giàng đã được Sở Thương mại - Du lịch và huyện Văn Chấn xây dựng trình UBND tỉnh phê duyệt. Suối Giàng cách huyện lỵ Văn Chấn 12 km, nằm ở độ cao trung bình 1.000 - 1.300 m so với mực nước biển, nhiều điểm cao hơn 1.400 m, không khí trong lành, khí hậu quanh năm mát mẻ. Suối Giàng có những đồi chè tuyết Shan cổ thụ hàng trăm năm tuổi, có những cánh rừng thông, pơ-mu xanh tốt, là tài nguyên du lịch quý giá. Dân cư 98% là người Mông, còn lưu giữ nhiều phong tục, tập quán và nét đẹp văn hóa mang bản sắc riêng biệt...

Theo tính toán của các nhà quản lý, sẽ xây dựng vùng du lịch sinh thái trên cơ sở xác định ba tính chất, đó là: trung tâm nghỉ mát mang tính chất sinh thái văn hóa cộng đồng, du lịch mạo hiểm có tính bền vững của khu vực; trung tâm hành chính và kinh tế của xã; trung tâm giao lưu kinh tế - xã hội và môi trường của vùng kinh tế phía tây tỉnh Yên Bái.

Ðể làm được điều này, huyện Văn Chấn và tỉnh Yên Bái đang kêu gọi các nhà đầu tư trong và ngoài nước đầu tư vào khu du lịch sinh thái Suối Giàng. Về phía tỉnh, đã đầu tư nâng cấp, trải nhựa 12 km đường lên xã. Ðiện quốc gia đã kéo lên, đêm về tỏa sáng lung linh. Mấy năm nay, các chương trình dự án vốn ngân sách, vốn vay, vốn nước ngoài đã đầu tư cho xã hàng chục tỷ đồng để phát triển kinh tế - xã hội.

Mạng lưới thông tin liên lạc được cải thiện, chất lượng không thua kém các thành phố, thị xã. Vùng chè cổ thụ đã được quy hoạch, bảo vệ để làm trung tâm cho vùng du lịch sinh thái, các thiết chế văn hóa được đầu tư xây dựng, đã có nhiều đoàn khách quốc tế và nhà đầu tư trong nước đang "để mắt" tới Suối Giàng.

Trước khi chia tay Suối Giàng, Chủ tịch Giàng A Ðằng mời chúng tôi thưởng trà ở ngay Nhà bảo tồn văn hóa truyền thống dân tộc Mông. Trong ngôi nhà gỗ mới được dựng lên ngay ven rừng chè tuyết Shan cổ thụ, những chén trà sóng sánh xanh mầu mật, tỏa thơm khắp gian nhà, chưa uống đã thấy lâng lâng, nhấp chút trà, người nhẹ nhàng thanh thoát. Ðã nghe đâu đây leng leng tiếng nhạc ngựa, réo rắt điệu khèn của chàng trai người Mông. Em gái người Mông má ửng hồng, e lệ, lòng rộn rã. Mùa xuân dường như đến sớm trên cao nguyên này...