Mạnh dạn cắt, giảm chi thường xuyên trong ngân sách nhà nước

Phóng viên: Thưa ông, tỷ lệ chi ngân sách thường xuyên trong những năm gần đây quá nhiều. Liệu chúng ta còn ngân sách để chi cho đầu tư và đây có phải là tỷ lệ chi bất hợp lý quá hay không? 



Đại biểu Bùi Đức Thụ: Ở Việt Nam, nhu cầu đầu tư phát triển rất lớn, đặc biệt là nhu cầu an sinh xã hội, y tế và giáo dục là rất lớn. Cho nên, tỷ lệ chi thường xuyên cũng rất lớn, trong bối cảnh như vậy, áp lực chi ngân sách nhà nước những năm gần đây tăng rất cao. 



Áp lực cho chi đầu tư, chi trả nợ lớn – vấn đề này chúng ta cũng cần quan tâm. Tuy nhiên, nếu như không tăng tỷ trọng chi đầu tư thì sẽ hạn chế tăng trưởng và phát triển. Do vậy, cần tái cơ cấu theo hướng giảm tỷ trọng chi thường xuyên trong tổng chi ngân sách nhà nước xuống. Việc giảm chi thường xuyên xuống, trước hết cần ban hành các chính sách cụ thể, nếu tăng chi thường xuyên thì tăng cho lĩnh vực nào, cần cụ thể. 



Hiện tại, đã có nhiều chính sách ban hành nhưng bố trí nguồn chi đến nay chưa đủ. Thí dụ, chính sách người có công hay như chính sách theo lộ trình như tăng lương nhưng 3-4 năm vẫn chưa tăng cho cán bộ, công chức. Năm 2014 mới chỉ giải quyết cho những người tăng lương thấp. Bây giờ, nếu tăng lương lên khoảng 8% thì cần phải bổ sung thêm khoảng 17.000 tỷ đồng, việc này sẽ làm cho tỷ trọng chi thường xuyên tăng cao. Quốc hội sẽ bàn và quyết vấn đề này, nếu tiếp tục tăng lương thì tỷ trọng chi chắc chắn sẽ tăng lên.

Đối với việc giảm tỷ trọng chi thường xuyên trong năm 2015 xuống khoảng 2%, liệu đã được chưa? Theo tôi, rõ ràng trong bối cảnh hiện nay là tích cực. Nếu xử lý không tốt trong việc chi thường xuyên có khả năng sẽ còn tăng trở lại và tăng cao hơn. 



Phóng viên: Có ý kiến cho rằng Việt Nam tăng tỷ lệ chi thường xuyên, việc này có bất cập là do các cơ quan đã tổ chức “lễ lạt’ quá nhiều. Bên cạnh đó, đầu tư cho xe công cũng chiếm tới 13.000 tỷ đồng trong việc chi thường xuyên. Vậy thưa ông, tại sao khi Quốc hội bàn lại không nghĩ tới cắt giảm nguồn chi này? 



Đại biểu Bùi Đức Thụ: Trong Nghị quyết của Quốc hội từ năm 2014 mà điều hành ngân sách 2015 là đã ghi là đã cắt giảm những mục chưa cần thiết, chưa thực sự cấp bách như giảm các lễ hội, khánh tiết… Tôi cho rằng, năm 2016 cần tiếp tục thực hiện việc này một cách quyết liệt và triệt để hơn. 



Đối với việc sử dụng xe công, theo quy định của Bộ Tài chính đã có quy định cụ thể cho đối tượng sử dụng xe công. Đối với việc lạm dụng trong việc sử dụng xe công của một số đối tượng, tôi đề nghị phải xử lý nghiêm theo quy định pháp luật. Ngoài ra, Bộ Tài chính cần căn cứ vào việc sử dụng xe công để mà thực hiện phương thức đổi mới như khoán đối với xe công thì cũng sẽ giảm được chi thường xuyên. 


Phóng viên: Thời gian qua, tỷ lệ chi thường xuyên quá cao so với tỷ lệ đầu tư, Chính phủ có ý định phát hành 3 tỷ USD trái phiếu ra thị trường vốn quốc tế. Thưa ông, vấn đề này có nên hay không khi trong bối cảnh kinh tế thế giới đang có bất ổn? 



Đại biểu Bùi Đức Thụ: Theo tôi, ở đây có 2 vấn đề.

Thứ nhất, với mức thu năm 2016 mà Chính phủ trình, cộng với mức bội chi cho phép là 254.000 tỷ đồng, tương ứng 49,5% GDP dự kiến (GDP kế hoạch) thì tổng chi ngân sách nhà nước chỉ được xác định trong trần đó. Và trong phần chi như vậy thì kế hoạch đã bố trí cho chi đầu tư phát triển năm nay là 255.750 tỷ đồng, tăng lớn so với dự toán ngân sách nhà nước năm 2015. 



Dự toán ngân sách Nhà nước năm 2015 có 195.000 tỷ đồng và có thêm 85.000 tỷ đồng trái phiếu Chính phủ. Năm 2016, ngoài 255.750 tỷ đồng chi đầu tư thì có thêm 60.000 tỷ đồng vốn trái phiếu Chính phủ.

Tính cả 2 nguồn này, nếu cộng thêm xổ số kiến thiết nữa, thì theo tôi, chi tỷ trọng cũng như tốc độ tăng chi đầu tư phát triển của năm 2016 là khá hơn. Với mức chi trong vốn ngân sách nhà nước là hợp lý, khả năng cân đối như vậy là tối đa. 



Thứ hai, mục đích Chính phủ trình trong tài khóa 2015-2016 là phát hành 3 tỷ USD trái phiếu trên thị trường vốn quốc tế để đảo nợ đối với các khoản vay ngắn hạn trong nước; theo tôi, việc huy động vốn trong nước để mà vay dài hạn để đảo các khoản vay ngắn hạn, gắn cái nghĩa vụ trả nợ hàng năm của ngân sách nhà nước là cần thiết. Nhưng vay trong nước hiện tại là rất khó khăn. Còn nếu quyết nâng vốn vay trong nước lên nữa, tôi lo ngại dung lượng, quy mô tín dụng đầu tư vào nền kinh tế sẽ giảm xuống, ảnh hưởng đến tăng trưởng. 



Theo tôi, vay nước ngoài có lợi thế hơn, là sẽ dài hạn hơn (dự kiến sẽ phát hành từ 10-30 năm); tiếp đến lãi suất sẽ rẻ hơn vay trong nước; và vay nước ngoài sẽ huy động tăng thêm nguồn lực cho nền kinh tế. Tuy nhiên, vay nước ngoài sẽ có nhiều rủi ro hơn; đặc biệt là biến động đến tỷ giá (vì vay trung, dài hạn 10-30 năm), thì việc biến động tỷ giá sẽ làm tăng thêm nghĩa vụ trả nợ. Tất cả những điều này, chúng ta cần tính toán, cần cân nhắc.

Với cái nhìn tổng thể như vậy, trong bối cảnh tình hình như hiện nay, theo ý kiến cá nhân của tôi thì Chính phủ huy động vay 3 tỷ USD vốn nước ngoài trong năm 2015-2016 là cần thiết. 



Tôi nhấn mạnh, nếu khoản vay này được chấp thuận, thì khoản vay này chỉ được sử dụng vào mục đích đảo nợ; không sử dụng vào những mục đích khác. Mặc dù, các mục đích khác cũng cần thiết và cấp bách.

Theo Luật Quản lý nợ công thì không được phép dùng vốn nước ngoài để đảo nợ trong nước, nhưng vì lợi ích nền kinh tế của đất nước, tôi đề nghị chấp thuận. Và để phù hợp, có cơ sở pháp lý cho Chính phủ thực hiện, trong khi chưa sửa được luật thì Quốc hội phải quy định trong nghị quyết về dự toán ngân sách nhà nước năm 2016.

Có ý kiến cho rằng, việc vay 3 tỷ USD này sẽ làm tăng dư nợ công, theo tôi, trong đề án của Chính phủ về khoản vay này chỉ với mục đích đảo nợ vay ngắn hạn trong nước, bản chất đây là đảo nợ và không làm tăng dư nợ công. Nếu sử dụng khoản này vào nhiệm vụ bổ sung chi thì mới làm tăng nợ công.

Với nguồn vốn này, ngoài giám sát của Quốc hội, đoàn đại biểu quốc hội và các đại biểu quốc hội và các cơ quan tổ chức khác, có nhiệm vụ thẩm quyền, tôi cho rằng, điều quan trọng nhất là giám sát của kiểm toán nhà nước. Cơ quan này sẽ kiểm soát được những đối tượng sử dụng sai nguồn tài chính này.

Phóng viên: Theo Luật Ngân sách, hàng năm chúng ta đã có những mức chi cụ thể, tỷ lệ phần trăm với quy định mức vay. Như ông nói, Luật không cho phép nhưng bối cảnh như hiện nay vẫn phải vay để đảo nợ nước ngoài. Như vậy, rõ ràng kỷ luật ngân sách hiện nay chưa được bảo đảm, ông có ý kiến gì về vấn đề này? 



Đại biểu Bùi Đức Thụ: Một vấn đề đặt lên là kỷ luật chi ngân sách như thế nào? Việc sửa đổi Hiến pháp năm 2013 đã quy định, mọi khoản chi là phải có trong dự toán, theo dự toán điều chuyển.

Theo tinh thần đó là Luật Ngân sách Nhà nước có sửa đổi có hiệu lực từ ngày 1-1-2017 sẽ phải thực hiện việc này. Tuy nhiên, hiện nay, Luật Ngân sách Nhà nước hiện hành năm 2012 có hiệu lực từ năm 2014 cũng đã tăng cường kỷ luật hành chính đối với chi ngân sách. 



Vấn đề này được đặt ra là do phân cấp quản lý kinh tế - xã hội, đặc biệt, như việc vượt thu ngân sách của địa phương, thẩm quyền việc sử dụng tăng thu này theo Luật Ngân sách Nhà nước hiện hành là giao cho Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định và khi có nguồn cần bổ sung chi những vấn đề cấp bách thì đấy là thẩm quyền của họ. Cho nên, việc tăng chi này cũng sẽ dẫn đến cao hơn so với dự toán chi ban đầu. Việc tăng này cũng không tăng bội chi vì có nguồn tăng thu, cũng không phát sinh thêm nợ. 



Để khắc phục tình trạng một số cơ quan bộ, ngành, địa phương, đơn vị đã chi tiêu vượt quá kế hoạch, ngay từ đầu nhiệm kỳ theo Nghị quyết Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị 1792 về tăng cường quản lý, nâng cao hiệu quả sử dụng, quản lý nguồn vốn ngân sách và trái phiếu Chính phủ trong đầu tư công và khi ban hành Luật Quản lý nợ công thì Chỉ thị 1792 đã được luật hóa trong Luật Quản lý nợ công; trong đó yêu cầu là mọi dự án, công trình trước khi khởi công đã phải bảo đảm đủ nguồn vốn không để cân đối về nguồn, không để xử lý nợ đọng. 



Qua mấy năm thực hiện, tình trạng đầu tư dàn trải đối với xây dựng cơ bản cũng đã được "ngăn chặn" nhiều. Trong thời gian tới, tôi đề nghị, vẫn phải tăng cường quản lý vấn đề này và thực hiện nghiêm các quy định của Luật Đầu tư công cũng như Chỉ thị 1792 để thực hiện lành mạnh hóa trong vấn đề xây dựng cơ bản. 



Xin trân trọng cảm ơn ông!