Năm 2015, khi chọn Svetlana Alexievich nhận giải Nobel, Viện Hàn lâm Thụy Điển nhận định: “Svetlana Alexievich được trao giải vì những trang viết đa dạng về giọng điệu, một biểu tượng mẫu mực về sức chịu đựng và lòng can đảm trong thời đại của chúng ta.”
Ngày 26-4-1986 với việc xảy ra vụ nổ lò phản ứng số 4 của Nhà máy điện hạt nhân Chernobyl, đã trở thành nỗi ám ảnh lớn của nhân loại. Cũng giống như những barie cách ly khu vực nhiễm phóng xạ được thiết lập ngay sau đó, nỗi sợ hãi, bàng hoàng và những rào cản khác đã khiến sự thật về thảm họa này hầu như không lọt ra thế giới bên ngoài.
Nhưng điều bí ẩn cần phải được giải mã và quá khứ luôn chứa đựng những bài học mà chúng ta cần tiếp thu để đi đến tương lai một cách an toàn và sáng suốt. Mười năm sau thảm họa ấy, khi mà khả năng nhiễm xạ vẫn còn đe dọa bất cứ ai đặt chân đến vùng Chernobyl, nữ nhà báo, nhà văn Svetlana Alexievich đã có mặt ở đó, thu thập dữ liệu, gặp gỡ và phỏng vấn khoảng 500 người đã từng chứng kiến hoặc trực tiếp tham gia công việc khắc phục hậu quả sau sự cố. Họ là những người lính cứu hỏa làm nhiệm vụ dập lửa tại lò phản ứng trong đêm xảy ra vụ nổ, các phi công lái máy bay thả cát xuống lò phản ứng từ trên cao để hạn chế sự phát tán của chất phóng xạ, những người lính được giao sơ tán dân và chôn lấp những ngôi làng nhiễm xạ, các nạn nhân trực tiếp và gián tiếp thuộc đủ các lứa tuổi ở Belarus.
Bà thực hiện tác phẩm này không phải ở tư cách một nhà báo hay nhà văn, mà trước hết ở tư cách một người Belarus ghi chép về “sự sống và cái chết của đồng bào mình”, để từ đó khơi sâu được “cảm giác lặng đi chẳng nói nên lời, cái “khôn tả”, “tính anh hùng và niềm đau thương”. Như một tế bào trong một cơ thể bị tổn thương, Svetlana Alexievich đã cảm nhận sâu sắc sự thay đổi vĩnh viễn cũng như những mất mát không thể bù đắp nổi trên quê hương của bà kể từ khi xảy ra thảm họa nói trên.
Trong khi đi sâu khám phá những dữ liệu cũng như các cung bậc cảm xúc của con người xung quanh thảm họa Chernobyl, bạn đọc đồng thời được trải nghiệm sự độc đáo của Svetlana Alexievich qua cách xây dựng tác phẩm thuộc thể loại văn chương phi hư cấu. Thực chất, cốt lõi của “Lời nguyện cầu từ Chernobyl” là các cuộc phỏng vấn được thực hiện với các nhân chứng mà trong đó tính khách quan và độ trung thực được đặt ở vị trí cao nhất. Svetlana Alexievich đã cho thấy rằng bản thân cuộc sống có những chất liệu giàu tính văn chương, nhưng phát hiện ra những chất liệu đó bằng sự tinh nhạy, chắt lọc chúng một cách khoa học và hiệu quả, chia sẻ chúng với số đông một cách cuốn hút, hữu ích và nhân văn là điều mà chỉ những tài năng lớn mới có thể làm được.
