Lính công binh thời bình

Hiểm họa của bom mìn sau chiến tranh

Ðại tá, Tiến sĩ Nguyễn Trọng Cảnh, Giám đốc Trung tâm Công nghệ xử lý bom mìn tâm sự, cách đây chưa lâu, trong chuyến công tác tại tỉnh Ðác Lắc, anh được chứng kiến hoàn cảnh thương tâm của ba em bé dưới 10 tuổi, là chị em ruột trong một gia đình bị tai nạn bom bi. Do điều kiện đói nghèo, bố mẹ phải đưa các em đi khai hoang và tai nạn đã xảy ra. Sau khi mất ba đứa con cùng một lúc, trong nỗi đau và thất vọng tột cùng, vợ chồng họ đã bỏ đi đâu không rõ. Nhìn ảnh thờ các em bé xinh xắn mặc áo trắng học trò, đeo khăn quàng đỏ, đôi mắt ngơ ngác, làm các anh đau thắt lòng... Chúng tôi hiểu điều anh Cảnh nói, bởi chiến tranh đã gây ra hậu quả nặng nề về người và của cho hàng triệu người Việt Nam. Mặc dù mấy chục năm đã trôi qua, nhưng đến nay tàn tích chiến tranh còn lại vẫn đang gây ra những cái chết thương tâm, nỗi đau xé lòng cho hàng nghìn gia đình có người thân bị chết, bị thương do bom mìn còn sót lại. Theo kết quả điều tra năm 2002, số bom mìn, vật nổ còn sót lại ở nước ta khoảng 800 nghìn tấn, làm ô nhiễm hơn 6,6 triệu ha, chưa tính đến ô nhiễm bom mìn dưới biển... có tỉnh như Quảng Trị, Thừa Thiên-Huế, diện tích bị ô nhiễm từ 78 đến hơn 83%.

Theo số liệu tổng kết chiến tranh, riêng số đạn dược quân đội Mỹ sử dụng trong chiến tranh Việt Nam là 15,35 triệu tấn, nhiều gấp gần 4 lần so với chiến tranh thế giới thứ hai và gấp 12 lần so với chiến tranh Triều Tiên. Chiến tranh đã kết thúc hơn 35 năm, nhưng từ đó đến nay cả nước đã có hơn 100 nghìn người chết và bị thương do tai nạn bom mìn. Ô nhiễm bom mìn gây tổn thất nặng nề đến tính mạng, tài sản, đời sống của nhân dân và ảnh hưởng rất lớn đến phát triển kinh tế, an ninh trật tự, an toàn xã hội, môi trường... Hằng năm, Nhà nước ta đã chi hàng nghìn tỷ đồng cho việc rà phá bom mìn phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, hỗ trợ nạn nhân và tái định cư ở vùng ô nhiễm bom mìn.

Khắc phục hậu quả bom mìn - Nghề nguy hiểm

Thực tiễn cho thấy, đã có hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ Công binh trong toàn quân khắc phục hậu quả bom mìn sau chiến tranh đã dũng cảm hy sinh, hoặc bị thương tật suốt đời vì sự bình yên cuộc sống của nhân dân.  Bí thư Ðảng ủy, Chính ủy Trung tâm Ðại tá Nguyễn Quốc Việt cho chúng tôi biết: Ðược trên giao nhiệm vụ dò gỡ bom mìn, vật liệu nổ phục vụ phát triển kinh tế-xã hội, đơn vị coi đây là nhiệm vụ chiến đấu trong thời bình của người lính Công binh. Trong thực hiện nhiệm vụ, đơn vị gặp nhiều khó khăn, vì bom mìn, vật nổ còn sót lại gồm nhiều chủng loại, có loại bom mang theo chất độc hóa học (bom phốt-pho), qua nhiều năm bị vùi sâu trong lòng đất, chúng đã bị phong hóa do môi trường nên luôn ở trạng thái mở (chờ nổ); hơn nữa máy móc trang bị dò tìm còn ít, việc xác định chủng loại bom mìn nằm dưới đất vẫn bằng thuốn và các vật dụng thủ công để săm, chọc, đào và xác định cụ thể... nên khi dò tìm, lấy lên, vận chuyển đưa về nơi tập kết để hủy nổ rất khó khăn và nguy hiểm. Do vậy, có cán bộ, chiến sĩ khi nhận nhiệm vụ còn băn khoăn, trăn trở, giữa sự sống và cái chết.

Ðể hoàn thành nhiệm vụ được giao, đơn vị đã làm tốt công tác giáo dục, quán triệt nhiệm vụ cho cán bộ, chiến sĩ hiểu rõ được thuận lợi, khó khăn, vinh dự, trách nhiệm và ý nghĩa xã hội nhân văn sâu sắc; coi đây vừa là nhiệm vụ chính trị, vừa thể hiện tính nhân đạo, vì dò gỡ bom mìn trả lại sự sống cho những 'vùng đất chết', giảm bớt thương vong cho nhân dân, tạo điều kiện cho phát triển kinh tế-xã hội của đất nước. Với phương châm 'An toàn là mệnh lệnh, là mục tiêu số một', đơn vị đã lựa chọn cán bộ phẩm chất đạo đức tốt, có năng lực tổ chức chỉ huy hoạt động độc lập, dày dạn kinh nghiệm và chuyên môn giỏi phụ trách các đội công tác. Tập trung huấn luyện, bồi dưỡng cho bộ đội sử dụng thành thạo các loại phương tiện, trang bị kỹ thuật và kinh nghiệm trong dò gỡ bom mìn... giúp anh em bình tĩnh, tự tin thực hiện đúng quy trình kỹ thuật, quy tắc an toàn. Ðồng thời, đơn vị luôn quan tâm chăm lo đến đời sống vật chất, tinh thần để bộ đội yên tâm thực hiện nhiệm vụ được giao.

Ở đâu gian khó, ở đó có bộ đội Công binh

Hiện tại, trung tâm có hàng chục đội cơ động dò gỡ bom mìn, vật liệu nổ phân tán trên địa bàn cả nước, ở các loại địa hình: trên sông, trên biển, vùng rừng núi và đồng bằng; nơi nào có bom mìn, theo yêu cầu nhiệm vụ là các anh có mặt. Ðội trưởng Ðội dò tìm số 4 Thiếu tá Vũ Hữu Trực là người nhiều năm lăn lộn ở địa bàn các tỉnh Hà Tĩnh, Quảng Trị, Gia Lai bộc bạch với chúng tôi: Hoạt động ở vùng sâu, vùng xa, nên điều kiện ăn ở, sinh hoạt và công tác gặp rất nhiều khó khăn, nguy hiểm. Lo nhất là khâu vận chuyển bom, đạn đã dò tìm được về nơi tập kết sợ bị lật xe; nên khi đưa bom đạn lên xe để chuyên chở, phải xếp đặt, chằng chéo và buộc rất cẩn thận. Có lần trời mưa, đường trơn, xe qua đoạn đường khó đi, lại dốc đứng ở địa bàn xã Hướng Linh, Hướng Phùng, huyện Hướng Hóa (Quảng Trị), anh em đã phải cuốn cáp vào cây để tời xe lên vì sợ bị trôi xe... Hoặc lo anh em bị ốm nặng phải đưa cấp cứu bệnh viện, vì từ nơi Ðội đứng chân phải đi bộ hơn bốn  giờ mới qua được 12 cây số đường đồi núi, dốc đứng.

Ðội phó Ðội dò tìm số 9 Thiếu úy chuyên nghiệp Trần Ðại Nghĩa kể cho chúng tôi nghe kỷ niệm đội dò gỡ bom mìn ở xã Kỳ Long, huyện Kỳ Anh (Hà Tĩnh) phục vụ Dự án xây dựng cảng Sơn Dương, thuộc khu kinh tế Vũng Áng. Khi thi công dò tìm ở vườn một nhà dân gần cầu Ðá Hát, đã phát hiện một quả bom phá loại 250 bảng anh nằm sâu dưới lòng đất gần ba mét, toàn đội đã làm việc liên tục, gần trưa ai nấy đều mệt và đói, quần áo ướt đẫm mồ hôi, nhưng anh em với quyết tâm cao, mãi tới 13 giờ  mới đưa được quả bom về nơi tập kết. Lúc quay trở ra, cũng tại khu vườn này, anh em lại phát hiện thêm một quả bom phá loại 500 bảng anh, toàn đội đã tranh thủ ăn cơm trưa xong, không kịp nghỉ ngơi lại bắt tay ngay vào việc, đến gần 21 giờ mới đưa quả bom về nơi tập kết. Việc làm đó được cấp ủy, chính quyền và nhân dân hết lòng khen ngợi và đánh giá cao.

Ðặc biệt, đầu năm 2006, ở vùng núi thuộc xã An Toàn, huyện An Lão (Bình Ðịnh), phát hiện một quả bom phát quang cỡ lớn của Mỹ còn sót lại, chiều dài hơn ba mét, không kể chiều dài phần đuôi bom, đường kính hơn một mét, chứa hơn bốn tấn thuốc nổ. Nếu quả bom nổ, có thể san phẳng một quả đồi, tạo ra một hố đường kính 300 m với diện tích hố rộng hơn bảy héc-ta... Khi phát hiện quả bom, nhân dân địa phương rất hoang mang, lo lắng đến sự an toàn về người và tài sản. Nhận được thông báo, trung tâm đã cử lực lượng đến hiện trường để khảo sát, xây dựng phương án, báo cáo trên và triển khai lực lượng tháo gỡ. Sau ba tuần làm việc liên tục 'đánh vật với tử thần', dưới cái nắng oi bức của miền trung, lực lượng của đơn vị đã tháo quả bom bảo đảm an toàn tuyệt đối, trước sự khâm phục và vui mừng của nhân dân địa phương.

Rời Trung tâm Công nghệ xử lý bom mìn, chúng tôi thật cảm phục ý chí và nghị lực của cán bộ, chiến sĩ đã phát huy truyền thống đơn vị Anh hùng, đoàn kết vượt qua mọi gian khó, hiểm nguy, vì sự bình yên cuộc sống, đã trực tiếp xử lý tháo gỡ an toàn hàng chục nghìn tấn bom đạn các loại; rà phá bom mìn phục vụ hàng trăm công trình, dự án quốc phòng, an ninh và phát triển kinh tế, xã hội; giải phóng hàng nghìn héc-ta đất nông nghiệp, bảo đảm an toàn tuyệt đối. Thành tích của cán bộ, chiến sĩ đơn vị không chỉ góp phần cùng bộ đội Công binh toàn quân viết tiếp trang sử vàng truyền thống, mà còn tô thắm phẩm chất tốt đẹp của 'Bộ đội Cụ Hồ' trong thời kỳ mới.