Quản lý có theo kịp với phát triển?
TP Hồ Chí Minh là nơi đầu tiên trong cả nước có được một quy chế về quản lý hoạt động dịch vụ cung cấp internet (Quyết định 125). Nếu như ở đây có số thuê bao cao nhất nước, số nhà cung cấp và cả số đại lý dịch vụ nhiều hơn tất cả các địa phương khác, thì tình trạng internet đen cũng phổ biến. Sự biến tướng của các trang web khiêu dâm trên mạng đã thể hiện sự "phong phú vượt trội" của nó so với trình độ và khả năng quản lý của các cơ quan Nhà nước.
Hằng tuần, trên báo chí, người ta đều đọc những bài viết cảnh báo về việc môi trường internet đã bị làm vẩn đục như thế nào, đến cả trường học và gia đình cũng trở thành miếng mồi ngon cho các website sex xâm nhập. Xu hướng này đang có đà tăng "phi mã", ngược lại hoàn toàn với "quan điểm tự điều tiết" của một vài nhà cung cấp intemet, rằng cứ để cho thông tin trên mạng được tự do lưu hành, tự khắc đến một lúc nào đó các đối tượng thanh thiếu niên truy cập sẽ chán ngấy và từ chối thông tin xấu.
Theo một vài nghiên cứu chưa đầy đủ, internet đen, với rất nhiều cảnh bạo lực và khiêu dâm, đang là một trong những nguyên nhân chính cổ vũ và gây ra các tệ nạn xã hội như nạn hành hung, hiếp dâm, kể cả thanh toán lẫn nhau giữa các hảo hán choai choai.
Hai đợt kiểm tra internet vào những năm 1999 và 2002 của đoàn kiểm tra liên ngành thành phố, dù với cố gắng nhất định nào đấy, xem ra chỉ như muối bỏ bể. Theo nhận định chung của các thành viên tham gia đoàn kiểm tra, không thể quy kết mọi trách nhiệm cho các đại lý internet công cộng (cũng có những đại lý rất muốn ngăn chặn thông tin xấu, nhưng lực bất tòng tâm vì "đầu vào" vẫn thuộc quyền của các nhà cung cấp), mà nguyên nhân trực tiếp gây ra tràn ứ thông tin, hình ảnh đồi trụy, kể cả các tin tức phản động trên mạng, vẫn là từ sự buông lỏng của một số doanh nghiệp cung cấp internet.
Trong hai đợt kiểm tra trên, đoàn công tác liên ngành của thành phố chỉ thu được những kết quả khiêm tốn, tương ứng với các báo cáo "không có vấn đề gì" của các nhà cung cấp. Do thiếu cơ sở và bằng chứng, công tác kiểm tra chủ yếu chỉ dừng lại ở phần khảo sát và nhắc nhở. Về phía các nhà cung cấp người ta ghi nhận một điểm đáng lưu ý là trong thời gian bị kiểm tra, lượng thông tin xấu lưu truyền trên mạng đã giảm đi phần nào, một số nhà cung cấp đã làm đúng hơn ý nghĩa của "bức tường lửa", chịu thiết lập cơ chế "bức tường lửa" hai cấp (tại nhà cung cấp và tại đại lý).
Tuy nhiên, ngay sau khi đợt kiểm tra chấm dứt, các nhà cung cấp lại càng thoải mái hơn trong việc để cho thông tin xấu lan truyền. Vì thế, dư luận chung đã cho rằng, các đợt kiểm tra trước đây của thành phố chỉ mang tính "cưỡi ngựa xem hoa", trong khi còn rất nhiều vấn đề tồn tại đã không được xem xét và xử lý thỏa đáng.
Những năm gần đây, dịch vụ internet công cộng được coi là một loại hình kinh doanh có chi phí đầu tư thấp, nhưng mang lại lợi nhuận đáng kể, thậm chí "siêu lợi nhuận" - như một số người đánh giá. Gần như không có chủ đại lý nào quan tâm đến việc mặt trái của internet đen tác hại lớn đến tư tưởng và hành vi cho đối tượng truy cập như thế nào, trong đó chủ yếu là lứa tuổi thanh thiếu niên. Nhiều đại lý internet đã mặc sức biến điểm dịch vụ của mình thành nơi truyền bá đủ thứ thông tin khiêu dâm dưới các dạng, loại khác nhau. Có đại lý còn đối phó với các đoàn kiểm tra bằng việc cài đặt một phần mềm để đoàn kiểm tra không thể khởi động lại máy và cũng không truy nhập được vào history của máy, do đó, không phát hiện được máy vi tính có lưu trữ thông tin xấu hay không. Hoặc, vừa nhác thấy bóng đội kiểm tra 814, nhân viên đại lý đã vội vàng cúp ngay cầu dao gây khó khăn không ít cho công tác kiểm tra.
Tuy thế, cũng có những đại lý internet chủ động cài đặt một phần mềm để khách hàng không thể truy cập được thông tin xấu. Thế nhưng, đó chỉ là ý thức trách nhiệm tự có của đại lý mà không được lưu tâm bởi các nhà cung cấp. Trong hợp đồng cung cấp dịch vụ internet giữa các nhà cung cấp với các đại lý, nội dung ngăn chặn thông tin xấu hầu như không được đặt ra, cũng không có một nội dung rõ rệt nào quy định trách nhiệm đối với đại lý internet trong việc thực hiện các động tác cần thiết để ngăn cách khách hàng với internet đen.
Nhà cung cấp dịch vụ internet cần được xử lý trách nhiệm đến đâu?
Những diễn biến ngày càng phức tạp trong quản lý internet như thế đã làm cho nhiều quận bức xúc về việc quản lý. Cho tới nay, một trong những lỗ hổng lớn về công tác quản lý chính là mối quan hệ phối hợp giữa các cơ quan chuyên môn của thành phố với các quận. Quan hệ này hầu như chưa được thiết lập bằng một cơ chế chặt chẽ. Vì thế, nhiều lần đoàn 814 của quận phát hiện ra đại lý vi phạm quy chế, có đại lý còn tổ chức cho khách hàng truy cập vào trang web xấu, nhưng cấp quận chỉ có thể xử lý bằng hình thức hành chính, hoặc tạm ngưng hoạt động của đại lý trong một thời gian nhất định, mà không thể rút giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, hoặc hợp đồng cung cấp dịch vụ internet đối với các đại lý này.
Hơn nữa, những thông tin về sự quản lý và xử lý đại lý vi phạm cũng không được thông báo cho những cơ quan chuyên môn về quản lý internet (các quận phản ánh là có muốn cũng không biết chuyển thông tin cho cơ quan chức năng nào của thành phố).
Đối với nhiều quận hiện nay, tình trạng quá tải thông tin xấu trên mạng là một vấn đề bức xúc. Trong buổi làm việc của đoàn công tác liên ngành thành phố mới đây, một số quận đã đề nghị cần ngưng, hoặc tạm ngưng cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh cho đại lý internet.
"Quản lý phải theo kịp với phát triển", đó là quan điểm chung của Nhà nước ta trong việc mở rộng và điều chỉnh hoạt động internet. Nhưng thực tế cho đến nay, trong khi internet vẫn tăng trưởng như vũ bão, kéo theo nhiều hệ quả xấu khó lường, thì công tác quản lý vẫn giậm chân tại chỗ, nếu không muốn nói là trở nên bất lực. Chính vì thế, một số quận do không có khả năng quản lý, hoặc không đủ khả năng quản lý, đã cho rằng tốt nhất là không cấp phép mới để tránh trách nhiệm, hoặc không phải quá mệt mỏi như hiện thời (trong quy hoạch trình UBND thành phố của một vài quận đã nêu rõ việc ngưng cấp phép mới).
Cũng có ý kiến ôn hòa hơn: đề nghị UBND TP, vì lý do quản lý hiện tụt hậu xa so với phát triển, cho tạm ngưng cấp phép mới đối với đại lý internet trong một khoảng thời gian nào đó (chẳng hạn khoảng 6 tháng), và sử dụng khoảng thời gian tạm ngưng cấp phép để củng cố công tác quản lý. Xét ra, đây cũng là một việc bình thường, ở các ngành nghề kinh doanh nhạy cảm khác (massage, karaoke, trò chơi điện tử)... cũng đã có lúc phải tạm ngưng cấp phép để chấn chỉnh các hoạt động biến tướng.
Một vấn đề khác được đặt ra không kém bức xúc: tại sao không ít đại lý internet bị phát hiện và xử lý, nhưng cho đến nay vẫn chưa có một nhà cung cấp dịch vụ internet nào phải chịu trách nhiệm liên đới hoặc bị xử lý trách nhiệm trực tiếp? Đây cũng là câu hỏi dành cho đoàn kiểm tra liên ngành của thành phố.
Để công tác này, trong đợt kiểm tra lần này, không còn bị coi là "cưỡi ngựa xem hoa", một luồng ý kiến đông đảo đã nêu vấn đề cần thiết phải dựa vào Quyết định 125 như một khung pháp lý chính thức, cùng với Nghị định 55 của Chính phủ, để trên cơ sở phát hiện các đại lý vi phạm, cơ quan chức năng truy ngược lại trách nhiệm của các nhà cung cấp có liên quan.
Những nhà cung cấp thiếu trách nhiệm, xả "rác" cho các đại lý của mình, để cho đại lý của mình vi phạm với số lượng lớn, phải được xử lý trách nhiệm hành chính, kể cả việc rút giấy phép hoạt động của nhà cung cấp.
Trong trường hợp quá nghiêm trọng, thì không loại trừ việc truy cứu trách nhiệm hình sự của nhà cung cấp này! Đã có ý kiến từ cấp quận đề nghị thành phố cần lập một trung tâm quản lý internet, hoặc đối với những hành vi vi phạm vượt quá tầm xử lý của các cơ quan chức năng thì cần có một hội đồng xử lý vi phạm internet cấp thành phố. Nếu có được hội đồng này, việc phối hợp với các cơ quan trung ương để xử lý trách nhiệm của các nhà cung cấp vi phạm sẽ thuận lợi hơn nhiều.
