Lên núi nuôi cá hồi

Trong các nhà hàng sang trọng ở Việt Nam, các món ăn được chế biến từ cá hồi được coi là những món đặc sản cao cấp đến từ xứ lạnh. Theo số liệu từ ngành Thủy sản, mỗi năm nước ta phải nhập khoảng 1.500 tấn cá hồi từ các nước châu Âu, và nhu cầu về loại thực phẩm ngoại nhập này càng ngày càng cao. Việc đưa con cá hồi về hợp cư với các loài cá khác trên sông nước xứ ta là khao khát nhiều năm qua của những người làm thủy sản Việt Nam. Và, có thể nói, công đầu thuộc về Viện Nghiên cứu nuôi trồng thủy sản I (Research Institute for Aquaculture No.1) khi viện này triển khai Dự án nuôi thử nghiệm cá hồi tại Sa Pa vào tháng 1-2005 với sự hỗ trợ của Đại sứ quán Phần Lan và Chính phủ Việt Nam thông qua UBND tỉnh Lào Cai và Bộ Thủy sản. Những con cá hồi vân thương phẩm đầu tiên với tên khoa học là oncorhunchus mykiss thuộc họ salmonidae có xuất xứ châu Âu được “nội địa hóa”, sau những khó khăn và thách thức đã thu được kết quả vào năm 2006. Thành công đó không chỉ là nỗi mừng vui của những người bỏ bao công sức và tâm huyết vào dự án, mà còn là thước đo của những nỗ lực nghiên cứu và thực nghiệm khoa học một cách nghiêm túc và cẩn trọng của ngành thủy sản Việt Nam. Ông Jurgen Kauz - bếp trưởng của khách sạn năm sao Melia Hà Nội - nơi đặt mua 450 kg cá hồi Sa Pa mỗi tháng, đã nhận xét, chất lượng và màu sắc của cá hồi vân Sa Pa không thua kém gì so với các loại cá hồi nhập khẩu được sử dụng tại Việt Nam hiện nay. Thành công tại Sa Pa đã mở ra một hướng đi mới cho ngành thủy sản ở các tỉnh có điều kiện tương tự. Cái duyên của con cá hồi có mặt tại Lâm Đồng cũng bắt đầu từ đó.

Vượt gần sáu mươi cây số, qua nhiều cánh rừng và buôn làng người Thượng trên con đường tỉnh lộ 723 nối thành phố cao nguyên Đà Lạt với thành phố biển Nha Trang, chúng tôi đến với trang trại cá hồi thuộc buôn K’Long K’Lanh, xã Đạ Chais, Lạc Dương. Trang trại nằm giữa thung lũng đầu nguồn con suối Đạ Mưng, giữa hai dãy núi cao Biduop và Yaric. Bên ấm trà nóng, câu chuyện về con cá hồi vân vốn quen thổ xứ Tây sang sống giữa xứ ta làm ấm lòng dần lên trong chiều mưa đại ngàn. Những chàng Robinson giã từ thị thành vào với núi rừng xa thẳm này để làm quen với con cá hồi xứ lạ đã không dấu niềm vui khi nói về thành công bước đầu của họ. So với những gian nan ngày đầu thì hôm nay, với những thành công đã được khẳng định, họ đã bắt đầu thở phào với cá. Tháng 4-2006, những con cá hồi giống đầu tiên vượt hai chặng ô tô và một chặng máy bay từ Sa Pa đến với K’Long K’Lanh. Cuối năm 2006, thực đơn của các nhà hàng lớn tại Đà Lạt và TP Hồ Chí Minh đã ghi món cá hồi đến từ núi Yaric. Đó là kết quả thành công ngoài cả mong đợi. Kỹ sư Nguyễn Viết Thùy - Trạm trưởng Trạm nghiên cứu thực nghiệm nuôi cá Quảng Hiệp (Viện nghiên cứu nuôi trồng thủy sản 3), là người trực tiếp triển khai thực hiện dự án nuôi cá nước lạnh do Sở NN-PTNT Lâm Đồng làm chủ đầu tư. Anh nói về cá hồi như nói về một nhân vật thân thiết. Thùy kể về cái hành trình đưa trứng giống cá hồi từ Phần Lan - một đất nước Bắc Âu lạnh giá, cách xa nước ta hàng ngàn cây số để về nhân giống và nuôi thành cá hồi thương phẩm thành công với cả một quá trình đầy khó khăn, thử thách. Trứng được nhập về rồi ấp nở thành cá giống, sau đó là ươm giống và nuôi thành cá thương phẩm. Hiện Lâm Đồng chỉ mới thực hiện được việc ươm giống và nuôi thương phẩm, còn công đoạn ấp nở trứng thì thực hiện tại Sa Pa, Lào Cai.      

So với các dòng cá quen thuộc của chúng ta, nuôi cá hồi đòi hỏi những điều kiện và chế độ kỹ thuật hết sức khắt khe. Nguồn vốn đầu tư lớn, chăm sóc và nuôi dưỡng lại phải bảo đảm đúng quy trình khoa học. Gía trị thương phẩm cao, khả năng sinh lời lớn nhưng độ rủi ro cũng không phải nhỏ. Cá được nuôi trong môi trường nước chảy, đảm bảo độ sạch, nếu nước đục và bẩn thì cá sẽ kém ăn và phát triển chậm. Nhiệt độ trong hồ phải luôn được duy trì ở mức 20 độ C, nếu trên 22 độ C trong vòng một tuần thì cá sẽ chết. Theo kỹ sư Thùy, nếu nước có nhiệt độ từ 15-16 độ C thì đảm bảo cá sinh trưởng rất tốt. Nước hồ dùng để nuôi cá hồi cũng phải đủ hàm lượng ôxy hòa tan đạt mức quy định; từ 5,5-7mg/lít là lý tưởng, tối thiểu cũng phải đạt 3,5mg/lít. Nếu thiếu hàm lượng ôxy nói trên trong vòng một thời gian ngắn thì cá cũng “ra đi”. Loài cá “quý tộc” này cũng đòi hỏi lượng thức ăn với chi phí khá cao, đó là loại cám tổng hợp nhập về từ Phần Lan được sản xuất theo công nghệ Na Uy, có giá khoảng 35.000 đồng/kg. Tuy nhiên, hệ số thức ăn tiêu thụ và mức tăng trọng lượng của cá hồi là 1/1, cho một kg thức ăn thì được trả lại một kg cá thịt.

Trang trại cá hồi 1 ha với 40 hồ nhỏ.

Với sự hướng dẫn của Nguyễn Viết Thùy, chúng tôi tham quan và tìm hiểu quy trình nuôi cá tại trang trại cá hồi đầu tiên ở Lâm Đồng. Trang trại được chia làm hai khu vực, một phần nhỏ diện tích là nơi ươm cá giống, 40 hồ với diện tích khoảng 1ha là nơi nuôi cá thương phẩm. Toàn bộ cá giống được chăm sóc trong bể tôn có mái che. Cá thương phẩm nuôi trong hồ nước chảy trải bạt. Người phụ trách và các công nhân nói rằng, cá giống đưa từ Sa Pa về là cá bột ấp nở ba tuần tuổi với kích thước từ 1,6 đến 1,8 cm, trọng lượng khoảng 4.200 đến 4.500 con/kg, hao hụt vận chuyển là 8,75%, tỷ lệ sống đạt 91,25%. Sau thời gian một năm, trọng lượng cá đạt trung bình 1,2 kg/con, sản lượng đạt 17-18 tấn, năng suất khoảng 30 tấn/ha. Ước giá thành sản phẩm khoảng 63.000 đồng đến 67.000 đồng/kg; giá bán tại hồ hiện nay là 150.000 đồng/kg, vận chuyển đến Đà Lạt thì tăng lên 160.000 đồng/kg, nếu chuyển về TP Hồ Chí Minh thì mức giá còn cao hơn nhiều. Theo kỹ sư Thùy, nếu nuôi đúng quy trình kỹ thuật, chăm sóc tốt, người nuôi sẽ thu lãi từ 30-40%. Đến thời điểm nay, tại Đà Lạt và TP Hồ Chí Minh đã có khoảng 10 nhà hàng, khách sạn lớn tiêu thụ cá hồi vân nuôi ở K’Long K’Lanh, nhưng lượng cung hiện tại không thể đủ cầu. Có thể nói, nếu mức độ tiêu thụ ngày càng cao như hiện nay thì thị trường cá hồi đang còn vô hạn…

Với sự tính toán như trên thì chuyện con cá hồi đang nóng dần lên trong ý nghĩ của các nhà đầu tư nuôi trồng thủy sản. Sau kết quả nghiên cứu và thử nghiệm thành công, nhiều công ty ở Lâm Đồng và TP Hồ Chí Minh đã và đang lập dự án kinh doanh cá hồi và cá tầm Nga tại địa phương này. Công ty Hoàng Phố - TP HCM đã đầu tư 5 tỷ đồng nuôi cá hồi và cá tầm Nga tại K’Long K’Lanh, hồ Tuyền Lâm và hồ Đa Nhim; Công ty Hà Quang - TP HCM xin đầu tư 8 tỷ đồng và Công ty 7-5 thuộc Quân khu 7 -  Bộ Quốc phòng cũng đã lập dự án đầu tư trên 44 tỷ đồng. Đặc biệt, Viện nghiên cứu nuôi trồng thủy sản 3 đã lập dự án đầu tư trung tâm nghiên cứu sản xuất các giống cá nước lạnh tại Lâm Đồng với kinh phí trên 15 tỷ đồng. Xuất phát từ tiềm năng tự nhiên và xu hướng quan tâm của các nhà đầu tư, tỉnh Lâm Đồng dự kiến đến năm 2010, trên địa bàn này sẽ có khoảng trên 50 ha ao hồ nuôi cá nước lạnh. Cùng với Lào Cai, Lâm Đồng sẽ góp phần vào việc đáp ứng nhu cầu tiêu thụ trong nước, thay vì phải nhập khẩu cá hồi và các loại cá nước lạnh khác từ nước ngoài. Từ “thực mục sở thị” các vùng địa hình và khí hậu tại Lâm Đồng, chúng tôi nghĩ rằng, con số đó là khả năng trong tầm tay của tỉnh. 

Việc di thực và nuôi thành công bước đầu con cá hồi xứ lạnh trên vùng cao nguyên là một thành công rất đáng ghi nhận. Tuy nhiên, hành trình phía trước cũng đang còn rất nhiều điều cần phải đàm luận và giải quyết. Việc đầu tiên mà tỉnh Lâm Đồng cần phải quan tâm chính là tiến hành khảo sát cụ thể để xác định diện tích mặt nước, nguồn nước lạnh cung cấp ổn định cho ao nuôi, diện tích đất đai trên từng địa bàn để khai thác nuôi trồng thủy sản một cách phù hợp. Công tác chuẩn bị cơ sở hạ tầng để mở rộng diện tích nuôi cá nước lạnh hiện nay cũng chưa được các nhà đầu tư, các doanh nghiệp thực hiện chu đáo. Một khó khăn rất lớn là chúng ta còn bị động và phụ thuộc nguồn cung cấp trứng giống và thức ăn cá nhập từ nước ngoài theo con đường tiểu ngạch. Quy trình kỹ thuật nuôi cá thương phẩm, các bệnh của cá, việc xây dựng mô hình nuôi công nghiệp, công nghệ chế biến, xây dựng thương hiệu và nhiều vấn đề khác vẫn chỉ là bước đầu, còn rất nhiều nan giải. Theo chúng tôi, từ những khó khăn và bị động nói trên, tỉnh Lâm Đồng, ngành Thủy sản Việt Nam và các nhà đầu tư cần phải có bước đi thận trọng và phù hợp trong việc triển khai thực hiện việc nuôi trồng, phát triển dòng cá nước lạnh trên cao nguyên Lâm Viên.