Lào Cai chủ động phòng lũ quét, sạt lở đất

Những vụ lở đất, lũ quét kinh hoàng

Mới chớm mùa mưa, ngày 30-5, hai nông dân người Dao là Lò Sành Siểu, sinh năm 1983 và Lò Láo Tả, sinh năm 1991, cùng ở thôn San Lùng, xã bản Vược, huyện Bát Xát rủ nhau ra suối Ngòi Phát bắt cá. Trời quang mây tạnh, bất ngờ lũ quét từ thượng nguồn ập tới, cuốn chết cả hai người. Anh Lò Sành Siểu trôi xa hơn 70 km, hai ngày sau mới tìm thấy thi thể, mắc vào bãi bồi trên sông Hồng, ở thị trấn Phố Lu, huyện Bảo Thắng.

Cũng trong ngày hôm đó, tại công trình thủy điện Mường Hum ở xã Mường Hum, huyện Bát Xát xảy ra sạt lở đất đá, làm chết ba công nhân đang thi công đường hầm đập chính tại đây. Nguyên nhân các vụ chết người trên là do mưa kéo dài ở thượng nguồn, gây lũ quét trên sông suối, làm lỏng lẻo kết cấu địa chất, cộng với độ dốc lớn, gây nên trượt sụt đất đá.

Ðiểm lại một số vụ để thấy rõ hơn sự nguy hiểm và sức tàn phá ghê gớm của lũ quét, sạt lở đất ở Lào Cai. Ðêm 10-9-2007, mưa to ở thượng nguồn, nước suối Ngòi Ðường dâng cao đột ngột, gây lũ quét làm vỡ đập đầu mối thủy điện Ngòi Ðường, cuốn phăng máy xúc, sắt, thép, xi-măng tập kết tại đây cùng với lán trại của 18 công nhân Công ty Hoàng Sơn đang thi công nhà máy thủy điện, làm chết và mất tích 8 người; thiệt hại kinh tế hơn năm tỷ đồng.

Vụ sạt lở hơn 200 nghìn m3 đất đá xảy ra ngay tại TP Lào Cai, vào tháng 9-2007, kéo dài trên quãng đường hơn 200 m, làm ách tắc quốc lộ 70 trong hơn một tháng, xe cộ lưu thông phải đi tuyến đường dự phòng quanh co, đèo dốc Vạn Hòa - Phong Hải, ảnh hưởng lớn đến hoạt động xuất nhập khẩu tại cửa khẩu Lào Cai.

Ðã gần bốn năm trôi qua, nhưng vụ sạt lở đất kinh hoàng xảy ra tháng 9-2004, tại thôn Sùng Hoảng, xã Phìn Ngan vẫn còn ám ảnh người dân địa phương. Chỉ sau hai tiếng đồng hồ có mưa lớn, cả một trái núi bị long chân trôi xuống đã xóa sổ bốn hộ gia đình sinh sống dưới chân núi, làm chết và vùi mất tích 23 người dân tộc Dao  ở đây.

Phó Giám đốc Trung tâm khí tượng - thủy văn Lào Cai Lưu Minh Hải, cho biết: Ðịa hình tự nhiên của Lào Cai ôm trọn hai dãy núi lớn, phía tây là dãy Hoàng Liên và phía đông là dãy Con Voi, vì vậy bị chia cắt rất mạnh, độ dốc lớn, nhiều thung lũng, khe suối sâu nguy hiểm.

Ở phía tây, các huyện Sa Pa, Bát Xát, Văn Bàn; ở phía đông, các huyện Mường Khương, Bắc Hà, Si Ma Cai thường xuyên xảy ra lũ quét, sạt lở đất, gây thiệt hại lớn về người và tài sản trong mùa mưa bão. Theo đánh giá của Tổ chức Phát triển Liên hợp quốc (UNDP), Lào Cai là một trong những tỉnh có nguy cơ xảy ra lũ quét, sạt lở đất rất cao trong số các tỉnh miền núi của Việt Nam, trung bình mỗi năm xảy ra từ 10 đến 15 vụ sạt lở đất và lũ quét, lũ ống.

Theo thống kê của Ban phòng, chống lụt bão Lào Cai, lũ quét và sạt lở đất cướp đi mỗi năm hàng chục tính mạng người dân và khoảng từ 40 đến 60 tỷ đồng thiệt hại về kinh tế, đặc biệt là cơ sở hạ tầng đường giao thông, trường học, công trình thủy lợi..., gây rất nhiều khó khăn cho sản xuất và đời sống. Riêng năm 2007, lũ quét và sạt lở đất làm chết 12 người; sập đổ 1.061 nhà ở, 49 phòng học; hỏng 12 công trình thủy lợi, sạt lở 263 nghìn m3 đất đá vùi lấp các tuyến đường giao thông...;  gây thiệt hại 32 tỷ đồng.

Chủ động phòng ngừa

Lào Cai xác định trọng tâm phòng, chống thiên tai trong mùa mưa bão sắp tới là chủ động phòng ngừa, giảm thiểu tác hại của lũ quét, sạt lở đất về tính mạng và tài sản, thường hay xảy ra ở các xã vùng cao.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Lê Thanh Dự, cho biết, địa phương đã tập trung vào bốn nhiệm vụ: Thứ nhất, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân về phòng, chống lũ quét, sạt lở đất; thứ hai, tổ chức di dời dân ra khỏi vùng nguy hiểm; thứ ba, xây dựng các công trình phòng, chống thiên tai (kè, nắn suối) và cảnh báo sớm (cột tiêu, biển báo nguy hiểm); thứ tư, nâng cao năng lực tổ chức ứng cứu, khắc phục thiên tai theo phương châm "bốn tại chỗ" (lực lượng tại chỗ, chỉ huy tại chỗ, cơ sở vật chất tại chỗ và hậu cần tại chỗ).

Từ năm ngoái,  tỉnh bắt đầu tổ chức diễn tập phòng, chống lũ quét, sạt lở đất tại địa bàn xã, gắn với cộng đồng dân cư, sát thực tế, nhằm nâng cao hiệu quả công tác diễn tập phòng, chống bão lũ; không tổ chức ở cấp huyện như trước đây.

Trong hai năm qua, Lào Cai đã chi gần mười tỷ đồng để di chuyển 827 hộ dân ở những nơi có nguy cơ cao, thuộc các huyện vùng cao Bát Xát, Sa Pa, Văn Bàn, Mường Khương... ra khỏi vùng nguy hiểm. Trước mùa mưa bão năm nay, đã di chuyển mười hộ ở hai xã vùng cao Phìn Ngan và Ý Tý (huyện Bát Xát) đến nơi an toàn, đề phòng lũ quét, sạt lở đất gây thiệt hại. Năm 2007, tỉnh đã chi mười tỷ đồng ngân sách dự phòng để sửa chữa 20 hạng mục công trình giao thông, 16 công trình thủy lợi, năm công trình kè chống xói lở.

Lào Cai đặc biệt chú trọng phát huy khả năng phòng, chống lũ quét, sạt lở đất trong cộng đồng dân cư. Theo đồng chí Dự, người dân hiểu rõ nhất trong thôn bản mình thường xảy ra những loại thiên tai gì, vào thời điểm nào, do vậy phòng tránh đơn giản và hiệu quả hơn, vì vậy cần tập trung theo hướng này sẽ đạt hiệu quả tốt hơn.

Ðược sự tài trợ 550 nghìn USD của Tổ chức phát triển Liên hợp quốc, sau hơn một năm (từ tháng 2-2007 đến tháng 5-2008), thực hiện dự án "Xây dựng năng lực phòng, chống và ứng phó của cộng đồng đối với lũ quét và sạt lở đất", đã có 120 cán bộ xã và 518 người dân có kinh nghiệm ở ba xã có nguy cơ cao là Bản Hồ (Sa Pa) và Sảng Ma Sáo, Phìn Ngan (Bát Xát) đã được tập huấn nâng cao nhận thức, kỹ năng đánh giá và tổ chức phòng tránh, khắc phục hậu quả thiên tai.

Lắp đặt tại đây hai trạm phát thanh và hai trạm đo mưa cảnh báo sớm khả năng xảy ra lũ quét, sạt lở đất. Trạm đo mưa tự động cảnh báo tại xã Bản Hồ được bảo quản, vận hành tốt, góp phần chủ động dự báo lũ quét trên dòng suối Mường Hoa và các chi lưu từ dãy Hoàng Liên, có độ dốc lớn, tiềm ẩn nguy cơ lũ quét cao.

Theo dự báo của Trung tâm khí tượng - thủy văn Lào Cai, thời tiết năm nay ở Lào Cai có nhiều diễn biến phức tạp, nắng nóng gay gắt kèm theo mưa lớn sẽ dày hơn mọi năm. Ðể phòng ngừa sạt lở ta-luy và ngập úng trên hàng trăm chiếc ngầm thuộc hệ thống hơn 3.500 km đường giao thông cấp huyện, xã, trong mùa mưa bão, ngành giao thông vận tải đã tiến hành kiểm tra, củng cố các mái ta-luy, các ngầm suối có nguy cơ trượt sụt hoặc ngập úng; cắm biển cảnh báo tại các vị trí có nguy cơ đá lăn, đất lở; sơn mới các cột thủy chí tại các ngầm suối; chuẩn bị 500 rọ đá dự phòng  tại các vị trí có nguy cơ sạt lở nền đường.

Tuy nhiên, tại các xã Bản Xèo, Bản Qua, Phìn Ngan (Bát Xát), Thanh Kim, Bản Hồ, Trung Chải (Sa Pa)... hiện có hàng trăm hộ dân đang có nhà ở và sản xuất tại những khu vực núi bị nứt, hoặc ở vùng thấp ven suối, nguy cơ xảy ra sạt lở đất và lũ quét rất cao. Ngành chức năng và địa phương cần có biện pháp kiên quyết, kịp thời đối với những trường hợp này, đề phòng hậu quả xấu xảy ra, trong mùa mưa bão sắp tới.