Sức ép ba độ tuổi
Ðến cuối năm 2014, đội ngũ cấp ủy viên cơ sở ở TP Hồ Chí Minh dưới 30 tuổi chưa đạt 5%, độ tuổi từ 30 đến 40 chiếm 25%. Tuy chưa đạt kết quả như mong muốn, nhưng đó là kết quả cả quá trình kiên trì phấn đấu của các cấp ủy đảng ở thành phố.
Ðể có cán bộ trẻ, cấp ủy các cấp cùng lúc phải tháo gỡ ba cái khó: giải quyết "đầu ra" cho cán bộ không đủ điều kiện tái cử, hoặc trình độ, năng lực yếu; tạo nguồn, đào tạo cán bộ trẻ có đủ năng lực, kinh nghiệm bố trí vào các vị trí công tác phù hợp; thu hút nhân lực trẻ có trình độ, năng lực vào làm việc ở các cơ quan trong hệ thống chính trị làm nguồn kế cận.
Thực tế ở một số tỉnh rất khó đạt tỷ lệ cán bộ trẻ theo yêu cầu. Nhận thức được vấn đề này, nhiều cấp ủy ở các tỉnh Ðông Nam Bộ đã chủ động tạo nguồn cán bộ trẻ, bố trí ở những cương vị công tác khác nhau tạo điều kiện cho cán bộ trẻ rèn luyện, hoặc mạnh dạn bố trí vào chức danh được quy hoạch, mà không phải gần đến đại hội đảng bộ mới bố trí sắp xếp.
Thành ủy TP Hồ Chí Minh đặt mục tiêu cơ cấu cấp ủy ở xã, phường, thị trấn dưới 30 tuổi không dưới 15%; từ 30 đến 40 tuổi từ 35% đến 40%; trên 40 tuổi từ 35% đến 45%. Ðối với đảng ủy cơ sở các loại hình doanh nghiệp, đơn vị sự nghiệp, cơ quan, phấn đấu đạt tỷ lệ cấp ủy viên trẻ không dưới 10%. Ðể thực hiện được mục tiêu này, công tác tổ chức cán bộ phải hết sức linh hoạt trong bố trí cán bộ trẻ.
Trao đổi ý kiến với chúng tôi về cơ cấu độ tuổi trong cấp ủy, lãnh đạo Quận ủy quận 5, TP Hồ Chí Minh cho biết, nhiệm kỳ tới, Quận ủy có tối đa 43 ủy viên ban chấp hành, do đó phải tìm đủ sáu người dưới 35 tuổi đưa vào cơ cấu bầu cử, để đạt được tỷ lệ 15%. Ðồng chí Trần Thị Anh Vũ, Phó Bí thư Thường trực Quận ủy phân tích: Tìm đủ 15% số người dưới 35 tuổi là tương đối khó. Việc sắp xếp lại những vị trí cơ cấu cấp ủy quận thời gian tới cũng không đơn giản. Nếu đưa các đồng chí ở cơ sở hết tuổi tái cử về làm cán bộ ở quận thì không có biên chế, chuyên môn không phù hợp, do đó phải bố trí một số đồng chí bí thư, chủ tịch UBND các phường làm ban quản lý các chợ, cho giữ hệ số chức vụ sáu tháng và Quận ủy phải làm công tác tư tưởng rất kỹ, bởi cán bộ cao tuổi thường khó thích nghi với công việc mới.
Về việc sử dụng cán bộ trẻ, một số người làm công tác cán bộ băn khoăn: nếu cố ép cho đủ tỷ lệ trong khi cán bộ chưa đủ "chín", quá trình cống hiến còn ít, thời gian khẳng định chưa đủ, thì vô hình trung làm giảm chất lượng cấp ủy. Ðối với các khu vực đô thị, trình độ dân trí cao như: TP Hồ Chí Minh, Biên Hòa, Thủ Dầu Một, cán bộ chủ chốt cấp phường không những cần có kinh nghiệm mà phải có trình độ và năng lực thật sự. Tìm được những người trẻ tuổi hội tụ đủ các yêu cầu nêu trên là việc không dễ.
"Thử lửa" thực tiễn
Trong số 141 đồng chí được quy hoạch Ban chấp hành Ðảng bộ tỉnh Ðồng Nai nhiệm kỳ 2015-2020, cán bộ trẻ chiếm 27%. Tỉnh ủy đưa những cán bộ diện quy hoạch đi học để đạt chuẩn về trình độ chuyên môn và lý luận chính trị. Bên cạnh đó, Tỉnh ủy bố trí một số chức danh cán bộ chủ chốt ở cấp tỉnh, cấp huyện không phải người địa phương, tạo thuận lợi cho việc sắp xếp, bố trí cán bộ trẻ. Ðầu nhiệm kỳ có 96 cán bộ chủ chốt ở cấp tỉnh, cấp huyện là người địa phương, đến nay đã sắp xếp, bố trí lại đối với 81 đồng chí. Tỉnh Ðồng Nai cũng thí điểm thi tuyển chức danh lãnh đạo với vị trí phó giám đốc sở; trưởng, phó phòng chuyên môn cấp sở và tương đương ở hai đơn vị: Ban Quản lý các khu công nghiệp, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Nhờ đó, một số cán bộ trẻ được bổ nhiệm.
Ðối với TP Hồ Chí Minh, chương trình quy hoạch cán bộ dài hạn cũng là một cách làm mới, được nhiều tỉnh, thành phố học tập. Thành phố dành 15% biên chế dự phòng (tương ứng 1.400 chỉ tiêu ở các cơ quan đảng, đoàn thể và chính quyền) để tuyển người trẻ, trong đó giao quận, huyện 14% và Ban Tổ chức Thành ủy 1%. Như vậy, trung bình mỗi quận, huyện sẽ được tuyển từ 40 đến 50 người. Kinh phí trả lương cho số cán bộ này được trích từ nguồn kết dư của quận, huyện, nếu thiếu sẽ được thành phố hỗ trợ. Qua 15 năm thực hiện, Chương trình đã lựa chọn gần 1.500 cán bộ trẻ tham gia, trong đó có hơn 500 cán bộ được xét chọn từ nguồn sinh viên. Nhiều người trong số đó đã trưởng thành, giữ các cương vị lãnh đạo, quản lý cấp quận và cấp phường. Ðồng chí Trần Văn Ước, Phó Trưởng ban Tổ chức Thành ủy TP Hồ Chí Minh cho biết: Thành ủy cử cán bộ đến các trường đại học để lựa chọn những sinh viên có đạo đức tốt, khả năng học tập tốt, phối hợp các nhà trường, đoàn thanh niên theo dõi, bồi dưỡng. Khi những sinh viên này tốt nghiệp, Thành ủy tiếp nhận, đưa về Trường Cán bộ thành phố để bồi dưỡng lý luận chính trị, quản lý nhà nước. Sau đó, bố trí làm chuyên viên ở các quận, huyện để thử thách một hoặc hai năm, rồi đưa về làm cán bộ phường để "thử lửa". Khi công tác ở cấp quận và cấp phường, một số cán bộ trẻ không thể vượt qua áp lực công việc đã xin chuyển công tác khác. Sau này, TP Hồ Chí Minh đổi Chương trình quy hoạch cán bộ dài hạn thành Chương trình tạo nguồn quy hoạch cán bộ lãnh đạo, quản lý trẻ tuổi. Cơ chế tuyển dụng cán bộ trẻ hiện nay là đưa vào biên chế dự phòng, sau một năm cho dự thi tuyển công chức. Khó khăn của việc này là phải tính toán tuyển được người có chuyên ngành phù hợp, bố trí "lấp chỗ trống" ngay khi có người về hưu.
Mặc dù các địa phương Ðông Nam Bộ có nhiều biện pháp tháo gỡ cơ chế tuyển dụng và trả lương, nhưng các cơ quan đảng, đoàn thể và chính quyền vẫn chưa đủ sức hấp dẫn những sinh viên giỏi, người có học hàm, học vị. Hiện nay, cán bộ tập sự của TP Hồ Chí Minh được hưởng 85% bậc 1 lương cơ bản, phụ cấp 750 nghìn đồng/tháng nếu làm ở phường, 1 triệu đồng/tháng ở xã, thị trấn. Cán bộ có trình độ sau đại học được hỗ trợ thêm 500 nghìn đồng/tháng. Tổng thu nhập khoảng bốn triệu đồng/tháng,thấp hơn nhiều so với lương của các doanh nghiệp, tổ chức phi chính phủ. Chương trình đào tạo tiến sĩ, thạc sĩ của TP Hồ Chí Minh chưa thu hút được nhiều sinh viên giỏi tham gia. Gần 63% số cán bộ, công chức dự tuyển nghiên cứu, thực tập ở nước ngoài không đủ trình độ ngoại ngữ. Chương trình tạo nguồn cán bộ lãnh đạo, quản lý xuất thân từ công nhân cũng gặp những khó khăn về vấn đề thu nhập. Nguyên nhân là hầu hết công nhân có trình độ, năng lực đã được doanh nghiệp sắp xếp các vị trí quản lý, lãnh đạo với mức lương khá cao. Khi chuyển sang làm công tác đảng, chính quyền hoặc đoàn thể thì thu nhập giảm nhiều, không tạo được động lực. Do đó, việc thu hút người trẻ từ khối doanh nghiệp cũng không nhiều. Có thể nói, "độ vênh" về thu nhập là một trong những nguyên nhân "làm khó" cho việc tuyển dụng người có năng lực, trình độ cao.
Qua thực tế công tác cán bộ trẻ ở ba tỉnh Ðông Nam Bộ, có thể thấy, đội ngũ cán bộ trẻ chính là nhân tố quan trọng tạo nên xung lực phát triển cho vùng kinh tế trọng điểm phía nam, tạo chuyển biến trong công tác xây dựng Ðảng, công tác quản lý xã hội. Nhiều cán bộ trẻ nhanh chóng khẳng định bản thân trong các môi trường công tác khác nhau. Các tỉnh đã có nhiều cách làm mới, sáng tạo trong tạo nguồn, đào tạo và sử dụng cán bộ lãnh đạo, quản lý trẻ. Tuy nhiên, nhiều giải pháp còn mang tính tình thế, hiệu quả chưa cao. Quá trình tổ chức thực hiện gặp nhiều vướng mắc về chính sách, cần có cơ chế ở tầm quốc gia mới tháo gỡ được. Rất cần một chương trình nghiên cứu, tổng kết để xây dựng chính sách mới, mang tầm chiến lược, tạo đột phá trong công tác tuyển dụng, đề bạt cán bộ, tạo môi trường làm việc theo hướng cạnh tranh lành mạnh để người trẻ có cơ hội khẳng định và đóng góp nhiều hơn cho xã hội.
Bài và ảnh: HÀ HỒNG HÀ
------------------
(*) Xem Báo Nhân Dân từ số ra ngày 19-1-2015.
