Kỳ 1: Phát triển cây ăn quả theo hướng sản xuất hàng hóa

Kỳ 1: Phát triển cây ăn quả theo hướng sản xuất hàng hóa

Những năm gần đây, một số địa phương miền núi phía bắc đã tập trung phát triển cây ăn quả theo hướng sản xuất hàng hóa mang tính bền vững, góp phần chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp, nâng cao thu nhập cho người nông dân. Vì vậy, nếu cây ăn quả được đầu tư bài bản theo chuỗi giá trị, có thể cạnh tranh cao ở thị trường trong nước và hướng đến xuất khẩu.

Từ đặc trưng của tiểu vùng sinh thái

Theo Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) Lê Văn Đức, vùng trung du và miền núi phía bắc gồm 14 tỉnh, với diện tích tự nhiên chiếm gần một phần ba diện tích cả nước, khí hậu nhiệt đới gió mùa, cùng với sự phân hóa của độ cao địa hình, tạo nên những tiểu vùng sinh thái có thể phát triển nhiều loại cây ăn quả có nguồn gốc nhiệt đới (chuối, dứa, xoài, na...), á nhiệt đới (cam, bưởi, hồng, nhãn, vải...) và một số loại cây ôn đới (lê, đào, mơ, mận...). Hiện nay, diện tích cây ăn quả toàn vùng khoảng 163.000 ha, chiếm hơn 52% diện tích cây ăn quả miền bắc và bằng 21% diện tích cây ăn quả cả nước. Trong đó, vải là cây có diện tích lớn nhất với 43.710 ha, hồng khoảng 5.000 ha, lê khoảng 1.200 ha, mơ 750 ha, mận gần 6.000 ha... Các cây ăn quả phân bố rộng khắp trên địa bàn các tỉnh và đã hình thành một số vùng tập trung lớn, có tính chất hàng hóa. Cùng với đó, cơ cấu giống cây ăn quả trong sản xuất của vùng đang có sự chuyển đổi khá rõ, bổ sung được một số giống mới nhập nội, chọn tạo, có năng suất, chất lượng tốt bằng việc trồng mới, trồng thay thế vườn giống cũ, ghép cải tạo giống...

Hiện nay, Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển rau hoa quả (Viện Khoa học kỹ thuật nông lâm nghiệp miền núi phía bắc) đã xây dựng mô hình sản xuất chuối tiêu hồng theo hướng VietGAP tại xã Bản Nguyên, huyện Lâm Thao và xã Hương Nộn, huyện Tam Nông (Phú Thọ). Theo đó, mô hình trồng chuối tại xã Bản Nguyên đạt khoảng 177 triệu đồng/ha và lãi thuần 51,4 triệu đồng/ha. Tại xã Hương Nộn đạt khoảng 174 triệu đồng/ha và lãi thuần 48,48 triệu đồng/ha.

Ngoài ra, diện tích đất đai ở miền núi phía bắc còn nhiều, có thể phát triển được các loại cây ăn quả, đặc biệt là nhóm cây ăn quả á nhiệt đới, ôn đới, tạo sự khác biệt, tính đặc sắc, cạnh tranh cao. Hơn nữa, thời gian qua, nước ta đã có nhiều chính sách, chương trình, dự án ưu tiên đầu tư phát triển kinh tế, xã hội cho các tỉnh miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới... Đặc biệt là các tỉnh giáp Trung Quốc, thị trường nhập khẩu trái cây chủ yếu của nước ta, với nhiều cửa khẩu quốc tế, tạo điều kiện thuận lợi cho buôn bán trao đổi hàng hóa nông sản... Thực tế cho thấy, những năm gần đây, cây ăn quả ở vùng miền núi phía bắc đã và đang phát triển mạnh, trình độ thâm canh của người dân được nâng lên. Ở khu vực này đã hình thành những vùng sản xuất cây ăn quả hàng hóa có thương hiệu. Từ đó, góp phần chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp ở nhiều địa phương, mang lại nguồn thu nhập khá cao cho người nông dân, khi mỗi ha thu lợi hàng trăm triệu đồng/năm.

Viện trưởng Viện Khoa học kỹ thuật nông lâm nghiệp miền núi phía bắc Nguyễn Văn Toàn cho biết: Cây ăn quả ở khu vực này có từ lâu đời, đã được khảo nghiệm, chứng minh hiệu quả. Có thể nói, với những đặc trưng tiểu vùng, nơi đây có thể trồng các loại cây ăn quả không giống với các địa phương khác. Trong đó, nổi bật nhất là cam sành Hàm Yên (Tuyên Quang), na (Lạng Sơn), hồng Hạc Trì, Gia Thanh, bưởi Đoan Hùng (Phú Thọ), quýt chum, hồng Quản Bạ (Hà Giang), quýt bạc, cam sen (Yên Bái)…

Giá trị đã được khẳng định

Trong khi nhiều địa phương vẫn đang loay hoay tìm hướng phát triển cho các loại cây ăn quả, bưởi Đoan Hùng đã khẳng định được thương hiệu, giá trị kinh tế. Từ năm 2011, huyện phối hợp Viện Rau quả T.Ư, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh ứng dụng thành công mô hình áp dụng các biện pháp kỹ thuật nhằm phục hồi và phát triển bền vững bưởi đặc sản, đem lại hiệu quả kinh tế cao, cơ bản khắc phục được vấn đề mất mùa trong nhiều năm. Trưởng phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Đoan Hùng Nguyễn Hoàng Minh cho biết, hiện nay toàn huyện có khoảng 1.700 ha trồng bưởi, trong đó có hai giống đặc sản là bưởi Chí Đám và bưởi Bằng Luân với 1.100 ha, còn lại là bưởi Diễn. Năm 2015, ước sản lượng bưởi đạt khoảng 9.000 tấn, giá trị sản phẩm đạt hơn 200 tỷ đồng. Trong đó, thu nhập bình quân của bưởi Chí Đám đạt khoảng 600 triệu đồng/ha và khoảng 200 triệu đồng đối với bưởi Bằng Luân. Anh Nguyễn Đức Hoạch, thôn Chí 2, xã Chí Đám, huyện Đoan Hùng chia sẻ: “Hiện nay, gia đình tôi trồng khoảng 1,3 ha bưởi. Do phù hợp đất đai, khí hậu nên cây bưởi sinh trưởng, phát triển tốt, trong khi đó đầu tư không nhiều mà thu lợi lại cao. Bình quân, mỗi năm có thu nhập khoảng 600 triệu đồng/ha. Điều đáng mừng là việc tiêu thụ bưởi không gặp khó khăn do thương lái đến tận vườn để thu mua”.

Hay như trái cam sành Hàm Yên (Tuyên Quang) cũng đã khẳng định được chỗ đứng trên thị trường. Phó Chủ tịch UBND huyện Hàm Yên Nông Huy Tùng chia sẻ: “đến nay trên địa bàn huyện có khoảng 4.881 ha trồng cam sành, trong đó nhiều nhất là xã Phù Lưu với diện tích 1.407 ha, xã Yên Lâm 380 ha… Cam sành Hàm Yên có chất lượng khá tốt, cho nên được người tiêu dùng ưa chuộng. Bình quân, mỗi ha trồng cam sành có thu nhập vài trăm triệu đồng. Từ trồng cam, nhiều gia đình trong huyện đã xóa được đói, giảm được nghèo và vươn lên làm giàu. Đáng chú ý, đến nay toàn huyện có gần 40 hộ đang sản xuất cam theo tiêu chuẩn VietGAP”.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Yên Bái Trần Đức Lâm, hiện toàn tỉnh có 6.567 ha trồng cây ăn quả, hình thành các vùng sản xuất đặc thù như cam, hồng không hạt Lục Yên; bưởi Yên Bình; cam, quýt Văn Chấn, sản lượng hằng năm đạt khoảng 29.000 tấn, đem lại nguồn thu đáng kể cho nông dân miền núi.

Xã Khánh Hòa (huyện Lục Yên) hiện có 131 hộ trồng cam với hơn 100 ha, trong đó có 74 ha cho thu hoạch, sản lượng năm 2014 đạt gần 700 tấn. Từ trồng cam, nhiều gia đình ở Khánh Hòa đã “đổi đời” vì hiệu quả mang lại. Điển hình như gia đình ông Nguyễn Thanh Sơn, ở thôn 5, có diện tích trồng cam 30 ha, trong đó năm nay cho thu hái 17 ha, trừ chi phí thu được hơn một tỷ đồng. Hay như gia đình ông Trịnh Văn Hưng ở thôn 6, mạnh dạn chuyển đổi 4,5 ha đất rừng sang trồng cam từ năm 2004, đến nay có 2,5 ha cho thu hoạch, trừ chi phí còn lãi vài trăm triệu đồng.