Kinh nghiệm hợp tác với các nước châu Phi

Năm 2005, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang các nước thuộc khu vực này, mặc dù đã tăng 30% so với năm 2004 nhưng cũng chỉ đạt 1,3 tỷ USD. Riêng thị trường châu Phi, tăng tới 84% nhưng cũng mới ở mức 660 triệu USD. Chính phủ cũng như các doanh nghiệp Việt Nam chú trọng phát triển quan hệ kinh tế - thương mại với các nước này, bởi có nguồn nguyên liệu, tài nguyên phong phú, sức tiêu thụ lớn.

Do đặc điểm đó mà cách xâm nhập thị trường này của mỗi nước cũng rất khác nhau. Với các nước phát triển và giàu có, đến với châu Phi bằng con đường xóa nợ, tăng viện trợ không hoàn lại và tăng cấp tín dụng ODA. Đây là con đường ngắn nhất và hiệu quả nhất. Các nước châu Ấu và Mỹ có chính sách thương mại khá tự do đối với các sản phẩm của các nước châu Phi: Hàng dệt - may không bị khống chế theo hạn ngạch; nhiều mặt hàng được hưởng mức thuế suất thấp.  Do vậy, từ một nước có rất ít vai trò  ở châu Phi trong những thập kỷ 70 - 80 của thế kỷ 20 thì hiện Mỹ đã có một vị thế khá chắc chắn ở châu Phi.

Còn với Việt Nam, đến với thị trường châu Phi trong bối cảnh khả năng tài chính của cả hai phía còn yếu. Bên bán thì muốn "tiền trao, cháo múc", bên mua thì không đủ lực "cưa đứt, bán đoạn". Vậy, làm thế nào để duy trì tốc độ phát triển tăng nhanh kim ngạch xuất khẩu hàng hóa cũng như các mặt hợp tác khác châu Phi, Tây Á và Nam Á trong thời gian tới? Theo Vụ châu Phi, Tây Á và Nam Á của Bộ Thương mại nước ta thì mỗi doanh nghiệp phải sâu sát thị trường, nắm chắc xu thế phát triển chung và đặc điểm riêng của từng nước để "đột phá khẩu".

Trước hết với các nước như Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ, Iran, Tiểu vương quốc A-rập thống nhất, Ai Cập, Israel, Ma-rốc, Algeria, Senegal, Nigeria, Gana, Angola, Nam Phi, Namibia, Tanzania, Mozambique là những nước mà ta phải xây dựng quan hệ như điểm tựa để phát triển sang các nước lân cận. Việc mở cơ quan thương vụ ở các nước này sẽ góp phần rất quan trọng trong chiến lược phát triển xuất khẩu. Theo đó là các doanh nghiệp Việt Nam cần có sự liên kết chặt chẽ với nhau, phát huy vai trò của Hiệp hội, tạo thành sức mạnh của một tập đoàn xuất khẩu Việt Nam. Hiện nay, hàng hóa Việt Nam đã có mặt ở hầu khắp các nước châu Phi, Tây Á và Nam Á và tập trung vào một số mặt hàng chính như: gạo, cà-phê, hàng điện tử, may mặc, giày dép, đồ nhựa..., trong đó gạo đã đạt từ 1,8 đến 2 triệu tấn/năm. Lý do đơn giản vì khả năng thanh toán của các nước nhập khẩu này thấp, không thể thanh toán ngay, trong khi trị giá mỗi lô hàng khá lớn, từ 3,5 đến 4,5 triệu USD. Nhiều chuyên gia trong ngành nhận định, hiện tại đây là sự lựa chọn hợp lý. Nói cách khác, phương thức buôn bán này còn phải duy trì cho đến khi các doanh nghiệp Việt Nam đủ mạnh về tài chính và giữa công ty xuất khẩu và công ty nhập khẩu xây dựng được lòng tin ở nhau. Với các mặt hàng may mặc và giày dép, trong một vài năm trở lại đây, đã có sự tăng trưởng khá nhanh mặc dù phải cạnh tranh gay gắt. 

Tuy nhiên, chủng loại chủ yếu là giày thể thao, giày vải, giày trẻ em các loại, dép đi trong nhà, ở bãi biển. Riêng giày da cao cấp chưa vào được thị trường này. Các mặt hàng khác như đồ gỗ, đồ nhựa, đồ điện tử và linh kiện điện tử, hạt tiêu, chè... đều có thể tiêu thụ ổn định nhưng phải có cách tiếp cận riêng. Trên cơ sở chung là phải kiên trì, giữ chữ tín trong việc bảo đảm chất lượng hàng hóa và các cam kết khác đã thỏa thuận.

Hiện nay, thương mại điện tử đã trở thành hình thức phổ biến trong hoạt động thương mại, nhưng do đặc điểm thị trường và các doanh nghiệp ở khu vực này, cho nên sự gặp gỡ, tiếp xúc cũng có cái khác các nước tiên tiến. Hình thức khảo sát thị trường theo từng nhóm nhỏ đang có hiệu quả nhất.  Cho nên hiệu quả nhất vẫn là chúng ta nên tổ chức các đoàn từ năm đến sáu doanh nghiệp, có sự bố trí thu xếp của Thương vụ hoặc Đại sứ quán ở nước sở tại. Nếu ở nước đó chưa có Thương vụ, chưa có Đại sứ quán thì yêu cầu Phòng Thương mại hoặc Bộ Thương mại của nước đó giúp đỡ khâu chuẩn bị, giới thiệu doanh nghiệp của nước sở tại. Một hình thức nữa là tổ chức đến các nước vào dịp hội chợ, triển lãm lớn. Nếu có điều kiện thì ta mang hàng sang trưng bày quảng cáo, tiếp thị. Nếu chưa có hàng thì ta cũng nên sang vào các dịp đó, các doanh nghiệp có điều kiện tiếp xúc trực tiếp nhiều doanh nghiệp bạn, doanh nghiệp quốc tế ở hội chợ. Xúc tiến thương mại dưới hình thức này giúp các doanh nghiệp giảm các chi phí, tiết kiệm thời gian.

Hiện tại, Việt Nam có "Viện Nghiên cứu về Trung Đông và châu Phi", "Hội hữu nghị và hợp tác Việt Nam - châu Phi" và "Diễn đàn doanh nghiệp Việt Nam - châu Phi". Các tổ chức này là cầu nối tạo điều kiện thuận lợi để phát triển quan hệ kinh tế - thương mại giữa Việt Nam với châu Phi và các nước Trung Đông. Đây cũng là nơi có những thông tin chính xác, hiệu quả và an toàn cho các doanh nghiệp thương mại.