Kiên trì các mục tiêu xóa mù chữ - "cánh cửa" nâng cao dân trí và chất lượng cuộc sống

Kiên trì các mục tiêu xóa mù chữ

Biết chữ là điều kiện cần và là “cánh cửa” đầu tiên để bước vào lộ trình của học tập suốt đời đối với mỗi một con người và công tác xoá mù chữ được xác định là cấp thiết, không thể thiếu và phải được đặt lên hàng đầu của việc nâng cao dân trí.

Ngay từ những ngày đầu Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Đảng và Chính phủ đã xác định nhiệm vụ “diệt giặc dốt” là trọng tâm cấp bách nhằm khơi dậy tiềm năng trí tuệ của toàn dân. Chủ tịch Hồ Chí Minh khi đó đã đề nghị mở ngay một chiến dịch diệt dốt và đích thân phát động chiến dịch “Chống nạn mù chữ” - coi đó là bước đột phá đầu tiên để nâng cao dân trí. Từ đây, hàng triệu người Việt Nam đã được học đọc, học viết, đặt nền móng cho sự phát triển về sau của hệ thống giáo dục quốc dân

Nhiệm vụ duy trì và củng cố kết quả xóa mù chữ đến nay luôn được Chính phủ quan tâm đưa vào Nghị quyết về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội hằng năm. Công tác xóa mù chữ cho người dân nói chung, người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số nói riêng đã được Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo sát sao, quyết liệt.

Tại các địa phương - nhất là những nơi có đặc thù địa bàn rộng lớn, địa hình phức tạp, nhiều xã miền núi, biên giới, hải đảo cùng với điều kiện kinh tế-xã hội còn khó khăn - công tác phổ cập giáo dục và xóa mù chữ có ý nghĩa rất quan trọng. Giai đoạn 2021-2025, với sự nỗ lực và kiên trì thực hiện các mục tiêu phổ cập giáo dục, xóa mù chữ, nhiều địa phương đã đạt được kết quả tích cực.

Những kết quả vững chắc đạt được

Cao Bằng là tỉnh miền núi biên giới nơi đồng bào dân tộc thiểu số chiếm hơn 90%. Việc nâng cao chất lượng phổ cập giáo dục, xóa mù chữ có ý nghĩa rất quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Những kết quả đạt được từ phổ cập giáo dục và xóa mù chữ góp phần nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực, nâng cao chất lượng cuộc sống, đặc biệt là cho người dân ở vùng sâu, xa và đồng bào dân tộc thiểu số.

Từ dấu mốc quan trọng định hướng chiến lược cho ngành giáo dục là Chỉ thị số 29-CT/TW ngày 5/01/2024 của Bộ Chính trị về công tác phổ cập giáo dục, giáo dục bắt buộc, xoá mù chữ cho người lớn và đẩy mạnh phân luồng học sinh trong giáo dục phổ thông, tỉnh Cao Bằng đã khẩn trương quán triệt, cụ thể hóa và đưa các nội dung của Chỉ thị vào thực tiễn công tác. Sở Giáo dục và Đào tạo đã tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh, tham mưu Tỉnh ủy ban hành các kế hoạch triển khai thực hiện.

Tỉnh Cao Bằng đã chỉ đạo tăng cường tuyên truyền, vận động các gia đình, cộng đồng nhận thức sâu sắc về quyền và nghĩa vụ học tập của trẻ em. Các biện pháp xóa mù chữ cho người lớn tiếp tục được đẩy mạnh, xem đây là nhiệm vụ cấp thiết để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực địa phương.

Với quyết tâm chính trị cao và sự vào cuộc mạnh mẽ của cả hệ thống chính trị, tỉnh Cao Bằng đã kiên trì thực hiện các mục tiêu về phổ cập giáo dục, xóa mù chữ những năm qua và đạt kết quả vững chắc.

Về kết quả phổ cập, Cao Bằng đã giữ vững chuẩn phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5 tuổi ở 100% xã, với tỷ lệ huy động trẻ 5 tuổi đến lớp đạt 99,85%. Phổ cập tiểu học đạt mức độ 3 toàn tỉnh, tỷ lệ huy động trẻ 6 tuổi vào lớp 1 đạt 99,67%, trong khi đó tỷ lệ trẻ 11 - 14 tuổi hoàn thành chương trình tiểu học đạt 98,35%. Ở cấp trung học cơ sở, tỷ lệ tốt nghiệp đạt 92,2%, gần 70% tiếp tục học lên các cấp học và loại hình đào tạo khác.

Công tác xóa mù chữ duy trì ở mức độ 2, với hơn 99% thanh thiếu niên trong độ tuổi 15 - 25 biết chữ và trên 91% dân số trong độ tuổi 15 - 60 biết chữ.

Công tác xóa mù chữ cho người lớn đã đạt được những bước tiến quan trọng. Tỉnh Cao Bằng đã tổ chức nhiều lớp học xóa mù chữ, tập trung vào các nhóm đối tượng yếu thế, phụ nữ và thanh niên vùng cao, giúp họ tiếp cận tri thức, nâng cao dân trí và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Sự quan tâm đặc biệt đến học sinh dân tộc thiểu số được thể hiện rõ qua các chính sách hỗ trợ học tập, nội trú, bán trú, cùng với việc chú trọng giảng dạy bằng tiếng mẹ đẻ và tiếng phổ thông, tạo điều kiện để các em theo học và hoàn thành chương trình giáo dục.

Một địa phương khác là Nghệ An - tỉnh có diện tích tự nhiên lớn, dân số đông và phân bố không đồng đều. Thêm vào đó Nghệ An có đặc thù địa bàn rộng, địa hình phức tạp, nhiều huyện miền núi, biên giới, hải đảo, cùng điều kiện kinh tế-xã hội còn khó khăn đã đặt ra những yêu cầu và thách thức đối với sự nghiệp giáo dục và đào tạo của tỉnh.

Mặc dù vậy, với quyết tâm cao, những năm gần đây, giáo dục thường xuyên Nghệ An đã duy trì được tỷ lệ người biết chữ trong độ tuổi 15-60 trên 98%, góp phần giữ vững thành quả xóa mù chữ, hạn chế tình trạng tái mù, đặc biệt ở vùng khó khăn.

Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo, trong giai đoạn 2021-2023, cả nước đã huy động được 79.280 người ra học xoá mù chữ. Riêng 51 tỉnh thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia đã huy động được 53.965 người ra học xoá mù chữ, trong đó có 44.087 học viên là người dân tộc thiểu số. Tính đến thời điểm tháng 10/2023, tỷ lệ người đạt chuẩn biết chữ mức độ 1 và đạt chuẩn biết chữ mức độ 2 tuổi từ 15-60 của cả nước lần lượt là 98,85% và 97,2%.

Số lượng học viên huy động ra lớp học xóa mù chữ tăng qua các năm học:

Trong giai đoạn 5 năm 2021-2025, tỷ lệ biết chữ tiếp tục được nâng lên so với giai đoạn trước. Các hoạt động tuyên truyền và tổ chức học tập đã thu hút đông đảo học viên tham gia. Tỷ lệ biết chữ trong độ tuổi 15- 60 tăng đều hằng năm. Toàn quốc duy trì 100% tỉnh/thành phố đạt chuẩn xóa mù chữ mức độ 1. Số đơn vị cấp tỉnh đạt chuẩn xóa mù chữ mức độ 2 tăng từ 34 tỉnh (cũ) năm 2021 lên 55 tỉnh (cũ) năm 2024, tăng 61,76% so với đầu giai đoạn.

Tỷ lệ người trong độ tuổi 15 - 60 biết chữ mức độ 1 tương tự tăng từ 97,85% lên 99,1%, tăng 1,25% so với đầu giai đoạn. Trong giai đoạn này, trên cả nước đã huy động được 261.130 người tham gia học xóa mù chữ, bình quân mỗi năm là 52.226 người; đội ngũ giáo viên và cộng tác viên cơ bản đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.

Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết, đến nay đã ban hành các Thông tư; biên soạn và in ấn tài liệu hướng dẫn thực hiện Chương trình xoá mù chữ dành cho giáo viên, học viên; tổ chức tập huấn cho giáo viên các trường học và cán bộ, chiến sĩ đồn biên phòng, cán bộ giáo dục các trại giam, trường giáo dưỡng, cơ sở giáo dục bắt buộc. Đồng thời, Bộ cũng tiến hành tổ chức kiểm tra và ban hành quyết định công nhận các tỉnh, thành phố đạt chuẩn xoá mù chữ theo các mức độ.

Cũng theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Tư lệnh Bộ đội biên phòng đã chỉ đạo các đơn vị Bộ đội biên phòng chủ động, tích cực phối hợp ngành giáo dục mở được nhiều lớp học xoá mù chữ, phổ cập giáo dục tiểu học cho đồng bào các dân tộc; vận động các nguồn lực xây, sửa trường lớp, hỗ trợ sách giáo khoa, đồ dùng học tập; tuyên truyền, vận động các gia đình đưa trẻ trong độ tuổi đến trường; các em bỏ học quay trở lại trường...

Bình quân mỗi năm hơn 30 lớp xoá mù chữ được mở với trên 1.000 học viên theo học. Ngoài đối tượng học viên học xoá mù chữ tại các cơ sở giáo dục, còn có đối tượng đặc thù là phạm nhân, trại viên, học sinh ở các trại giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng thuộc Bộ Công an học xoá mù chữ. Bình quân mỗi năm mở được hơn 195 lớp xoá mù chữ với trên 2.900 học viên.

Đổi mới trong quản lý, vận động và tổ chức lớp xoá mù chữ

Bên cạnh kết quả đạt được, theo Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên, Bộ Giáo dục và Đào tạo, hiện vẫn còn tỷ lệ người chưa đạt chuẩn biết chữ mức độ 1 và hơn 1 triệu người chưa đạt chuẩn biết chữ mức độ 2.

Bên cạnh đó, còn một số tồn tại trong công tác xóa mù chữ, như: Tỷ lệ huy động người học xoá mù chữ ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn thấp, vẫn còn địa phương còn người mù chữ, nhiều người chưa đạt chuẩn xoá mù chữ nhưng không huy động hoặc huy động được rất ít ra học xoá mù chữ, công tác phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức, đoàn thể trong công tác xoá mù chữ tại một số địa phương chưa thực sự chặt chẽ, thường xuyên và hiệu quả…

Trong giai đoạn tới, công tác xóa mù chữ hướng tới tiếp tục có những đổi mới trong quản lý, điều tra, vận động và tổ chức lớp xoá mù chữ; Củng cố kết quả biết chữ, hạn chế tình trạng tái mù chữ; đồng thời, tăng cường phối hợp trong triển khai thực hiện công tác xoá mù chữ; Nâng cao chất lượng dạy - học chương trình xoá mù chữ; Bổ sung chế độ, chính sách phù hợp đối với người học, người dạy, người tham gia công tác xoá mù chữ...