“Liều thuốc” mới?
Trước đây, theo Nghị định 185/2013/NĐ-CP (gọi tắt là Nghị định 185), việc vận chuyển, tàng trữ, buôn bán từ 1.500 bao thuốc lá lậu trở lên mới bị xử lý hình sự. Lợi dụng kẽ hở này, các đối tượng buôn lậu thuốc lá thường chia nhỏ khối lượng và giao cho nhiều người vận chuyển, tàng trữ dưới mức 1.500 bao để tránh bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Phương thức tinh vi này đã từng gây nhiều khó khăn cho công tác truy quét, phòng, chống buôn lậu của cơ quan chức năng, bởi sẽ không có cơ sở để xử lý nghiêm các vi phạm. Chủ tịch Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam kiêm Chủ tịch HĐTV Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam Vũ Văn Cường cho biết, trước thực trạng “nhờn chế tài” của các đối tượng buôn lậu thuốc lá, Nghị định 124/2015/NĐ-CP (gọi tắt là Nghị định 124) ra đời đã sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 185 trong quy định về xử phạt hành vi vận chuyển, tàng trữ, buôn bán thuốc lá nhập lậu. Một trong những điểm mới đáng chú ý của Nghị định 124 là nâng mức xử phạt hết sức nghiêm khắc đối với hành vi buôn lậu thuốc lá. Trong đó, việc buôn bán thuốc lá điếu nhập lậu có số lượng từ 500 bao trở lên là đã bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của Điều 62 Luật Xử lý vi phạm hành chính; trường hợp cơ quan tiến hành tố tụng có quyết định không khởi tố vụ án hình sự thì phạt tiền từ 70 đến 100 triệu đồng. Với những mức phạt ngày càng nặng như vậy, các đối tượng buôn lậu sẽ phải chùn tay.
Tình hình buôn bán, vận chuyển thuốc lá nhập lậu trên các tuyến và địa bàn cả nước vẫn đang diễn biến hết sức phức tạp với nhiều phương thức, thủ đoạn tinh vi, đối tượng ngày càng manh động, liều lĩnh, sẵn sàng chống trả lực lượng chức năng khi bị phát hiện hoặc cản trở. Những đối tượng này hoạt động thành các tổ chức, đường dây chặt chẽ, canh gác cẩn mật, phân công phân nhiệm rõ ràng, móc nối chặt chẽ giữa các đầu nậu với cửa hàng tiêu thụ trong nội địa nên khi bị phát hiện, chúng luôn kịp thời tẩu tán hàng hóa. Buôn lậu thuốc lá đang mang lại nguồn thu siêu lợi nhuận bất chính chỉ sau ma túy, gây thất thu ngân sách hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm, riêng năm 2014 thất thu tới 8.000 tỷ đồng. Không chỉ gây tổn thất lớn về kinh tế, thuốc lá lậu không được kiểm soát chặt về nguồn gốc và hàm lượng, không có cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh, không tuân thủ các quy định về lộ trình giảm hàm lượng nhựa thuốc (tar) và ni-cô-tin, gây tác hại rất lớn đến sức khỏe NTD. Theo số liệu của Tổng cục Hải quan (Bộ Tài chính) trong 10 tháng vừa qua, cơ quan chức năng đã phát hiện và bắt giữ gần 400 vụ buôn lậu, vận chuyển trái phép thuốc lá qua biên giới, thu giữ hơn 22 nghìn kg nguyên liệu thuốc lá, hơn 715 nghìn bao thuốc lá và gần 6.300 điếu xì gà, bắt giữ 62 đối tượng buôn lậu với tổng giá trị hàng hóa vi phạm ước tính 3,5 tỷ đồng. Tuy nhiên, đây chỉ là “phần nổi của tảng băng chìm” so với số lượng thực tế thuốc lá nhập lậu đã tuồn qua biên giới vào nước ta. Số vụ buôn lậu bị xử lý hình sự chỉ chiếm dưới 1% tổng số vụ bị bắt giữ. Vì vậy, việc triển khai nghị định mới sẽ giúp đẩy lùi thuốc lá lậu, bảo đảm ngân sách không bị thất thu, đồng thời tăng cường hiệu quả các chế tài xử phạt, giúp các cơ quan chức năng có căn cứ xử lý nghiêm, bảo đảm tính răn đe của pháp luật đối với các đối tượng buôn bán thuốc lá nhập lậu.
Cần triển khai đồng bộ, hiệu quả
Những tháng cuối năm thường là cao điểm của nạn buôn lậu thuốc lá. Vì vậy, việc triển khai thực hiện Nghị định 124 vào thời điểm tới đây được cho là đòn đánh mạnh vào các đối tượng buôn bán thuốc lá lậu, thể hiện quyết tâm cao độ của Chính phủ trong việc mạnh tay đấu tranh với thuốc lá lậu, bảo vệ quyền lợi và sức khỏe NTD, góp phần tích cực làm “hạ nhiệt” tình trạng buôn bán, vận chuyển, tàng trữ thuốc lá lậu không chỉ tuyến biên giới mà cả trong thị trường nội địa. Bởi hiện nay, mặt hàng này đang xuất hiện tràn lan ở hầu hết các tỉnh, thành phố trên phạm vi toàn quốc, gia tăng cả về số lượng và chủng loại. Trong năm 2015, số lượng thuốc lá lậu trên thị trường ước lên tới hơn một tỷ bao (tương đương 25% thị phần thuốc lá nội địa).
Theo kết quả nghiên cứu của Viện Kinh tế và Viện Khoa học hình sự (Bộ Công an), hai loại thuốc lá nhập lậu phổ biến gồm Hero và Jet có hàm lượng chất coumarin (làm tăng vị đậm và mùi thơm điếu thuốc) đều cao bất thường. Đây là chất đặc biệt nguy hiểm, nguy cơ cao gây ngộ độc gan, phổi và hình thành khối u gây ung thư, nằm trong danh mục chất cấm sử dụng trong thực phẩm của Bộ Y tế. Nguy hiểm hơn, thời gian gần đây xuất hiện thêm nhiều loại thuốc lá lậu giá rẻ hơn, chất lượng kém, giá chỉ từ 2.700 đồng đến 5.000 đồng/bao đã khiến số lượng thuốc lá lậu tăng chóng mặt. Thuốc lá lậu cũng không in cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh, cho nên có chi phí rẻ, kích thích cả người buôn lậu lẫn người mua.
Để triển khai một cách đồng bộ các biện pháp nhằm xử lý triệt để tình trạng vận chuyển, tàng trữ, buôn bán thuốc lá lậu, Phó Cục trưởng Quản lý thị trường (Bộ Công thương) Đỗ Thanh Lam cho biết, ngay từ bây giờ, Cục sẽ chỉ đạo các lực lượng quản lý thị trường địa phương tiếp tục phối hợp lực lượng chức năng triển khai quyết liệt các đợt cao điểm kiểm tra, ngăn chặn hoạt động kinh doanh, vận chuyển, tàng trữ thuốc lá nhập lậu; kiểm tra các địa bàn, tụ điểm để kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm. Đối với hộ buôn bán thuốc lá nhỏ lẻ như quán nước trên vỉa hè,... sẽ chú trọng tuyên truyền, giáo dục pháp luật, thu thập thông tin để thực hiện tốt hơn việc kiểm tra, xử lý vi phạm. Dù đã có quy định thuốc lá nhập lậu là hàng cấm, vi phạm sẽ bị xử phạt và có thể truy tố trách nhiệm hình sự, nhưng do lợi nhuận cao, các cư dân khu vực biên giới mang vác thuê vẫn bất chấp để vi phạm, khiến thuốc lá lậu tiếp tục “tung hoành” trên thị trường.
Vì vậy, để đẩy lùi nạn vận chuyển, buôn bán thuốc lá nhập lậu, trước tiên cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục, vận động người dân không tham gia, tiếp tay buôn lậu, nhất là người dân vùng giáp biên, tích cực tố giác tội phạm. Đồng thời, Ban Chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả cần có kế hoạch chỉ đạo các lực lượng chức năng thực hiện kiểm tra, kiểm soát ngăn chặn buôn lậu từ biên giới đến thị trường nội địa, nhất là trong dịp Tết Nguyên đán tới đây. Cùng với đó, sự chung tay của cả cộng đồng với Chính phủ trong cuộc chiến chống hàng lậu sẽ là yếu tố then chốt để Nghị định 124 phát huy hiệu quả cao khi triển khai.
