ND - Bưởi Thanh Trà là một trong những loại đặc sản lâu đời được nhiều người biết đến ở Thừa Thiên - Huế. Bưởi có vị ngọt thanh rất đặc trưng, được người tiêu dùng và khách du lịch yêu thích.
Nhiều người đã đến và không thể không quên Huế bởi hương vị quyến rũ của món nộm bưởi Thanh Trà và mực khô. Những năm gần đây bưởi Thanh Trà thưa vắng trên thị trường, nguyên nhân chủ yếu là do người dân chưa chú ý phát triển bưởi Thanh Trà dẫn đến tình trạng giống cây ngày càng bị thoái hóa, năng suất thấp.
Nhằm khôi phục và phát triển cây đặc sản bưởi Thanh Trà, Sở Khoa học và Công nghệ Thừa Thiên - Huế đã chủ trì Dự án "Ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, xây dựng mô hình chuyên canh cây đặc sản Thanh Trà Huế". Dự án nằm trong khuôn khổ của Chương trình: "Xây dựng mô hình ứng dụng chuyển giao khoa học và công nghệ phục vụ phát triển kinh tế - xã hội nông thôn và miền núi giai đoạn từ 2005 đến 2010". Mục tiêu cụ thể là xây dựng các mô hình vườn sản xuất cây đặc sản bưởi Thanh Trà (cải tạo vườn bưởi cũ và trồng cây mới); đào tạo kỹ thuật viên cơ sở để xây dựng mạng lưới thực hiện, duy trì và phát triển mô hình trong và ngoài vùng dự án; nâng cao kiến thức canh tác cây bưởi Thanh Trà cho cán bộ, nhân dân tham gia dự án.
Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ (KH và CN) Thừa Thiên - Huế, tiến sĩ Ðỗ Nam cho biết: Sở đã chọn ba xã Thủy Biều, Hương Vân, Phong Thu để triển khai dự án. Ba xã nói trên đều nằm cạnh các con sông do vậy chủ động về nguồn nước; có thành phần đất cơ giới tốt. Hơn nữa sau các đợt ngập lụt, đất ở đây được bồi đắp lượng phù sa khá lớn, rất tốt cho việc phát triển cây bưởi Thanh Trà. Khí hậu, thời tiết nơi đây nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa, có hai mùa tương đối rõ rệt: mùa khô và mùa mưa. Từ tháng 1 đến tháng 2, nhiệt độ tăng lên và đạt khá cao vào tháng 4 và tháng 5, thời gian này phù hợp cho cây bưởi Thanh Trà phát triển.
Nhằm đạt kết quả cao nhất trong việc cải tạo các vườn trồng bưởi cũ và phát triển giống bưởi Thanh Trà bằng giống mới có ưu điểm về năng suất và chống sâu bệnh, nhóm cán bộ KH và CN tham gia dự án đã thực hiện việc chọn hộ tham gia. Ðây là một trong những yếu tố quyết định thành công của dự án. Dự án đã kết hợp phòng nông nghiệp, UBND ba xã, tiến hành việc khảo sát thực địa, chọn những hộ dân có đủ điều kiện tham gia. Ðó là những hộ dân có vườn, nhân lực, có khả năng tiếp thu kỹ thuật nhanh, và vận động các hộ dân có vườn, nhân lực, có khả năng tiếp thu kỹ thuật nhanh, và vận động các hộ dân khác cùng tham gia khôi phục và phát triển cây bưởi Thanh Trà; có đủ điều kiện để sản xuất phân hữu cơ bón cho cây và có vốn đối ứng để cung cấp thêm 50% lượng phân vô cơ. Một yếu tố quan trọng khác để bảo đảm sự thành công của dự án đó là bảo đảm nguồn giống và kỹ thuật ổn định. Dự án đã ký hợp đồng với Trung tâm thực nghiệm và Phát triển cây ăn quả tỉnh Thừa Thiên - Huế về việc thiết kế xây dựng vườn trồng cho các mô hình trồng giống cây mới và cải tạo vườn tạp, nâng cao năng suất cây trồng; cung cấp 1.680 cây giống sạch bệnh; chuyển giao công nghệ và cử cán bộ kỹ thuật tham gia dự án.
Việc tổ chức các lớp tập huấn cho nông dân được cán bộ kỹ thuật tham gia dự án coi trọng. Anh Hồ Văn Vĩnh, Phó Giám đốc Trung tâm Ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ tỉnh Thừa Thiên - Huế cho biết: Trung tâm đã phối hợp với Trung tâm thực nghiệm và Phát triển cây ăn quả Thừa Thiên - Huế và chính quyền địa phương mở mỗi xã ba lớp (50 người/lớp) đối tượng là các hộ nông dân tham gia dự án. Hơn 200 người nông dân nắm bắt được kỹ thuật trồng cây, làm cỏ, làm đất; chăm sóc, bón phân, tưới nước đúng thời vụ; tỉa cành, tạo tán, bao trái; phòng trừ sâu bệnh gây hại. Xác định cây bưởi Thanh Trà là cây trồng chủ lực, lãnh đạo chính quyền ba xã nói trên rất quan tâm việc triển khai dự án, giám sát quá trình xây dựng các mô hình.
Tại mỗi địa bàn thực hiện dự án đều có đại diện của UBND xã tham gia, cán bộ xã cùng với kỹ thuật viên thường xuyên ghi chép số liệu về sinh trưởng của cây, năng suất thu hoạch để báo cáo cho ban chủ nhiệm dự án. Khi phát hiện mô hình cây trồng có sâu bệnh, hiện tượng lạ, cán bộ chuyên theo dõi mô hình của xã phối hợp cán bộ kỹ thuật tìm cách xử lý hoặc báo cáo cho ban chủ nhiệm dự án để có biện pháp khắc phục. Không chỉ cử người tham gia triển khai dự án, chính quyền xã Phong Thu còn đầu tư hơn 300 triệu đồng để xây dựng hệ thống mương dẫn nước nhằm mục đích cung cấp nước cho mô hình trồng cây mới với diện tích ba héc-ta tại thôn Trạch Hữu. Sau hai năm triển khai, Dự án "Ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, xây dựng mô hình chuyên canh cây đặc sản Thanh Trà Huế" đã thu được những kết quả đáng khích lệ. Ðối với mô hình nâng cao chất lượng bưởi Thanh Trà, vườn trồng bưởi của các hộ tham gia dự án đã được đổi mới, nâng cấp, không còn hiện tượng để cây mọc tự nhiên thiếu người chăm sóc như trước đây.
Tổng diện tích số vườn bưởi tham gia nâng cao năng suất ở cả ba xã Thủy Biều, Hương Vân, Phong Thu đã được nâng lên 12 ha. Năm 2005 khi chưa đầu tư thâm canh mỗi cây bưởi chỉ cho trung bình khoảng 60 trái/cây. Sau khi được các hộ dân chăm sóc các cây bưởi Thanh Trà đó đã cho trung bình khoảng 85 trái/cây. Có 42,6% số hộ trồng bưởi ở xã Thủy Biều, 33,3% số hộ ở xã Hương Vân và 25,8% số hộ ở xã Phong Thu đạt năng suất 15 tấn/ha. Mặc dù tỷ lệ đậu trái không cao như mong muốn, nhưng nhờ có thâm canh, chăm sóc đúng kỹ thuật nên trọng lượng quả bưởi trong vùng dự án nặng hơn so với trọng lượng quả bưởi ngoài vùng dự án (ở xã Hương Vân là 640,58g/433g, ở Phong Thu là 614,84/411,86g, ở Thủy Biều là 592,09/436g).
Tính toán sơ bộ, một ha trồng cây bưởi Thanh Trà được cải tạo, chăm sóc đúng kỹ thuật sẽ cho thu nhập cao hơn một ha trồng bưởi (không chăm sóc) khoảng 18,5 triệu đồng. Ðối với mô hình trồng mới, giống bưởi Thanh Trà được trồng trong vườn của các hộ tham gia dự án là những cây sạch bệnh, tạo ra từ cây mẹ đầu dòng. Cây khỏe mạnh, chống chịu sâu bệnh tốt. Theo sự hướng dẫn của cán bộ kỹ thuật, các hộ dân đã trồng cây đúng thời vụ, khoảng cách; chăm sóc đúng quy trình. Sau 20 tháng tuổi, trên tổng diện tích 4,2 ha, cây bưởi Thanh Trà có chiều cao trung bình 94,95 cm, đường kính gốc 2,4 cm.
Từ thành công của dự án "Ứng dụng tiến bộ kỹ thuật xây dựng mô hình chuyên canh cây đặc sản Thanh Trà Huế" ba xã Thủy Biều, Hương Vân, Phong Thu đã tăng hơn 100 ha từ năm 2005 đến 2007. Thành công lớn nhất của dự án là đã khôi phục và phát triển giống cây đặc sản quý của Thừa Thiên - Huế đó là bưởi Thanh Trà.
HÀ HỒNG
