Biến cảnh quan bản địa thành sản phẩm du lịch có chiều sâu
Rừng ngập mặn Cần Giờ, những rặng dừa nước An Thới Đông, Bình Khánh hay triền đồi xanh Xuân Sơn, những vườn cây ăn trái, những nông trại ở Kim Long… đang mở ra một không gian du lịch khác biệt cho Thành phố Hồ Chí Minh. Ở đó, sản phẩm OCOP không chỉ là món quà mang về mà còn trở thành sợi dây kết nối du khách với thiên nhiên, văn hóa và sinh kế của người dân bản địa.
Tại xã Bình Khánh, Công ty cổ phần Dừa nước Việt Nam đang khai thác giá trị của cây dừa nước bản địa, chế biến thành mật dừa nước và các sản phẩm gia vị hữu cơ phục vụ thị trường. Bà Trần Thanh Liễu, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Dừa nước Việt Nam, cho biết doanh nghiệp hiện có các dòng sản phẩm mật dừa nước tươi, gia vị hữu cơ từ dừa nước, trong đó có sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 4 sao. Thông qua chương trình kết nối du lịch OCOP, doanh nghiệp mong muốn quảng bá sản phẩm rộng rãi hơn, đưa đặc sản địa phương đến gần với du khách và người tiêu dùng trên cả nước.
Câu chuyện về dừa nước cho thấy, thay vì chỉ đưa sản phẩm OCOP lên quầy kệ, các chủ thể OCOP giờ đây còn đưa chính nơi sản xuất, câu chuyện sản phẩm và không gian sinh thái trở thành một phần của hành trình du lịch. Khi đó, giá trị của sản phẩm không còn nằm riêng ở chất lượng hay bao bì mà được cộng thêm trải nghiệm và cảm xúc của người mua.
Trong khi đó, xã Xuân Sơn lại có nhiều mô hình đang lựa chọn hướng khai thác du lịch gắn với thiên nhiên, tạo thêm những lựa chọn nghỉ dưỡng và trải nghiệm cho du khách. Chẳng hạn, Suối Rao Ecolodge phát triển mô hình du lịch hướng đến Net Zero, chú trọng yếu tố sinh thái và giảm tác động đến môi trường. Nhà Lụa Retreat khai thác loại hình du lịch chữa lành giữa thiên nhiên. Còn Orchard Home Forest kết nối du khách với cảnh quan rừng, đồi và những vườn trái cây địa phương.
Mỗi mô hình có cách tiếp cận riêng, nhưng cùng gặp nhau ở việc lấy cảnh quan và tài nguyên bản địa làm nền tảng. Đến đây, du khách không chỉ tìm một nơi lưu trú hay một góc đẹp để chụp ảnh. Điều họ tìm kiếm còn là khoảng thời gian được sống chậm, hòa mình vào thiên nhiên, khám phá những giá trị khác biệt của vùng đất.
Ông Võ Đông Giang, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Xuân Sơn, cho biết địa phương được hình thành sau sáp nhập 3 xã, có diện tích khoảng 76km², dân số 27.300 người, với kinh tế nông nghiệp vẫn giữ vai trò chủ đạo. Phát triển du lịch, từng bước hình thành các điểm đến và làng du lịch, đã được xác định là một trong những nhiệm vụ đột phá của xã trong nhiệm kỳ này. Sở hữu cảnh quan rừng, hồ, đồi núi cùng các cơ sở dịch vụ hiện hữu, Xuân Sơn có nhiều điều kiện phát triển du lịch sinh thái, trải nghiệm nông nghiệp gắn với OCOP.
Để OCOP trở thành cầu nối sinh kế và phát triển bền vững
Theo cô Phan Thị Ngàn, Trưởng khoa Du lịch, Trường đại học Nguyễn Tất Thành Thành phố Hồ Chí Minh, hiện nay các mô hình du lịch nông thôn còn phát triển nhỏ lẻ. Vì vậy, cần có sự hỗ trợ của chính quyền địa phương để kết nối các hộ kinh doanh, cơ sở sản xuất thành những nhóm liên kết, hình thành chuỗi sản phẩm và liên kết vùng. Khi các điểm đến không hoạt động riêng rẽ mà bổ trợ cho nhau, sức hấp dẫn đối với du khách sẽ được nâng lên.
Nhận định này chạm đúng một trong những điểm nghẽn của du lịch nông thôn hiện nay. Đó là du khách cần một hành trình liền mạch, có hoạt động trải nghiệm, ăn uống, nghỉ ngơi, mua sắm và những câu chuyện đủ sức lưu lại trong ký ức. Bởi vậy, phát triển du lịch nông thôn không đơn thuần là mở thêm điểm tham quan mà cần tổ chức lại các giá trị sẵn có thành sản phẩm hoàn chỉnh. Trong chuỗi liên kết ấy, doanh nghiệp lữ hành giữ vai trò đưa khách đến; cơ sở du lịch tạo trải nghiệm; người nông dân cung cấp nông sản, đặc sản và những câu chuyện bản địa. Chính quyền địa phương đóng vai trò kết nối, hỗ trợ và định hướng để các mắt xích cùng phát triển.
Ông Vũ Ngọc Đăng, Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn, Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh nhận định, thành phố có nhiều tiềm năng phát triển du lịch nông thôn nhờ vị trí địa lý thuận lợi và nguồn tài nguyên đa dạng. Thời gian qua, ngành nông nghiệp đã khảo sát, hướng dẫn thực hiện các bộ tiêu chí OCOP, đồng thời thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp lữ hành với các chủ thể sản xuất nhằm hình thành những mô hình du lịch trải nghiệm.
Định hướng này không chỉ nhằm tăng khả năng tiêu thụ nông sản mà còn gắn với yêu cầu bảo vệ môi trường sinh thái, bảo tồn bản sắc văn hóa và tạo sinh kế bền vững cho người dân. Thời gian tới, Chi cục Phát triển nông thôn sẽ hỗ trợ một số xã chuẩn hóa các tiêu chí điểm đến du lịch nông thôn gắn với OCOP. Các chương trình tập huấn chuyên sâu về du lịch cộng đồng, chuyển đổi số và nghiệp vụ đón tiếp khách cũng được triển khai cho nông dân, hộ nhận khoán bảo vệ rừng và hợp tác xã.
Đây là những bước đi cần thiết để du lịch nông thôn không dừng lại ở phong trào hay những mô hình tự phát mà còn phải biết cách tổ chức dịch vụ, kể câu chuyện về sản phẩm, ứng dụng công nghệ để quảng bá và xây dựng phương thức kinh doanh chuyên nghiệp
