Sau nhiều năm sinh sống trong căn nhà gỗ đã xuống cấp, tháng 3/2025, gia đình chị Hoàng Mùi Mui quyết định khởi công xây dựng nhà ở kiên cố khang trang với tổng chi phí hơn 1,2 tỷ đồng. Ngôi nhà rộng hơn 150m², mang dáng dấp hiện đại, nổi bật với kiến trúc mái ngói cao ráo, thanh thoát. Điều đặc biệt là trong suốt quá trình dựng nhà, gia đình chị Mui không vay bất cứ khoản tín dụng nào từ ngân hàng. Ngoài số tiền tích lũy thì có gần 500 triệu đồng xây nhà do Chi hội Phụ nữ thôn Đắk Ri cho vay không tính lãi, không hẹn ngày hoàn trả.
Chị Hoàng Mùi Mui cho biết, trước khi quyết định xây nhà gia đình đã bán hết số cà-phê nhân, cùng với tiền tích góp trước đó được khoảng 700 triệu đồng. Do dự toán kinh phí xây nhà cao hơn số tiền hiện có cho nên chị đã thông báo với Chi hội Phụ nữ thôn nhờ giúp đỡ. Sau khi biết thông tin, 5 hộ gia đình người Dao trong thôn đã đồng ý hỗ trợ. Chỉ sau một đêm, mọi người đã gom đủ 500 triệu đồng tiền mặt và mang đến tận nhà cho chị Mui mượn. Sau 7 tháng thi công, căn nhà xây dựng xong, trở thành một trong số những công trình khang trang, hiện đại trong thôn. “Ngày tân gia, tôi có mời mọi người trong thôn đến chung vui. Ngoài những hộ đã giúp tôi trước đó, bà con tiếp tục giúp gia đình thêm số tiền đáng kể để mua sắm những vật dụng cần thiết ngay khi vào ở nhà mới”, chị Mui chia sẻ.
Không chỉ trường hợp gia đình chị Mui, ở Đắk Ri đã có hơn 40 căn nhà được xây dựng theo mô hình này. Việc góp tiền giúp nhau xây nhà, mua rẫy đã được cộng đồng tự giác duy trì trong nhiều năm qua. Chị Hoàng Mùi Phấy xây dựng căn nhà trị giá hơn 1,4 tỷ đồng. Ngoài số tiền 1,1 tỷ đồng của gia đình, chị được ba hộ dân trong thôn cho mượn 300 triệu đồng, tất cả đều bằng tiền mặt, trao tận tay, không có giấy ghi nợ. “Trước đây tôi từng góp tiền giúp các gia đình khác khi họ gặp khó. Nay đến lượt mình làm nhà, chỉ cần nói ra nhu cầu là bà con tự nguyện giúp đủ. Không ai nhắc chuyện trả, cũng không ai ghi chép nợ nần”, chị Phấy cho biết.
Năm 2022, gia đình chị Đặng Thị Thu cũng được bà con người Dao thôn Đắk Ri hỗ trợ theo cách trên. Sau gần hai năm xây dựng, cuối năm 2024, căn nhà trị giá hơn 1,4 tỷ đồng đã hoàn thành, trở thành tổ ấm của ba thế hệ. Chị Thu cho biết, đồng bào Dao quê ở tỉnh Cao Bằng vào thôn Đắk Ri sinh sống, làm ăn trên vùng kinh tế mới gần 30 năm nay và vẫn gìn giữ những nét văn hóa truyền thống như một sợi dây gắn kết cộng đồng. Ngày còn ở quê cũ, mỗi khi có hộ làm nhà hay mua đất, bà con giúp nhau gạo, thịt, công lao động. Nay điều kiện khá hơn, sự giúp đỡ chuyển thành tiền. Ở đây, ai cũng hiểu rằng hôm nay mình giúp người khác thì ngày mai, khi cần, cộng đồng sẽ không bỏ mình lại phía sau. Khi đã ổn định đời sống, gia đình chị Thu tiếp tục hỗ trợ những hộ dân khó khăn hơn. Đến nay, chị Thu đã hỗ trợ 4 hộ trong thôn mua rẫy, làm nhà với số tiền 400 triệu đồng.
Việc giúp đỡ nhau theo cách đặc biệt này đã trở thành mô hình tiêu biểu, tạo điều kiện để người dân phát triển kinh tế, góp phần gắn kết cộng đồng, củng cố khối đoàn kết toàn dân. Thời gian qua, số hộ dân xây dựng nhà mới ở Đắk Ri liên tục tăng. Mỗi căn nhà trị giá hơn 1 tỷ đồng, nhưng không có ai phải vay ngân hàng hoặc cầm cố tài sản. Theo bà Hoàng Mùi Phấy, Bí thư Chi bộ thôn, trước đây thôn từng duy trì hình thức gây quỹ nhỏ bằng cách tiết kiệm định kỳ, bỏ heo đất 2.000-5.000 đồng/tháng. Tuy nhiên, sau một vài năm triển khai, qua đánh giá, số tiền không đáp ứng được nhu cầu thực tế cho nên bà con đã chủ động bàn bạc, thống nhất chuyển sang phương thức hỗ trợ trực tiếp, linh hoạt hơn. “Tùy điều kiện mỗi gia đình, người góp tiền, người góp nông sản. Quan trọng nhất là sự tự nguyện và minh bạch. Nhiều năm qua, chưa từng xảy ra trường hợp mất đoàn kết hay trốn tránh trách nhiệm trả nợ vay”, bà Phấy nhấn mạnh. Cũng theo bà, chính cách làm này đã góp phần đáng kể vào việc nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân. Toàn thôn có 193 hộ thì nay chỉ còn 2 hộ nghèo (là người cao tuổi, mắc bệnh hiểm nghèo), phần lớn các gia đình đều có nhà ở kiên cố, đất sản xuất ổn định, nhiều hộ mạnh dạn đầu tư mở rộng sản xuất, kinh doanh dịch vụ.
Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân xã Krông Nô H'Hương Niê cho rằng, mô hình giúp nhau an cư của đồng bào Dao mang ý nghĩa xã hội rất sâu sắc. Đây không chỉ là câu chuyện hỗ trợ tài chính, mà là minh chứng sinh động cho sức mạnh của khối đoàn kết cộng đồng. Khi niềm tin được đặt đúng chỗ, người dân sẽ tự tìm ra cách vươn lên phù hợp, bền vững.
Trong khi nhiều vùng nông thôn vẫn loay hoay với bài toán vốn và sinh kế, cách làm của người Dao thôn Đắk Ri là một hướng đi khác biệt. Đây cũng là sự tiếp nối tự nhiên của truyền thống tương thân tương ái đã ăn sâu trong đời sống của đồng bào Dao.
