Khi lá vải thiều khô bỗng nhiên có giá !

Giống như nhiều nông dân khác, bà Nguyễn Thị Lân ở thôn Áp, xã Tân Quang hàng ngày gánh đôi quang gánh đi các nhà trong xóm xin lá vải rụng. Do sức đã yếu, không còn làm được việc nặng nên đối với bà đây là một công việc khá thích hợp. Trước kia, khi chưa có người thu mua lá vải thiều khô thì mọi nông dân trồng vải vẫn phải dọn dẹp vườn vải cho sạch sẽ, cắt tỉa cành xong đều thu gom lá vải rụng rồi tập trung lại mang ra một góc vườn đốt. Vậy nên khi bán lá khô, bà con được hai cái lợi, là vừa có tiền, vừa dọn được vườn. Hiện ở thôn Áp, có hàng chục người đi gom lá như bà Lân, với giá mỗi kg 1000 đồng, thu nhập của họ mỗi ngày cũng được dăm bảy chục ngàn.

Chúng tôi đến đại lý thu mua của anh Nguyễn Đắc Đạo ở thôn Áp, xã Tân Quang. Trong căn nhà hai tầng khang trang, phía trước nhà là chất đầy bao tải lá vải thiều khô. Anh Đạo cho biết anh được Công ty TNHH Lâm Sơn trụ sở ở Hà Nội thuê kho chứa với giá 100 triệu đồng/năm và đặt tiền nhờ anh làm đại lý thu mua lá vải thiều khô với giá 1 nghìn đồng/kg, số lượng không giới hạn. Anh cho biết Công ty này đứng ra thu mua và sơ chế lá vải thiều khô cho bạn hàng Nhật Bản.

Theo anh Đạo, trước khi mua lá vải thiều khô ở Lục Ngạn thì ngay từ vụ thu hoạch vải thiều năm nay, nhóm chuyên gia người Nhật Bản đã về địa phương lấy mẫu lá vải thiều khô rồi mang về kiểm nghiệm, sau đó họ mới làm việc với Hội làm vườn Việt Nam và Công ty TNHH Lâm Sơn để thu mua. Mục đích thu mua lá vải thiều khô để làm gì thì họ không tiết lộ.

Hơn một tháng qua, trung bình mỗi ngày đại lý của anh Đạo thu mua trực tiếp được từ 1,5 – 2 tấn lá vải thiều khô của nhân dân. Ngoài cơ sở tại nhà, vợ chồng anh Đạo còn phát triển ra 20 điểm thu mua lá vải thiều khô ở các xã trồng nhiều vải thiều như Hồng Giang, Thanh Hải, Quý Sơn… Tính đến nay, tổng sản lượng lá vải thiều khô thu mua được mang về kho chứa đã lên đến hơn 70 tấn. Tiêu chuẩn lá vải và cả lá nhãn khô được mua là không lẫn cỏ, lá còn tương đối lành và sạch sẽ. Anh Đạo cho biết để thực hiện việc sơ chế lá vải thiều khô còn phải có máy móc của bên thu mua mang về đặt tại địa phương. Quy trình sơ chế gồm có các máy: rung sàng sạch đất; máy phay nhỏ lá vải ra và máy ép lá vải thiều khô thành từng khối nhỏ dạng bánh sau đó sẽ được bọc vào túi sạch và vận chuyển về Nhật Bản.

Trước những thông tin đa chiều về việc thu mua lá vải khô, chúng tôi đã tiếp cận và được đại diện Công ty Lâm Sơn, đơn vị đứng ra thu mua lá, khẳng định phía Nhật Bản mua để làm phân bón và đất nhân tạo. Phía đối tác đặt mua lá với số lượng không giới hạn, và phải bảo đảm là hàng sạch, không lẫn cành, rác… Họ chọn Lục Ngạn vì đây là địa phương có diện tích trồng vải thiều lớn nhất cả nước với hơn 18 nghìn ha. Sau mỗi vụ thu hoạch quả, số lượng lá vải thải loại là tương đối lớn, đủ cung cấp và bảo đảm cho việc lắp đặt dây chuyền chế biến không lãng phí.

Làm việc với cơ quan chức năng huyện Lục Ngạn, ông Chu Văn Báo, Trưởng phòng nông nghiệp huyện cho rằng trong quy trình sản xuất vải thiều thì ngay từ sau khi thu hoạch quả vải xong, người dân phải tỉa cành, tạo tán để chăm sóc cho cây vải phục hồi và phát triển từ hai đến ba đợt lộc trước khi ra hoa vụ sau. Đối với những vùng sản xuất vải thiều an toàn theo quy trình VietGAP thì ngay sau khi tỉa cành, người dân đã dọn dẹp vườn vải, thu gom lá vải dưới gốc cây đốt đi cho sạch mầm sâu bệnh. Việc thu gom loại lá này không hề ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng của cây. Tuy nhiên, ông Báo cũng đưa ra khuyến cáo người dân cần thực hiện đúng, đủ các biện pháp chăm sóc vải thiều đúng quy trình, không được cắt tỉa lá để bán một cách vô tội vạ sẽ làm ảnh hưởng đến chất lượng, sản lượng quả vải.

Theo ông Báo, với giá thu mua lá vải thiều khô là 1 nghìn đồng/kg như hiện nay thì sẽ không có chuyện người dân sẽ cắt lá vải đi rồi phơi khô mang bán. Bởi lẽ, nếu tính một cây vải thiều cỡ 10 năm tuổi, khi chăm sóc tốt, vải được mùa sẽ cho thu khoảng 70 kg quả tươi, trị giá khoảng 500 nghìn đồng/vụ; trong khi đó nếu cắt hết lá của cây vải đó phơi khô cũng chỉ được khoảng 5 – 7 kg lá khô, trị giá bằng 1 kg quả thì chẳng ai dại gì làm cả. Kể cả nếu phía đối tác tăng giá thu mua lá vải khô. Tuy nhiên, thực tế ở huyện Lục Ngạn có thực trạng một số hộ dân chuyển dịch cơ cấu cây trồng, thay diện tích vải thiều kém chất lượng bằng các loại cây ăn quả khác có giá trị kinh tế cao hơn như cam đường Canh, cam Vinh, bưởi Diễn, nhãn lồng… “Việc này dễ dẫn đến hiểu sai rằng người dân phá vải để bán lá, làm ảnh hưởng đến thương hiệu vải thiều Lục Ngạn đã xây dựng lâu nay”, ông Báo khẳng định.