Khi bưu chính tách khỏi viễn thông

Khó khăn chồng chất

Bưu điện tỉnh Ðiện Biên là một trong những đơn vị đầu tiên hoàn thành việc chia tách bưu chính và viễn thông từ năm 2005. Trưởng phòng Kế hoạch - Ðầu tư (Bưu điện tỉnh Ðiện Biên) Lã Thị Hương cho biết, sau gần ba năm chia tách, tình hình sản xuất, kinh doanh của đơn vị tiếp tục ổn định, nhưng chưa có bước phát triển đột phá. Tám tháng đầu năm nay, doanh thu của Bưu điện tỉnh Ðiện Biên mới đạt 52% mức kế hoạch năm. Ðây cũng là mức doanh thu trung bình mà phần lớn các đơn vị thành viên của VNPost đạt được trong tám tháng qua. Bưu điện TP Hà Nội, một trong hai đơn vị cuối cùng vừa hoàn thành chia tách bưu chính và viễn thông, cũng chỉ đạt 55,22% mức kế hoạch doanh thu của cả năm. Theo Trưởng ban Kế hoạch - Ðầu tư (VNPost) Ðinh Như Hạnh, dự kiến khả năng hoàn thành kế hoạch năm nay của VNPost là khó khăn. Doanh thu năm 2008 ước chỉ đạt khoảng 85% mức kế hoạch. Tính toán của VNPost cho thấy, nếu không có sự hỗ trợ của Nhà nước thì số lỗ kinh doanh dịch vụ bưu chính công ích năm nay dự kiến lên đến hơn 1.700 tỷ đồng.

Những khó khăn mà VNPost gặp phải trong thời gian đầu mới hoạt động là không thể tránh khỏi. Tuy nhiên, một trong những nguyên nhân khách quan khiến VNPost gặp khó khăn chính là giá cước một số dịch vụ bưu chính công ích hiện vẫn thấp hơn giá thành. Ðây là giá cước dịch vụ do Nhà nước quản lý, được áp dụng từ năm 2001 (gần bảy năm chưa hề thay đổi) mặc dù hiện nay các chi phí sản xuất đầu vào tăng liên tục. Ðiển hình như giá cước dịch vụ thư thường trong nước đến 20g, hiện với mức cước 800 đồng/cái thì VNPost đang lỗ khoảng 3.800 đồng/cái. Không chỉ riêng dịch vụ thư thường trong nước, mà các dịch vụ bưu chính khác, như cước bưu phẩm, bưu kiện... do không được điều chỉnh trong gần bảy năm nên ngày càng trở nên bất hợp lý, khiến số lỗ kinh doanh các dịch vụ này của VNPost năm sau cao hơn năm trước. Khi chưa thực hiện chia tách bưu chính, viễn thông, doanh thu của khối bưu chính được bù đắp từ doanh thu của các dịch vụ viễn thông, nhưng nay, sau khi chia tách, không còn "dựa dẫm" vào viễn thông, VNPost phải tự hạch toán độc lập, tiến tới cân bằng thu chi, giá cước không tăng trong nhiều năm chính là một trong những bất cập, hạn chế khả năng cạnh tranh của VNPost trên thị trường.

Một nguyên nhân khác (được coi là nguyên nhân chủ yếu) khiến cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của VNPost chưa thật sự hiệu quả là nguồn nhân lực đông về số lượng nhưng yếu về chất lượng. Có thể thấy, nghịch lý hiện nay của VNPost là vừa thừa vừa thiếu lao động (thừa lao động giản đơn nhưng thiếu lao động có trình độ cao). Trưởng ban Ðinh Như Hạnh cho biết, trong số hơn 29 nghìn lao động bưu chính của VNPost hiện nay (chưa kể nhân viên thuê phát xã, nhân viên điểm bưu điện - văn hóa xã) thì lao động có trình độ trên đại học chỉ chiếm 0,1%, trình độ đại học 6,2%, lực lượng công nhân 71,1%, trung cấp 10,8% và chưa qua đào tạo 7,2%. Sau khi chia tách, phần lớn cán bộ có kinh nghiệm, trình độ, đều chuyển sang khối viễn thông, dẫn đến sự thiếu hụt nguồn cán bộ quản lý có trình độ trong khối bưu chính. Ðến nay, nhiều vị trí lãnh đạo chủ chốt tại một số đơn vị thành viên của VNPost vẫn chưa có nguồn để bố trí. Lao động trình độ thấp, làm cho năng suất lao động thấp, ảnh hưởng nghiêm trọng tới quá trình sản xuất, kinh doanh của VNPost cũng như chất lượng các dịch vụ bưu chính, nhất là trong bối cảnh cạnh tranh và quản lý, khai thác bưu chính đang từng bước hiện đại hóa bằng cách ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin. Theo tính toán của Ban Kế hoạch - Ðầu tư (VNPost), tổng số lao động bưu chính cần tinh giản, sắp xếp lại là khoảng bảy nghìn người.

Ðâu là giải pháp toàn diện ?

Thứ trưởng Thông tin và Truyền thông Nguyễn Thành  Hưng cho rằng, trong khi khó khăn về lao động bưu chính khó khắc phục thì giải pháp đầu tiên mà VNPost cần tính đến là cắt giảm chi phí sản xuất. Muốn vậy, VNPost cần sắp xếp, tổ chức lại toàn bộ hệ thống bưu cục và tuyến đường thư một cách khoa học, hiệu quả. Ðây là giải pháp VNPost có thể tập trung làm quyết liệt trong thời gian tới. Nghịch lý của VNPost hiện nay là số lượng bưu cục và tuyến đường thư nhiều hơn so với mức bình quân các nước trong khu vực nhưng chất lượng dịch vụ lại thấp hơn. Theo Thứ trưởng Nguyễn Thành Hưng, hạn chế của khối bưu chính trước khi chia tách là việc mở rộng quá nhiều dịch vụ đến tận xã trong khi sản lượng dịch vụ lại rất thấp, trình độ khai thác hạn chế, quy trình cung cấp dịch vụ phức tạp, chất lượng dịch vụ không bảo đảm, dẫn đến kinh doanh thua lỗ. Vì thế, ngoài dịch vụ bưu chính công ích, với những dịch vụ khác, VNPost có thể lựa chọn mở dịch vụ ở những khu vực kinh doanh có lãi.

Bên cạnh đó, tăng sản lượng dịch vụ là giải pháp không thể thiếu nhằm giúp VNPost tiến tới cân bằng thu chi. Ðể làm được điều đó, VNPost cần tìm mọi cách nâng cao chất lượng dịch vụ thông qua việc xây dựng quy trình, quản lý, khai thác dịch vụ hiệu quả cùng với hệ thống điều hành sản xuất ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin (chẳng hạn hệ thống truy tìm định vị bưu phẩm, bưu kiện). Một trong những yếu tố đáng lo ngại về tỷ lệ doanh thu của VNPost hiện nay là chủ yếu dựa vào doanh thu của nhóm dịch vụ hợp tác viễn thông (như bán thẻ sim điện thoại, hòa mạng điện thoại cố định, di động, thu cước hộ...). Năm 2008, theo kế hoạch, doanh thu của nhóm dịch vụ này chiếm tới 56,9% doanh thu của VNPost. Trong khi đó, các dịch vụ viễn thông của VNPT đang bị cạnh tranh rất quyết liệt với các nhà cung cấp dịch vụ khác. Hơn nữa, bản thân các đơn vị bưu chính cũng phải chịu sự cạnh tranh nội bộ từ phía các đơn vị viễn thông trong VNPT khi họ cũng mở những dịch vụ tương tự như các bưu điện tỉnh, thành phố đang làm. Ðể cải thiện tỷ lệ doanh thu này, VNPost không nên đề ra chiến lược sản xuất, kinh doanh tập trung quá nhiều vào dịch vụ hợp tác viễn thông, mà ngược lại tập trung phát triển các dịch vụ bưu chính hay dịch vụ tài chính bưu chính dựa vào lợi thế về mạng lưới rộng khắp.

Chất lượng lao động bưu chính được coi là thách thức lớn nhất của VNPost, tạo sức ép mạnh mẽ đối với quá trình đổi mới ngành bưu chính. Theo Thứ trưởng Nguyễn Thành Hưng, khi VNPost tách ra hoạt động độc lập thì một trong những vấn đề nổi cộm là tâm lý cán bộ, công nhân viên hoang mang, lo thu nhập có thể giảm sút. Nếu VNPost đặt nặng vấn đề tinh giản biên chế thì sẽ gây tác động không tốt cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của VNPost. Thứ trưởng Nguyễn Thành Hưng cho rằng, giảm biên chế là cần thiết nhưng chỉ là giải pháp cuối cùng trong tổng thể các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của VNPost. Trong đó, nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh, tăng sản lượng dịch vụ bưu chính cũng là cách để giảm bớt sức ép đối với lao động. Bên cạnh đó, trong đề án Cung ứng dịch vụ bưu chính công ích, Chính phủ cho phép VNPT kinh doanh đa ngành nghề. Như vậy, nếu VNPost thực hiện tốt cả nhiệm vụ này thì sẽ tạo thêm nhiều cơ hội việc làm cho cán bộ, công nhân viên và chưa chắc VNPost phải tính tới việc giảm biên chế hơn bảy nghìn lao động. Nhằm giải quyết hiệu quả vấn đề lao động, VNPost cần rà soát tổng thể tình hình lao động, trên cơ sở các phương án kinh doanh hiệu quả, xác định rõ yêu cầu cụ thể đối với từng vị trí của cán bộ, công nhân viên bưu chính để bố trí, sắp xếp cho phù hợp công việc. Từ đó xây dựng các kế hoạch đào tạo ngắn hạn, dài hạn và đào tạo lại. Các khóa đào tạo này phải thật sự gắn kết cụ thể với quy trình, công đoạn khai thác và quản lý dịch vụ. Mặc dù VNPost tách ra hoạt động độc lập nhưng vẫn chịu sự quản lý, điều hành của Tập đoàn Bưu chính - Viễn thông Việt Nam (VNPT). Vì vậy, VNPT cũng phải có trách nhiệm tạo điều kiện, hỗ trợ VNPost trong công tác đào tạo bằng cách xây dựng các chương trình đào tạo ở Học viện Bưu chính - Viễn thông theo đặt hàng của VNPost.

Nhiều khó khăn, thách thức trong giai đoạn đầu khi tách khỏi viễn thông là điều dễ hiểu, tuy nhiên, VNPost không bị sức ép kinh doanh có lãi ngay sau một đến hai năm hoạt động. Nhà nước đã tạo điều kiện cho VNPost có lộ trình từ năm đến sáu năm để giảm dần bù lỗ, cân đối thu chi. Do đó, chiến lược hoạt động của VNPost phải là chiến lược dài hạn, được xây dựng một cách cẩn trọng, tỉ mỉ với những giải pháp mang tính toàn diện. Nhằm khắc phục bất cập về giá cước dịch vụ bưu chính công ích, Bộ Thông tin và Truyền thông đang xem xét đề án tăng giá cước dịch vụ thư thường trong nước để có thể trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt trong tháng 11 tới. Song, bên cạnh sự hỗ trợ của Nhà nước thì VNPost cần chủ động, nỗ lực để vượt qua những khó khăn, thách thức trước mắt.

Bài và ảnh: THU HÀ