* Với việc "làng làng, xóm xóm" làm hương ước như hiện nay, với tư cách nhà quản lý, ông đánh giá như thế nào? Mặt tích cực và mặt chưa được của nó?
- Trước hết cần phải khẳng định việc soạn thảo, xây dựng hương ước, quy ước là một chủ trương đã được Đảng ta khẳng định và được Nhà nước thể chế hóa bằng các văn bản quy phạm pháp luật phù hợp. Nghị định số 29/1998/NĐ-CP, ngày 11-5-1998 của Chính phủ ban hành Quy chế thực hiện dân chủ ở xã; Chỉ thị số 24/1998/CT-TTg ngày 19-6-1998 của Thủ tướng Chính phủ đã quy định việc xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước của làng, bản, thôn, ấp, cụm dân cư. Đặc biệt sau khi Thông tư Liên tịch số 03/2000/TTLT/BTP - BVH - TT - BTTUBTƯMTTQVN của Bộ Tư pháp, Bộ Văn hóa -Thông tin, Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam được ban hành ngày 31-3-2000 cho đến nay, nhìn chung việc xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước đã có bước phát triển mạnh cả về số lượng và chất lượng. Xây dựng hương ước, quy ước ở các địa phương hiện nay không phải là việc làm thiếu sự chỉ đạo, quản lý và hướng dẫn. Thông tư Liên tịch số 03 đã nêu rất rõ trách nhiệm của chính quyền các cấp và các ngành có liên quan trong việc chỉ đạo, hướng dẫn các địa phương tổ chức soạn thảo hương ước, quy ước theo đúng quy định của pháp luật, trong đó vai trò của ngành Tư pháp hết sức quan trọng.
Đình làng Mỹ Á, xã Vinh Hải, Thừa Thiên - Huế,
được xây cất lại bằng tiền đóng góp của dân làng
Về mặt tích cực:
Hương ước, quy ước là văn bản quy phạm xã hội, trong đó quy định các quy tắc xử sự chung do cộng đồng dân cư cùng thỏa thuận đặt ra, để điều chỉnh các quan hệ xã hội mang tính tự quản nhằm giữ gìn và phát huy những phong tục, tập quán tốt đẹp và truyền thống văn hóa trong địa bàn làng, thôn, ấp, cụm dân cư góp phần hỗ trợ tích cực cho việc quản lý Nhà nước bằng pháp luật.
Mặt chưa được:
Còn có địa phương tổ chức soạn thảo xây dựng hương ước, quy ước chưa đúng quy định, do đó còn có những quy định chưa phù hợp, thể thức văn bản chưa thực hiện theo đúng hướng dẫn của Thông tư 03. Việc phê duyệt ban hành hương ước, quy ước là thuộc thẩm quyền của UBND huyện, thị xã, sau khi có sự tham mưu của Phòng Tư pháp, Phòng Văn hóa - Thông tin cấp huyện, nhưng có nơi hương ước, quy ước lại do UBND xã phê duyệt, ban hành là không đúng quy định, do đó hiệu quả thực hiện chưa tốt.
* Viết hương ước, theo ông có cần phải có một quy tắc chung nào? Hay cứ "mạnh làng nào, làng ấy soạn"?
- Như trên đã nêu, việc soạn thảo hương ước, quy ước không phải là "tùy tiện, mạnh ai nấy làm" mà phải có sự quy định chặt chẽ của cơ quan quản lý Nhà nước. Sau đây là một số nguyên tắc cơ bản theo quy định tại Thông tư 03/2000/TTLT-BTP-BVH-TT-BTTUBTƯMTTQVN:
- Việc soạn thảo hương ước, quy ước phải do một nhóm soạn thảo đảm nhiệm, gồm các thành viên có kinh nghiệm sống và có uy tín đại diện cho các thành phần dân cư của làng, thôn, ấp, bản.
- Hương ước, quy ước khi soạn thảo cần tiến hành lấy ý kiến của toàn bộ nhân dân trong địa bàn và các cơ quan tổ chức có liên quan theo những phương thức thích hợp.
- Hương ước, quy ước phải được thảo luận, thông qua tại Hội nghị đại biểu hộ gia đình tại thôn, làng, ấp, bản, khu phố... theo nguyên tắc đa số.
- Hương ước, quy ước trước khi thi hành phải được UBND huyện, thị xã phê duyệt.
* Trên thực tế, có một số hương ước có những quy định chưa phù hợp thậm chí đi ngược với chủ trương của chính quyền như việc cấm dân trong làng không được bán đất cho người ngoài, cho dù đó là chủ trương của tỉnh. Ý kiến của ông về vấn đề này như thế nào?
- Nếu có trường hợp hương ước, quy ước có những quy định tùy tiện, thì cần phải xem lại. Hương ước, quy ước là văn bản quy phạm xã hội chứ không phải là văn bản quy phạm pháp luật, nên không được phép nêu những quy định trái với những quy định của pháp luật Nhà nước. Do đó, cần phải chỉnh lại những điểm sai lệch trong quy ước và việc điều chỉnh, thông qua, phê duyệt hương ước, quy ước phải được thực hiện theo đúng quy trình đã được hướng dẫn trong Thông tư Liên tịch số 03.
