Hội thảo khoa học quốc gia "Đổi mới mô hình phát triển của Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển"

Bốn mươi năm Đổi mới là một chặng đường có ý nghĩa lịch sử. Việt Nam đã vươn lên trở thành quốc gia có thu nhập trung bình cao, hội nhập quốc tế sâu rộng, đời sống nhân dân được cải thiện rõ rệt, vị thế và uy tín quốc tế ngày càng được củng cố. Những thành tựu đó khẳng định tính đúng đắn của đường lối Đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo, cho thấy sức mạnh to lớn được tạo ra khi tư duy phát triển được đổi mới và sức sáng tạo của toàn xã hội được phát huy.

Nhưng nhìn lại 40 năm không chỉ để khẳng định thành tựu, quan trọng hơn là nhận diện đúng những giới hạn của mô hình phát triển hiện nay, những điểm nghẽn cần tháo gỡ, những động lực mới cần kiến tạo. Từ đó, trả lời câu hỏi có ý nghĩa chiến lược: Việt Nam cần đổi mới mô hình phát triển như thế nào để tạo bước chuyển về chất, phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới?

Bối cảnh phát triển hiện nay đã rất khác thời điểm bắt đầu Đổi mới. Giai đoạn tới phải chuyển mạnh sang nâng cao chất lượng, hiệu quả sử dụng nguồn lực và kiến tạo động lực mới: từ tăng trưởng dựa vào vốn, tài nguyên, lao động sang dựa vào năng suất, tri thức, khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao; từ tham gia chuỗi giá trị sang nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu; từ tiếp nhận công nghệ sang làm chủ và sáng tạo công nghệ; từ lợi thế chi phí sang lợi thế về năng suất và năng lực cạnh tranh. Từ cách tiếp cận đó, chúng tôi xin gợi mở một số vấn đề để Hội thảo cùng trao đổi.

Trước hết, cần đánh giá khách quan, toàn diện mô hình phát triển của Việt Nam sau 40 năm Đổi mới, thẳng thắn nhận diện hạn chế, điểm nghẽn và nguyên nhân. Cùng với đó, cần làm rõ vai trò và mối quan hệ giữa các khu vực kinh tế: kinh tế nhà nước trong những lĩnh vực then chốt; kinh tế tư nhân thật sự trở thành một động lực quan trọng; khu vực đầu tư nước ngoài với sức lan tỏa và mức độ liên kết cao hơn với doanh nghiệp trong nước.

Thứ hai, cần xác lập và phát huy mạnh mẽ các động lực tăng trưởng mới. Khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế số, kinh tế xanh đang mở ra không gian phát triển rộng lớn. Trong mô hình phát triển mới, con người, tri thức và năng lực sáng tạo phải trở thành nguồn lực có tính quyết định.

Thứ ba, phải coi đổi mới tư duy và đột phá thể chế là điều kiện có ý nghĩa quyết định để khơi thông nguồn lực phát triển. Cải cách thể chế phải thực sự trở thành một động lực của phát triển: hoàn thiện đồng bộ thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư, kinh doanh; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm; nâng cao chất lượng quản trị quốc gia; tổ chức lại không gian phát triển, tăng cường liên kết vùng và vai trò của các cực tăng trưởng.

Thứ tư, cần tập trung làm sâu sắc vấn đề “Đổi mới mô hình phát triển của Việt Nam đáp ứng yêu cầu kỷ nguyên mới” theo chỉ đạo của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, đặc biệt là tại Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. Trung ương đã ban hành Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 28/7/2026 về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam, xác định: để hiện thực hóa khát vọng đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045 và xác lập nền tảng cho tầm nhìn 100 năm phát triển tiếp theo dưới sự lãnh đạo của Đảng (2030-2130), đổi mới mô hình phát triển gắn với xây dựng, hoàn thiện hệ sinh thái phát triển là nhiệm vụ chiến lược để xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Theo Nghị quyết, mô hình phát triển được vận hành theo cơ chế “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ”, dựa trên nền quản trị quốc gia hiện đại và quan hệ hài hòa giữa Nhà nước, thị trường và xã hội.

Mục tiêu cuối cùng của phát triển không phải chỉ là một con số GDP cao hơn, mà là nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân và sức mạnh tổng hợp của quốc gia, trên nền tảng tự cường của đất nước, của toàn dân tộc như tinh thần Nghị quyết số 19 đã thể hiện. Bởi vậy, mô hình phát triển mới phải giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa tốc độ và chất lượng tăng trưởng; giữa hiệu quả kinh tế với tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường; giữa hội nhập sâu rộng với nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế; giữa phát triển kinh tế-xã hội với củng cố quốc phòng, an ninh. Giá trị văn hóa, nguồn lực con người và sự ổn định xã hội phải trở thành sức mạnh nội sinh của phát triển.

Mục tiêu năm 2045 đặt ra yêu cầu rất cao đối với chặng đường phía trước. Thách thức không chỉ là tăng trưởng nhanh hơn, mà là tạo dựng một năng lực phát triển mới: năng suất cao hơn, công nghệ hiện đại hơn, nhân lực chất lượng cao hơn, doanh nghiệp mạnh hơn và một thể chế đủ sức khơi thông, sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực của đất nước.

Hội thảo cần làm sáng rõ câu hỏi lớn: Việt Nam cần một mô hình phát triển như thế nào để vừa đạt tốc độ tăng trưởng cao, vừa bảo đảm chất lượng và tính bền vững; vừa phát huy nội lực, vừa tận dụng hiệu quả cơ hội của hội nhập?

Bốn mươi năm trước, Đổi mới bắt đầu trước hết từ đổi mới tư duy. Bốn mươi năm sau, khi đất nước đứng trước một ngưỡng phát triển mới, tinh thần ấy càng cần được phát huy mạnh mẽ hơn: không chỉ tháo gỡ giới hạn của mô hình cũ, mà chủ động kiến tạo mô hình mới; không chỉ khai thác lợi thế sẵn có, mà tạo ra lợi thế mới; không chỉ huy động nguồn lực, mà khơi dậy cao nhất trí tuệ, sức sáng tạo và khát vọng vươn lên của con người Việt Nam. Đó là nền tảng để hiện thực hóa khát vọng xây dựng một nước Việt Nam hùng cường, phồn vinh, hạnh phúc.

Nhìn lại chặng đường 40 năm thực hiện công cuộc Đổi mới (1986-2026), chúng ta có quyền tự hào về những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử mà đất nước đã đạt được trên mọi lĩnh vực và hiện nay, Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt lịch sử mang tính thời đại với Nghị quyết số 19-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã vạch rõ con đường đó là chúng ta không thể tiếp tục dựa vào mô hình tăng trưởng cũ vốn phụ thuộc vào tài nguyên, vốn và lao động giá rẻ.

Yêu cầu của "Kỷ nguyên mới", đòi hỏi một mô hình phát triển hoàn toàn mới. Đó là mô hình dựa trên nền tảng của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và quản trị quốc gia hiện đại.

Trong dòng chảy đổi mới đó, chúng tôi nhận thức sâu sắc rằng các cơ sở giáo dục đại học, nhất là hai đại học hàng đầu của đất nước không chỉ là nơi truyền thụ tri thức, cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao mà còn phải là địa chỉ tin cậy, có uy tín trong hoạt động nghiên cứu, tư vấn chính sách cho Đảng và Nhà nước, cho các địa phương và cộng đồng doanh nghiệp.

Năm 2026 là năm ghi dấu chặng đường phát triển đầy tự hào của hai đơn vị có mối quan hệ gắn bó đặc biệt khi Đại học Kinh tế Quốc dân tròn 70 năm (1956-2026) và Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh tròn 50 năm (1976-2026) hình thành và hội nhập phát triển. Điều này lại càng được thể hiện ý nghĩa hơn trong ngày hôm nay, dưới sự chứng kiến của quý vị đại biểu, quý vị khách quý hai đơn vị sẽ thực hiện ký kết thỏa thuận về hợp tác nghiên cứu và tư vấn chính sách công để thể hiện cam kết, đồng lòng cùng nhau đóng góp tri thức, nguồn lực góp phần phục vụ sự phát triển quốc gia.

Sự hội tụ giữa hai đại học, kết hợp cùng hai cơ quan ngôn luận, lý luận chính trị chiến lược của Trung ương Đảng là Báo Nhân Dân và Tạp chí Cộng sản đã tạo nên một mô hình hợp tác mang tính biểu tượng và sự đột phá.

Sự kết hợp này cho phép chúng ta tiếp cận vấn đề một cách đa chiều, kết nối chặt chẽ giữa lý luận khoa học, truyền thông định hướng và thực tiễn hoạch định chính sách thể hiện quyết tâm chính trị và trách nhiệm xã hội cao nhất của bốn cơ quan. Chúng tôi mong muốn tạo ra một không gian đối thoại đa chiều, cầu nối vững chắc giữa lý luận của Đảng, tri thức của giới học thuật và thực tiễn sinh động của đất nước.

Những kết quả, trí tuệ đóng góp của quý vị đại biểu từ hội thảo hôm nay sẽ được Ban Tổ chức tổng hợp đầy đủ, chắt lọc để xây dựng thành Báo cáo khuyến nghị chính sách gửi tới các cơ quan Đảng và Nhà nước.