Tăng trưởng xanh, chuyển đổi số - Động lực mới cho doanh nghiệp

Trong bối cảnh kinh tế xanh và kinh tế số ngày càng định hình phương thức sản xuất, kinh doanh, yêu cầu đối với doanh nghiệp không còn dừng ở việc tuân thủ các quy định về môi trường hay ứng dụng một vài công nghệ mới. Chuyển đổi xanh, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cần được đặt trong một chiến lược thống nhất, gắn trực tiếp với hiệu quả sản xuất, kinh doanh.

Đây cũng là xu hướng được nhiều chuyên gia, cơ quan quản lý và doanh nghiệp nhấn mạnh khi bàn về những động lực mới cho tăng trưởng và nâng cao năng suất tại Diễn đàn Doanh nghiệp Phát triển bền vững Việt Nam (VCSF) 2026 với chủ đề “Tăng trưởng bứt phá - Phát triển bền vững: Hai mục tiêu, một hành trình” được tổ chức ngày 5/10.

Từ “hậu kiểm” đến kiến tạo môi trường phát triển

Theo ông Hồ Kiên Trung, Phó Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), chính sách môi trường hiện nay đang có sự chuyển đổi căn bản về tư duy, từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, từ quản lý, kiểm soát sang kiến tạo môi trường để doanh nghiệp phát triển bền vững. Một trong những trọng tâm là tiếp tục cắt giảm thủ tục hành chính, tối ưu hóa hồ sơ và giảm chi phí tuân thủ. Bộ đã cắt giảm 7 thủ tục hành chính cấp Bộ và 2 thủ tục cấp tỉnh, xã, qua đó giảm 52,5% thời gian thực hiện và 52,3% chi phí tuân thủ. Cùng với đó là chuyển đổi mô hình quản lý sang số hóa và quản trị số, cho phép doanh nghiệp báo cáo trên nền tảng số liên thông từ trung ương đến địa phương, hạn chế gánh nặng báo cáo thủ công.

Cùng với cải cách thủ tục, chính sách môi trường đang hướng mạnh tới kinh tế tuần hoàn, thúc đẩy tái chế, tái sử dụng chất thải thành nguồn nguyên liệu cho sản xuất và nâng cao trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất. Tài chính xanh và tiêu dùng xanh cũng được thúc đẩy thông qua các bộ tiêu chí xác định dự án xanh, tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn ưu đãi và nhãn xanh của Chính phủ.

Đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, ông Hồ Kiên Trung cho rằng cần chuyển từ tâm thế tuân thủ thụ động sang chủ động đổi mới. Trước hết là năng lực quản trị và thiết kế sinh thái ngay từ đầu; tiếp đó là năng lực chuyển đổi công nghệ, đo lường và truy xuất nguồn gốc các chỉ số môi trường, tín chỉ carbon, cũng như khả năng tiếp cận tài chính xanh.

Trong đó, thiết kế sinh thái được xác định là một khâu quan trọng, có thể giảm tới 80% tác động tiêu cực đến môi trường và giúp sản phẩm dễ tái chế. Đây không chỉ là câu chuyện môi trường mà còn liên quan trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp khi các yêu cầu về sản xuất xanh ngày càng được chú trọng.

Ở góc độ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, Tiến sĩ Nguyễn Đắc Bình Minh, Phó Viện trưởng Viện Đổi mới sáng tạo quốc gia, cho rằng các chủ trương, chính sách về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang được triển khai quyết liệt và đồng bộ, trong đó doanh nghiệp được đặt vào vị trí trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và là động lực chính của phát triển kinh tế. Ba trụ cột khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang tạo nên nền tảng mới cho doanh nghiệp. Đáng chú ý, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát được triển khai nhằm tạo không gian để ứng dụng các kết quả nghiên cứu, công nghệ mới vào giải quyết những bài toán thực tế của doanh nghiệp, kiểm chứng hiệu quả và giảm rủi ro trước khi đầu tư thương mại ở quy mô lớn.

Cùng với đó, các cơ chế tài chính hỗ trợ đổi mới công nghệ đang được hoàn thiện thông qua các quỹ như Nafosted, NATIF và việc xây dựng Quỹ Mạo hiểm quốc gia. Theo ông Nguyễn Đắc Bình Minh, mối liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp có ý nghĩa quan trọng: Nhà nước kiến tạo thể chế và môi trường; các nhà khoa học, viện trường tạo ra tri thức, công nghệ; còn doanh nghiệp giữ vai trò ứng dụng, thương mại hóa công nghệ để tạo giá trị kinh tế.

Hạ tầng, nhân lực và thể chế cùng chuyển động

Tư duy này càng rõ nét khi chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đang thâm nhập sâu vào hoạt động doanh nghiệp. Theo ông Lê Hùng Cường, Tổng Giám đốc FPT Digital, số hóa thông tin đã trở thành yêu cầu đối với doanh nghiệp nhằm nâng cao năng suất và tích hợp dữ liệu liên ngành. AI đang được ứng dụng từ xử lý văn bản, phân tích dữ liệu đến tối ưu hóa quy trình.

Tuy nhiên, hiệu quả ứng dụng AI chưa tương xứng với mức độ triển khai. Theo các nghiên cứu quốc tế được ông dẫn lại, 88% doanh nghiệp lớn đã ứng dụng AI, nhưng chỉ khoảng 39% nhận thấy AI có tác dụng và chỉ 6% thực sự ghi nhận hiệu quả rõ rệt. Nguyên nhân chủ yếu là việc ứng dụng còn mang tính tự phát, thiếu chiến lược tổng thể.

Vì vậy, doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược và lộ trình ứng dụng bài bản, đồng thời tái cấu trúc quy trình nghiệp vụ thay vì chỉ đưa AI vào những quy trình cũ. Quản trị rủi ro, bảo mật dữ liệu và xây dựng các chỉ số KPI để đo lường tác động của AI tới năng suất cũng là những yêu cầu quan trọng.

Đối thoại về giải pháp giảm thất thoát, lãng phí thực phẩm và thúc đẩy chuyển đổi xanh

25/09/2026 14:43

Chuyển đổi xanh và số không chỉ diễn ra trong từng doanh nghiệp mà còn đặt ra yêu cầu thay đổi trên toàn chuỗi cung ứng. Theo bà Nguyễn Thị Thu Hằng, Giám đốc Đối ngoại khu vực của Tập đoàn Maersk, Việt Nam có tiềm năng trở thành trung tâm logistics hàng đầu khu vực nhờ vị trí địa lý, mạng lưới FTA và làn sóng đầu tư. Nhưng để logistics trở thành động lực tăng trưởng mới, hạ tầng cần được kết nối đồng bộ theo phương thức đa phương thức.

Cảng biển, sân bay cần được kết nối với đường sắt, đường thủy nội địa, đường bộ và các khu sản xuất, khu thương mại tự do. Cùng với đó là đẩy mạnh logistics xanh, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng nhân lực. Việc ứng dụng hải quan số, hệ thống logistics thông minh, phương tiện vận tải phát thải thấp và cảng thông minh được xem là những yếu tố quan trọng để nâng sức cạnh tranh.

Nhìn từ các góc độ môi trường, khoa học công nghệ, sản xuất, logistics, chuyển đổi số và đào tạo nhân lực, có thể thấy yêu cầu phát triển bền vững đang ngày càng gắn chặt với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Tăng trưởng xanh không thể tách rời đổi mới công nghệ; chuyển đổi số không thể chỉ dừng ở ứng dụng công cụ; còn năng suất cần được nhìn nhận trên cơ sở sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực.

Khi Nhà nước tiếp tục hoàn thiện thể chế, doanh nghiệp chủ động đổi mới, nhà khoa học tham gia sâu hơn vào quá trình thương mại hóa công nghệ và cơ sở đào tạo đồng hành với nhu cầu của thị trường lao động, những chuyển động này có thể tạo thành một hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp phát triển theo hướng xanh hơn, số hơn và hiệu quả hơn.