Hóa giải áp lực bằng cơ chế đặc thù cho “kinh tế bạc”

Theo Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, hiện Hà Nội có gần 1,4 triệu người cao tuổi, chiếm hơn 16% tổng dân số của thành phố. Với số người cao tuổi dự báo sẽ tăng lên khoảng 1,71 triệu người vào năm 2030, áp lực sẽ ngày càng lớn.

Những năm qua, thành phố đã triển khai nhiều chính sách chăm sóc người cao tuổi. Tuy nhiên, các chính sách hiện hành tập trung vào bảo đảm an sinh, chưa tạo động lực để hình thành thị trường dịch vụ chuyên biệt, thu hút doanh nghiệp đầu tư cũng như tạo điều kiện để người cao tuổi phát huy “giá trị xám”.

Trước thực tế đó, mới đây, Hội đồng nhân dân Thành phố Hà Nội khóa 17 đã thông qua Nghị quyết quy định một số chính sách phát triển dịch vụ chăm sóc người cao tuổi và khuyến khích sử dụng lao động là người cao tuổi nhằm cụ thể hóa điểm a, khoản 2, Điều 27 Luật Thủ đô năm 2026 (Nghị quyết).

Nhiều đại biểu, chuyên gia đánh giá, đây là bước chuyển quan trọng trong tư duy chính sách đối với người cao tuổi - từ “chăm lo, bảo trợ” thụ động sang “phát huy nguồn lực và trí tuệ” của người cao tuổi.

Nghị quyết là giải pháp thích ứng, tạo hành lang pháp lý để Hà Nội chủ động đón đầu và chuyển hóa áp lực của già hóa dân số thành động lực phát triển. Khuôn khổ chính sách không chỉ tạo điều kiện cho phát triển các sản phẩm, dịch vụ phục vụ người cao tuổi, mà còn khuyến khích lực lượng lao động cao tuổi tiếp tục tham gia phát triển kinh tế, góp phần bù đắp thiếu hụt lao động và tăng cường liên kết giữa các thế hệ.

Khảo sát vào tháng 4/2026 của Sở Nội vụ tại 83/126 xã, phường cho thấy, qua 11.689 phiếu lấy ý kiến, 3.266 người cao tuổi cho biết có nhu cầu tham gia thị trường lao động, chiếm khoảng 27,9% số người được khảo sát.

Theo chính sách mới, thành phố ưu tiên đầu tư phát triển hệ thống cơ sở chăm sóc người cao tuổi kèm theo nhiều ưu đãi cho nhà đầu tư như: Miễn, giảm phí; vay vốn ưu đãi; hỗ trợ tối đa 50% kinh phí ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số; ưu tiên tiếp cận quỹ đất và các chính sách ưu đãi đầu tư khác của thành phố...

Ở cấp cơ sở, Hà Nội dành nguồn lực hỗ trợ trực tiếp cho mô hình chăm sóc cộng đồng. Mỗi điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày được bố trí hỗ trợ tối thiểu 50 triệu đồng/năm; các câu lạc bộ chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng được hỗ trợ tối thiểu 20 triệu đồng/năm...

Ông Vũ Thành Vĩnh, thành viên Hội đồng Tư vấn Dân chủ-Pháp luật, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc thành phố, cho rằng, thành phố nên xây dựng mô hình “ba cùng” đối với dịch vụ chăm sóc người cao tuổi. Trong đó, chính quyền tạo cơ chế, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội tham gia cung cấp dịch vụ, còn gia đình đồng hành trong chăm sóc người cao tuổi.

Thành phố cần tăng cường quản lý, công khai chất lượng dịch vụ, giá dịch vụ và tiêu chuẩn chăm sóc nhằm ngăn ngừa tình trạng lợi dụng chính sách ưu đãi để kinh doanh dịch vụ kém chất lượng hoặc thu phí quá cao.

Nghị quyết về “kinh tế bạc” cũng đã đặt ra mục tiêu và tạo điều kiện để phát huy nguồn lực người cao tuổi. Doanh nghiệp sử dụng từ 30% lao động là người cao tuổi trở lên được hưởng ưu đãi về tín dụng, hỗ trợ bảo hiểm tai nạn cho người lao động cao tuổi; các tổ chức dịch vụ việc làm được tăng đơn giá đặt hàng để kết nối việc làm cho người cao tuổi...

Với lợi thế “sở hữu” đội ngũ đông đảo các chuyên gia, trí thức, doanh nhân sau nghỉ hưu vẫn còn sức khỏe và khát vọng cống hiến, Hà Nội có điều kiện thuận lợi để phát triển “kinh tế bạc”.

Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng, chính sách đã bao quát khá tốt khía cạnh an sinh xã hội, song vai trò của người cao tuổi - nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế tri thức và đổi mới sáng tạo còn chưa thật sự nổi bật.

Người cao tuổi không chỉ là đối tượng được chăm sóc, mà còn là nguồn lực có kinh nghiệm, tri thức, uy tín để tiếp tục đóng góp vào tăng trưởng kinh tế, đổi mới sáng tạo và phát triển cộng đồng.

Theo số liệu của Hội Người cao tuổi thành phố, ước tính Thủ đô hiện có khoảng 70.000-100.000 người cao tuổi là trí thức, nhà khoa học, nhà giáo, bác sĩ, nghệ sĩ, doanh nhân, nghệ nhân và chuyên gia.

Góp ý về nội dung của Nghị quyết, nguyên Thứ trưởng Nội vụ Nguyễn Tiến Dĩnh cho rằng, phạm vi điều chỉnh vẫn còn hẹp so với quy định của Luật Thủ đô năm 2026. Theo quy định của Luật, các cơ chế, chính sách này có thời gian thí điểm 5 năm và có thể được gia hạn không quá 5 năm. Như vậy, dư địa về chính sách cũng như nhu cầu thực tế đối với thị trường “kinh tế bạc” là rất lớn. Mục tiêu cần hướng tới đó là hình thành thị trường dịch vụ chuyên biệt.