HEDO - cầu nối phát triển giáo dục - khoa học - y tế miền núi

Sở dĩ gây chú ý không chỉ vì cái tên có vẻ lạ lẫm - HEDO -  mà chính vì cơ chế tổ chức của nó - một tổ chức phi chính phủ. Không nằm trong hệ thống cơ quan nhà nước, không được cung cấp kinh phí, phương tiện, biên chế cán bộ, nhưng được Nhà nước cho phép, có con dấu, có tư cách pháp nhân, HEDO mang diện  mạo "cầu nối" giữa các tổ chức trong nước, nước ngoài,  để hỗ trợ, phát triển sự nghiệp giáo dục các tỉnh miền núi, thông qua các dự án mà HEDO vận động, thiết kế, xây dựng được một phần nào đó, dựa vào các dự án, HEDO tồn tại và phát triển.

 Theo ông Trịnh Ngọc Trình, Giám đốc HEDO, trung thành với tôn chỉ, mục đích,  ngay từ những dự án đầu tiên tập trung cho giáo dục HEDO đã đến với đồng bào, con em các dân tộc thiểu số ở vùng cao, vùng sâu, vùng xa xôi hẻo lánh: Bắc Hà (Lào Cai), Ðồng Văn (Hà Giang), Phong Thổ (Lai Châu), Na Rì (Bắc Cạn) giúp đỡ, phối hợp cộng tác với chính quyền địa phương xây dựng trường sở, trung tâm xóa mù chữ, hướng nghiệp, dạy nghề, hỗ trợ đầu tư thư viện, phòng thí nghiệm, xưởng trường các trang thiết bị, đồ dùng và dụng cụ học tập, hỗ trợ học bổng cho học sinh nghèo vượt khó.

Thông qua các dự án phát triển trồng trọt, chăn nuôi, HEDO tạo cơ hội cho tuổi trẻ miền núi tiếp thu tri thức khoa học trồng trọt, chăn nuôi hoặc hợp tác chính quyền địa phương, các trường học có biện pháp phòng,  chống ma túy trong tuổi trẻ học đường. Tâm đắc nhất, là những dự án, HEDO đưa đi đào tạo ngắn hạn, dài hạn (ba tháng, sáu tháng hoặc một năm) hàng trăm cán bộ làm thạc sĩ, tiến sĩ ở Ấn Ðộ, Thái-lan, Singapore, Philippines, Malaysia, Anh, Pháp,  Mỹ... thuộc các lĩnh vực quản lý giáo dục, thống kê, ngoại ngữ, tâm sinh lý trẻ em trước tuổi học, y học, nông nghiệp...

Bên cạnh đó, HEDO còn  mời các chuyên gia giỏi ở trong nước, và nước ngoài lên các tỉnh miền núi bồi dưỡng cho học sinh, giáo viên ở nhiều lĩnh vực khác nhau, đặc biệt, mời hơn 40 giáo viên tình nguyện từ  Anh, Australia, Ðan Mạch sang dạy tiếng Anh (không nhận lương) tại các trung tâm ngoại ngữ, các lớp dạy tiếng Anh chuyên đề ngay tại địa phương, do Hội đồng Anh, Ðại sứ quán Anh giúp đỡ, tài trợ cả về kinh phí và đội ngũ giáo viên giảng dạy.

Chiếc "cầu nối" HEDO đã bắt đầu  bám được vào thực tiễn giáo dục miền núi và bắt đầu có dấu ấn riêng với bạn bè. Giáo sư Ðô-la Giô-bép, Chủ tịch Hiệp hội giáo dục cộng đồng thế giới gửi thư cho HEDO, trong đó có đoạn: "Từ khi thành lập đến nay, HEDO đã thực thi những công việc rất quan trọng cho công cuộc phát triển giáo dục ở miền núi Việt Nam. Hiệp hội giáo dục cộng đồng thế giới rất vui mừng được sát cánh với HEDO trong sự phát triển các dự án nhỏ về trường học thông qua chương trình tài trợ của ICEA".

Nhưng ở miền núi, tuổi trẻ, nhân dân các dân tộc thiểu số không chỉ cần cái chữ, mà còn cần cả viên thuốc, cần cả hạt lúa, củ khoai. Không chỉ cần thoát khỏi tăm tối, dốt nát, mà còn cần sống no đủ, sống khỏe mạnh để giữ gìn bếp lửa ngôi nhà dài, nhà rông, chính là gìn giữ sự yên ấm của bản, làng. Nét đặc thù ấy của miền núi làm cho HEDO nhận thức sâu sắc hơn sứ mệnh "cầu nối" của mình.

Không dừng lại ở giáo dục HEDO tiếp tục tìm kiếm các ngả tài trợ, hỗ trợ cho y tế, và khoa học miền núi. Lại bắt đầu những dự án về y tế, với sự giúp đỡ của nhiều tổ chức y tế các nước HEDO góp phần xây dựng các trạm y tế xã cơ sở như Trạm y tế xã Gieo Sàng (Phong Thổ, Lai Châu), Trạm y tế xã chữa bệnh cùi ở Văn Lem (Ðắc Tô, Kon Tum), hệ thống nước sạch chống độc cho trường nội trú và nhân dân huyện Ngọc Hồi (Kon Tum). Lại những dự án đầu tư về trang thiết bị y tế như  máy hỗ trợ hô hấp, điều khiển nhịp tim khi mổ, máy đo chất u-rê trong máu, những dự án đầu tư thuốc mê phòng, chống sốt rét, bướu cổ, lao, phong, suy dinh dưỡng cho các trung tâm  y tế huyện, các trạm y tế xã ở Thanh Hóa, Lai Châu, Sơn La, Lào Cai, Tuyên Quang.

HEDO còn phối hợp Bộ Y tế để đào tạo, bồi dưỡng hàng nghìn cô giáo, thầy giáo ở vùng cao, vùng sâu các tỉnh Hòa Bình, Lạng Sơn, Yên Bái, Tuyên Quang thành "thầy thuốc" bản làng, tuyên truyền, hướng dẫn sinh đẻ có kế hoạch, giúp các bà mẹ trẻ người dân tộc thiểu số hiểu biết những kiến thức cơ bản về nuôi con, chăm sóc con... Bồi dưỡng hơn 300 bác sĩ, và 60 cán bộ kỹ thuật phòng, chống HIV/AIDS. Hàng trăm bác sĩ ở các tỉnh miền núi, ở Ðại học Y khoa Thái Nguyên được cử đi học ngắn hạn, dài hạn ở Nhật Bản, Anh, Mỹ, Pháp... thông qua dự án của HEDO. HEDO còn mời nhiều giáo sư, bác sĩ nổi tiếng của Mỹ, Anh, Pháp, Brazin sang Việt Nam trao đổi kinh nghiệm chuyên môn, hoặc tham gia giảng dạy, hướng dẫn thực hành các bác sĩ Việt Nam ở tuyến tỉnh, tuyến huyện (thuộc tỉnh miền núi).

Với sự giúp đỡ của các Viện cây lương thực, thực  phẩm, Viện Chăn nuôi (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn), Viện di truyền (Trung tâm khoa học tự nhiên và Công nghệ quốc gia), HEDO đã mời các nhà khoa học, giáo sư, tiến sĩ, kỹ sư nông nghiệp lên với miền núi Bắc Cạn, Tuyên Quang, Ninh Bình giảng  giải, ngay tại chuồng trại, trên đồng ruộng, hướng dẫn cách chế biến thức ăn, chăm sóc, phát triển các đàn gia súc, gia cầm địa phương và cách chăn nuôi các loại giống mới như vịt siêu trứng của Anh, ngan siêu thịt của Pháp,... hoặc trồng cây đậu tương giống mới DI 84, khoai tây nổi tiếng của Hà Lan, CHLB  Ðức... cho năng suất cao, gấp năm lần so với giống cũ của địa phương. HEDO còn trực tiếp chuyên chở hàng nghìn tấn giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đến tận các tỉnh miền núi, chuyển tận tay bà con nông dân góp phần tăng năng suất lao động, giúp người nông dân xóa đói giảm nghèo, làm giàu trên chính quê hương, đồng ruộng của mình.

15 năm qua, với sự giúp đỡ của gần 50 tổ chức quốc tế, các quốc gia thuộc châu Á, châu Âu, châu Mỹ, châu Úc, HEDO đã phối hợp thực hiện 145 công trình, và dự án ở hơn 40 tỉnh miền núi. Bám chắc vào thực tiễn đất nước và khẳng định năng lực, vị thế của mình trong con mắt bè bạn, HEDO đã được tham gia làm thành viên của năm tổ chức quốc tế và khu vực, có quan hệ hợp tác hơn 100 tổ chức chính phủ và  phi chính phủ, các viện, các trường đại học thuộc 50 quốc gia. Từ hỗ trợ giáo dục đến hỗ trợ y tế, khoa học miền núi, từ hỗ trợ các  tỉnh miền núi phía bắc, nay HEDO bắt đầu hỗ trợ các tỉnh miền trung, Tây Nguyên, Nam Bộ, "cầu nối" HEDO vẫn đang nối cho những bờ vui, nối cho những miền vui.