Giúp học sinh tìm hiểu ngành, nghề địa phương

Trường THPT Tháng 10 là một trong năm đơn vị trường THPT trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang được Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh chọn thực hiện thí điểm chương trình phát triển giáo dục nhà trường theo hướng gắn với thực tiễn sản xuất, kinh doanh tại địa phương. Đứng chân trên địa bàn xã vùng sâu Mỹ Bằng (thuộc huyện Yên Sơn), nơi có hơn 60% số dân sống phụ thuộc và liên quan đến sản xuất chè, cho nên nhà trường đã lựa chọn và bổ sung vào chương trình học môn nghề trồng chè.

Sản xuất chè là "câu chuyện thường ngày" của nhiều gia đình học sinh nơi đây, nhưng kỹ thuật trồng, chăm sóc, thu hoạch và chế biến chè thì chẳng mấy học sinh biết cặn kẽ, mà ngay cả các cô giáo ở trường cũng vậy, dù đường tới trường hằng ngày của cả cô và trò đều phải qua những nương chè. Không chương trình, không giáo án là thực trạng những ngày đầu nhà trường thực hiện mô hình nhà trường gắn liền với sản xuất, kinh doanh. Tập thể ban giám hiệu và các giáo viên bộ môn sinh học của trường đã tự mày mò tìm hiểu từ kiến thức trên mạng in-tơ-nét, học hỏi từ các cán bộ kỹ thuật của nhà máy chè trên địa bàn và cả các hộ dân làm chè. Các thầy giáo, cô giáo chắt lọc từng chút kiến thức liên quan, nhiều đêm thức trắng và không có ngày nghỉ. Cuối cùng, giáo trình môn học Nghề trồng chè do nhà trường tự biên soạn đã hình thành và đưa vào giảng dạy từ năm học 2014-2015 với 8 chương, 31 bài giảng phục vụ cho 105 tiết học cả lý thuyết và thực hành. Đó quả là cả một sự tận tâm, tận tụy với nghề của tập thể giáo viên nhà trường để hoàn thành bộ giáo trình này. Tất cả giáo viên tham gia đều không được hưởng thêm bất cứ một chế độ bồi dưỡng hay nghỉ bù nào, thậm chí có thầy, cô còn tự bỏ tiền ra để chi phí trong quá trình thu thập tài liệu. Ngay kể cả việc đi mượn đất để thực hành, thí nghiệm cũng thật sự khó khăn, bởi đất chè đã được giao khoán cho hộ gia đình.

Khó khăn là vậy nhưng không làm nản lòng thầy và trò nhà trường. Chín tháng học cũng là thời gian diễn ra đầy đủ các đặc trưng sinh trưởng của cây chè từ khâu làm đất, cắt hom, giâm cành, trồng, chăm sóc, thu hoạch. Cô giáo Nguyễn Thị Huệ, giáo viên trực tiếp giảng dạy cho biết, học sinh được thoát ly lớp học, giảm áp lực học tập, gắn với thiên nhiên, buổi thực hành đã tạo nên một không khí học tập mới không chỉ của riêng môn trồng chè mà cả các tiết học khác. Từ đó, giúp các em gắn bó hơn với trường, lớp, bạn bè và trân trọng hơn nghề chè; hơn nữa còn sáng tạo để giúp ích cho nghề chè.

Trong một lần đi thực tế tại vườn chè nhà bác Nguyễn Thị Chiêm, thôn Đồng Bao, xã Mỹ Bằng. Các em Đỗ Thị Vi và Nguyễn Thị Huế lớp 12A1 nhận thấy hai bên đường có nhiều bầu chè bị đổ thành đống do bầu chè hỏng, không đạt chất lượng. Tiến hành khảo sát thêm một vài gia đình khác tại Đội 14, Đội 15 (xã Mỹ Bằng), cho thấy, việc tạo cây chè giống bằng phương pháp nhân giống vô tính đã được bà con áp dụng. Tuy nhiên, bà con nông dân còn chưa tuân thủ chặt chẽ các yêu cầu kỹ thuật như còn trồng xen canh trong vườn ươm, chiều cao mái che chưa bảo đảm, lựa chọn đất làm bầu còn tùy tiện... Vì vậy, chất lượng cây giống chưa cao, số lượng cây con được lựa chọn mang ra trồng nhỏ hơn nhiều so với cây bị bỏ đi do không đủ tiêu chuẩn xuất bầu.

Từ đó, các em đề xuất thực hiện nghiên cứu: Ứng dụng kiến thức khoa học vào việc nhân giống vô tính ở cây chè. Sử dụng kiến thức liên môn và kiến thức đã học về nghề chè, với sự trợ giúp của giáo viên và sự ủng hộ của các gia đình, các em đã thành công trong việc nhân giống. Mô hình thực nghiệm này đã đạt tỷ lệ cây sống tới 95% và chất lượng cao. Bên cạnh đó còn tác động tới người dân trong vùng về việc xây dựng vườn ươm đạt tiêu chuẩn.

Xuất phát từ thực tế địa phương, thấy bà con nông dân bỏ đi hoặc bán với giá rất rẻ như cho không lá chè “bánh tẻ”, cô và trò nhà trường tiến hành nghiên cứu đề tài: Bước đầu nghiên cứu chế tạo sản phẩm chức năng từ lá chè tươi. Nghiên cứu này nhằm tạo ra một số sản phẩm phục vụ đời sống của con người như giải khát nhanh, hỗ trợ chữa một số bệnh mãn tính và làm đẹp…, tìm thêm hướng đi mới cho sản phẩm từ cây chè tại địa phương.

Kết quả bước đầu của chương trình đã giúp học sinh tìm hiểu tiếp cận với ngành nghề địa phương và phát triển năng lực chuẩn bị cho giai đoạn sau học phổ thông; tăng cường sự kết hợp giữa giáo dục nhà trường, gia đình và xã hội. Tuy nhiên, để môn học này phát triển bền vững trong các trường học cần có hướng dẫn cụ thể về chế độ đối với việc biên soạn tài liệu, giáo viên tham gia trực tiếp trong quá trình thực hành ngoài thực địa và việc lấy kết quả điểm môn nghề này (tùy thuộc thực tế từng đơn vị) làm căn cứ xét và cấp chứng nhận nghề cho học sinh.