Giúp đồng bào Khmer ở Trà Vinh thoát nghèo

Ðể đáp ứng nhu cầu lao động có tay nghề cao ngày càng tăng của các nhà máy, xí nghiệp; nhu cầu chuyển đổi nghề của lao động, công tác đào tạo nghề ngày càng trở nên cấp thiết ở Trà Vinh.

Dạy nghề cũng lắm khó khăn

Tại tỉnh Trà Vinh hiện có ba trường, bốn trung tâm và hai cơ sở dạy nghề ngắn và dài hạn. Tuy nhiên, trở ngại lớn nhất của công tác đào tạo nghề, giải quyết việc làm ở tỉnh là vấn đề hạn chế về trình độ nhận thức của người lao động.

Theo ông Ðinh Chánh Duy Quang, Giám đốc Trung tâm dạy nghề huyện Trà Cú (nơi có đông đồng bào Khmer nhất tỉnh), trong hai năm 2005 và 2006, trung tâm đã đào tạo nghề cho 535 học viên, trong đó có 346 là người dân tộc Khmer, với các nghề: chăn nuôi, trồng trọt, sửa chữa xe máy, máy nổ, may dân dụng và may công nghiệp. Trong đó, nghề may công nghiệp là 180 học viên, nhưng số người học may công nghiệp đi làm ở các nhà máy, xí nghiệp còn rất ít. Lý do là lao động không chịu rời xa quê nhà, không muốn thoát ly hoàn toàn với mảnh ruộng, thửa vườn đã gắn bó lâu dài với mình.

Ông Ðinh Chánh Duy Quang, nói: Tuy dạy nghề hoàn toàn miễn phí và được tổ chức lưu động đến tận xã, ấp, tạo thuận tiện cho người học, nhưng để chiêu sinh được hơn 20 học viên cho một lớp cũng rất khó khăn. Trung tâm phải cùng chính quyền địa phương và các ngành, đoàn thể tích cực vận động mới đủ học viên cho một lớp. Vận động người đi học nghề đã khó, giữ đủ sĩ số đến cuối khóa học (trung bình khoảng ba tháng) còn khó khăn hơn rất nhiều. Với nhiều lý do, học viên có thể bỏ học giữa chừng. Nhiều người đăng ký học, khi biết không có phụ cấp tiền ăn học, liền bỏ học. Chúng tôi đến ấp Bãi Sào Chót, xã Kim Sơn, huyện Trà Cú, nơi đang mở hai lớp dạy nghề may công nghiệp với gần 50 học viên, đa số là nữ thanh niên dân tộc Khmer. Học viên hai lớp học đang được phổ biến các nội dung chuẩn bị cho kỳ thi kiểm tra cuối khóa để cấp chứng chỉ nghề và nghe cán bộ của Trung tâm giới thiệu việc làm tỉnh tư vấn việc làm, những chính sách ưu đãi của các xí nghiệp, công ty mà các học viên có thể đăng ký tham gia sau khi có chứng chỉ nghề. Sau hơn một giờ giới thiệu về nghề nghiệp, các chính sách ưu đãi của xí nghiệp đối với người lao động và giải đáp các thắc mắc, chỉ có ba người đăng ký (!) Tôi hỏi các học viên: Học nghề may công nghiệp để làm gì, nếu không đăng ký đi làm ở các xí nghiệp may công nghiệp? Câu trả lời chung là đến các lớp học chỉ đơn giản để biết một nghề, để khi cần có thể ra đi khỏi nhà mà không lo thất nghiệp.

Dự án dạy nghề cho lao động nông thôn và người dân tộc Khmer của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Trà Vinh hằng năm đầu tư hàng tỷ đồng đạt được hiệu quả ra sao? Ông Ðinh Chánh Duy Quang nói, có một số nghề mang lại hiệu quả thiết thực. Như nghề may dân dụng và mộc dân dụng, phần lớn số học viên sau khi học xong đã tự tạo việc làm cho mình. Có một điển hình khá lý thú là ở lớp dạy nghề trồng trọt, học viên là nông dân, nên họ có phần lơ là với phần lý thuyết, nhưng hiệu quả của mô hình thực tập trồng đậu phộng đã đưa diện tích trồng đậu phộng ở vụ sau lên hàng chục ha, đều đạt năng suất cao, mang lại lợi nhuận khá cao cho người dân.

Theo Trưởng Phòng Lao động tiền công Sở Lao động, Thương binh và Xã hội Trà Vinh Kim Saphol, Dự án dạy nghề cho lao động nông thôn và người dân tộc Khmer triển khai từ năm 2003 cho đến năm 2006 đã mở được 241 lớp dạy nghề miễn phí cho 5.684 người, với tổng kinh phí gần bốn tỷ đồng. Ðối tượng được học nghề chủ yếu là lao động thuộc các gia đình chính sách, người dân tộc thiểu số, người lao động thuộc hộ nghèo chưa qua đào tạo nghề. Qua điều tra có 60% số lao động học nghề xong đã tự tìm được việc làm. Trong đó tự tạo việc làm tại địa phương là 19%, đi làm việc ngoài tỉnh 15%, phục vụ phát triển kinh tế gia đình 26%. Ðiều này nói lên chủ trương dạy nghề cho lao động nông thôn là đúng đắn và mang lại hiệu quả thiết thực.  Riêng  kế hoạch năm nay mở 104 lớp cho hơn 2.400 học viên, kinh phí đã được duyệt là hai tỷ đồng. Hiện tại, sở có một trường dạy nghề tại tỉnh và bốn trung tâm dạy nghề ở bốn huyện, ngoài ra cơ sở dạy nghề của Hội Liên hiệp Phụ nữ cũng tham gia dạy nghề theo dự án này. Tùy vào nhu cầu học nghề và tìm việc làm của người lao động, các trường nghề và các trung tâm có thể đáp ứng 13 nghề thông dụng là: sửa chữa máy nổ nông nghiệp, sửa xe gắn máy, điện dân dụng, nuôi thủy sản, xây dựng, mộc dân dụng, may dân dụng, may công nghiệp, chăn nuôi thú y, dệt chiếu thảm, đan lát, trồng trọt, lắp ráp điện tử. 

Dạy nghề mở hướng thoát nghèo

Một điều tra gần đây cho thấy, tỉnh Trà Vinh có 56.361 hộ nghèo, chiếm tỷ lệ 24,37%. Trong đó, hộ nghèo dân tộc Khmer là 29.507, với hơn 102 nghìn người, chiếm 43,41% so với số hộ Khmer trong tỉnh. Số hộ nghèo tập trung ở các huyện, các xã có mật độ người dân tộc thiểu số đông, nhất là ở các xã đặc biệt khó khăn. Nguyên nhân cơ bản dẫn đến tỷ lệ hộ nghèo ở vùng nông thôn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số cao là sáu tháng mùa khô họ thiếu việc làm, do ngành nông nghiệp, thủy sản ngày càng được cơ giới hóa, nên việc làm ít dần, lao động ngày càng dư thừa. Vì vậy,  số lượng lao động đi làm thuê ở các địa phương khác tăng. Lao động người dân tộc Khmer tay nghề thấp nên khó tìm việc làm và thu nhập thấp.

Ðể xóa tận gốc sự nghèo đói trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số, Trà Vinh vừa xây dựng Ðề án "Chính sách hỗ trợ giải quyết đất ở, đất sản xuất kết hợp với đào tạo nghề và giải quyết việc làm cho hộ đồng bào dân tộc thiểu số nghèo tỉnh Trà Vinh giai đoạn năm 2007-2010". Tổng kinh phí dự toán thực hiện đề án này lên đến hơn 1.000 tỷ đồng. Ðề án giải quyết song song ba vấn đề là đất ở, đất sản xuất và đào tạo nghề trên các cơ sở phân tích những đặc thù của vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Trà Vinh xác định việc đào tạo nghề cho lao động để tìm việc làm mới, thoát ly khỏi nghề nông cần phải được đẩy mạnh hơn nữa. Ðể bảo đảm cho người tham gia học nghề yên tâm theo học, ngoài việc được học nghề miễn phí, học viên còn được cấp thêm tiền ăn; đối với học viên là lao động chính duy nhất trong gia đình còn được hỗ trợ tiền mua lương thực cho các thành viên trong gia đình trong thời gian học tập. Cùng với đẩy mạnh công tác dạy nghề cho đồng bào Khmer, tỉnh Trà Vinh cũng có những chính sách nhằm đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu ngành nghề ở nông thôn. Trong đó ưu đãi đầu tư cho các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh tại vùng đặc biệt khó khăn, vùng dân tộc thiểu số; nhất là các doanh nghiệp sử dụng lao động là người dân tộc thiểu số, nhằm giải quyết việc làm cho số lao động có tâm lý ngại xa quê hương.

Tỉnh Trà Vinh cũng vừa quy hoạch  lại các làng nghề truyền thống, quy hoạch thêm năm khu công nghiệp tập trung tại các huyện, thị xã với tổng diện tích hơn 500 ha, chỉ đạo các huyện, thị xã quy hoạch chín cụm công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp. Ðây là cơ hội việc làm cho các lao động đã qua đào tạo nghề tại các địa phương có việc làm thuận tiện, không phải rời xa quê hương. Nhưng, nó cũng đòi hỏi về chất lượng đào tạo nghề nhằm đáp ứng nhu cầu tuyển dụng ngày càng cao hơn.

Ðể đáp ứng nhu cầu này, ngoài các trường, các trung tâm dạy nghề của tỉnh, tỉnh Trà Vinh cũng khuyến khích các doanh nghiệp, các hợp tác xã, các tổ chức hiệp hội, đoàn thể mở rộng các lớp truyền nghề, dạy nghề cho lao động là người dân tộc thiểu số. Chỉ đạo các cơ sở dạy nghề vừa tổ chức mở lớp đào tạo nghề vừa hợp đồng với các doanh nghiệp để thu nhận hết lao động đã qua đào tạo ngắn hạn, dài hạn vào làm việc tại các doanh nghiệp.