Trong thời kỳ phong kiến, nền nếp gia phong không phải là lễ giáo phong kiến, tất nhiên lễ giáo phong kiến có tác động ảnh hưởng tới nó. Nền nếp gia phong xuất phát từ cuộc sống của nhân dân tái tạo nên qua thực tiễn lao động sản xuất và chiến đấu chống quân xâm lược. Nó hình thành từ mối quan hệ giữa con người với con người, từ lòng nhân ái, tình yêu thương, thuần phong mỹ tục của dân tộc được thấm đẫm trong tâm hồn mỗi người, bởi vậy nó mang tính nhân văn cao cả. Ở đó đòi hỏi mọi người tu dưỡng theo khuôn phép, kỷ cương của một gia đình nhưng không phải là luật lệ khắt khe phong kiến, cứng nhắc, mang tính ép buộc.
Cho nên, nền nếp gia phong đã trở thành cốt lõi, là nền tảng để gia đình truyền thống phát triển bền vững cho đến ngày nay. Trong cuộc sống hiện đại, gia đình Việt Nam có những biến đổi như giảm dần những gia đình nhiều thế hệ, con cái trưởng thành xây dựng gia đình thường đi ở riêng, tác động của cuộc sống hiện đại, sự bùng nổ thông tin mở rộng giao lưu văn hóa quốc tế... Nhưng nền nếp gia phong vẫn là cơ sở để gia đình Việt Nam phát triển vì nó đã được hun đúc từ đời này sang đời khác và luôn luôn tỏa sáng cùng với thời gian.
Hiện nay, mặt trái cơ chế thị trường cùng những sản phẩm văn hóa xấu độc từ bên ngoài tràn vào đang hằng ngày, hằng giờ xâm nhập vào các gia đình, huỷ hoại nền nếp gia phong. Lối sống thực dụng tôn thờ đồng tiền, lối sống ích kỷ, hưởng thụ, sa đọa đã khiến nhiều người phá vỡ kỷ cương, trật tự gia đình, khiến cho bạo lực gia đình ngày càng gia tăng. Có ý kiến cho rằng khi kinh tế phát triển thì gia đình tự nhiên ổn định.
Thực tế cho thấy không hẳn là như vậy, có những gia đình khi nghèo khó, mọi người yêu thương nhau, gia đình đầm ấm nhưng khi khá giả, đời sống sung túc thì mọi người lại nảy sinh mâu thuẫn, suy bì tị nạnh, ăn chơi, ghen tuông, gia đình lục đục. Như vậy kinh tế rất cần cho mỗi gia đình song gia đình muốn ổn định hạnh phúc không thể thiếu sự tu dưỡng lối sống đạo đức của mỗi người để giữ được nền nếp gia phong.
Sự suy thoái lối sống đạo đức của con người là nguyên nhân chủ yếu phá vỡ nền nếp gia phong. Cho nên, trong mỗi gia đình, việc thường xuyên giáo dục các thành viên trong gia đình giữ gìn, nền nếp gia phong là vô cùng quan trọng. Chữ hiếu phải được đề cao hàng đầu bởi nó là điểm mấu chốt trong nền nếp gia phong, chi phối tất cả các mối quan hệ khác trong gia đình. Từ xưa nếu ai phạm vào tội "bất hiếu" sẽ bị dư luận nguyền rủa khinh bỉ và lương tâm sẽ bị cắn dứt suốt đời. Các bậc ông bà, cha mẹ phải sống gương mẫu để con cháu noi theo. Tác động của cuộc sống hiện đại và in-tơ-nét có mặt tích cực song cũng không ít tiêu cực tác động đến lớp trẻ hiện nay khiến cho việc dạy dỗ con cái trong gia đình theo nền nếp gia phong là hết sức cần thiết.
Năm 2013 là Năm gia đình Việt Nam, công tác gia đình và phong trào xây dựng Gia đình văn hóa cần lấy việc gìn giữ nền nếp gia phong là nội dung chủ yếu vì nó hướng tới xây dựng con người, gắn gia đình với phát triển xã hội. Trong quá trình phát triển, gia đình Việt Nam đã hấp thu những tinh hoa văn hóa, thuần phong mỹ tục của dân tộc, gắn kết chặt chẽ với làng xã trong "tình làng nghĩa xóm".
Gia đình ngày nay cũng rất cần sự gắn bó với khu dân cư, với cộng đồng và xã hội. Nền nếp gia phong trong cuộc sống hiện đại sẽ được bổ sung những yếu tố tiến bộ của xã hội văn minh như bình đẳng giới, sinh hoạt dân chủ trong gia đình... Dư luận xã hội rất quan trọng, giúp mỗi gia đình gìn giữ nền nếp gia phong. Tâm lý của người Việt Nam rất coi trọng thanh danh gia đình, dư luận xã hội khiến cho các thành viên phải điều chỉnh hành vi, làm điều tốt tránh điều xấu nhằm mong gia đình không bị dư luận chê cười. Gắn bó với xã hội sẽ giúp các gia đình thực hiện tốt chủ trương, chính sách, pháp luật của Ðảng và Nhà nước liên quan tới gia đình, càng có điều kiện để củng cố nền nếp gia phong.
