Tuyến biên giới chủ yếu là rừng núi hiểm trở, giao thông khó khăn, dân cư phân tán, đời sống còn nhiều thiếu thốn. Nếu chỉ dựa vào lực lượng chuyên trách, rất khó bao quát hết mọi diễn biến. Chính vì vậy, phát huy vai trò của nhân dân không chỉ là giải pháp tình thế, mà là lựa chọn mang tính chiến lược.
Ở các thôn bản vùng cao A Lưới, những Tổ tự quản đường biên, mốc quốc giới dần hình thành và đi vào nền nếp.
Dưới sự lãnh đạo của Thành ủy, Ủy ban nhân dân thành phố và sự tham mưu trực tiếp của Bộ đội Biên phòng, người dân sống dọc tuyến biên giới tự nguyện đăng ký tham gia. Họ cùng bộ đội tuần tra, kiểm tra mốc giới, giữ gìn an ninh trật tự ngay từ cơ sở.
Đại tá Lê Hồng Tuyên, Phó Chính ủy Bộ đội Biên phòng thành phố Huế đánh giá: Các mô hình tự quản đã phát huy hiệu quả rõ nét trên cả hai tuyến đất liền và biển. Ở tuyến Việt Nam-Lào, các Tổ tự quản thực sự trở thành lực lượng nòng cốt tại cơ sở. Trên biển, các Tổ tàu, thuyền an toàn là “cánh tay nối dài” của lực lượng chức năng. Nhưng điều quan trọng hơn cả là đã xây dựng được thế trận lòng dân vững chắc.
Thượng tá Hồ Văn Hà, Đồn trưởng Đồn Biên phòng cửa khẩu Hồng Vân cho rằng “Bà con hiểu rõ từng con suối, lối mòn, từng biến động nhỏ. Khi người dân coi mốc giới là danh dự của gia đình, dòng họ thì biên giới tự khắc vững chắc”. Và thực tế đã chứng minh điều đó. Nhiều vụ xâm hại mốc giới, xuất nhập cảnh trái phép, phá rừng hay vận chuyển hàng hóa trái phép được người dân phát hiện sớm, báo kịp thời cho lực lượng Biên phòng. Sự vào cuộc ngay từ đầu giúp ngăn chặn phức tạp, không để hình thành “điểm nóng”.
Anh Hồ Viên Can, Tổ trưởng Tổ tự quản đường biên thôn A Bả Nhâm, xã A Lưới 2, khi được hỏi đã chia sẻ: “Mốc còn thì bản làng còn”. Nhận thức ấy khiến việc giữ gìn mốc giới trở thành trách nhiệm tự nhiên. Đi rừng, làm nương, bà con vẫn để ý từng dấu hiệu bất thường. Biên giới, vì thế, không xa lạ; nó hiện diện trong từng bước chân. Hiệu quả lớn nhất của các Tổ tự quản không chỉ nằm ở số vụ việc được xử lý, mà ở sự chuyển biến nhận thức. Pháp luật về biên giới được hiểu rõ hơn. Việc chấp hành hiệp định, quy chế biên giới Việt Nam-Lào ngày càng nghiêm túc. Những vi phạm do thiếu hiểu biết từng bước được hạn chế.
Ông Nguyễn Xuân Thương, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã A Lưới 2 khẳng định: Mô hình này góp phần quan trọng giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội; đồng thời củng cố khối đại đoàn kết nơi biên cương. Không chỉ trên dãy Trường Sơn, tinh thần “toàn dân tham gia bảo vệ chủ quyền” còn lan tỏa mạnh mẽ trên tuyến biển dài 128km của Huế.
Tại 18 xã, phường ven biển, hàng nghìn ngư dân vừa mưu sinh, vừa trở thành lực lượng quan trọng giữ gìn an ninh, bảo vệ chủ quyền. Trong 10 năm qua, mô hình Tổ tàu, thuyền an toàn được xây dựng và phát triển rộng khắp. Các tổ hoạt động trên nguyên tắc tự nguyện, đoàn kết, tương trợ. Khi tàu gặp sự cố, các thành viên sẵn sàng hỗ trợ. Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, họ kịp thời báo tin cho lực lượng chức năng.
Trung tá Lưu Xuân Nghiêm, Chính trị viên Đồn Biên phòng cửa khẩu cảng Thuận An, cho biết các tổ tàu, thuyền đã trở thành chỗ dựa vững chắc cho ngư dân. Thông qua hệ thống thông tin liên lạc do Bộ đội Biên phòng cung cấp, bà con được cập nhật thời tiết, pháp luật, kỹ năng phòng tránh thiên tai, tìm kiếm cứu nạn. Nhờ vậy, ngư dân yên tâm bám biển, chấp hành quy định, không vi phạm vùng biển nước ngoài, góp phần cùng cả nước nỗ lực gỡ “thẻ vàng” IUU. Ngư dân Trần Văn Cường, phường Thuận An chia sẻ: tham gia tổ tàu, thuyền giúp mỗi chuyến ra khơi vững tâm hơn. Các tàu giữ liên lạc thường xuyên; có sự cố là hỗ trợ ngay.
Mười năm nhìn lại, từ những “cột mốc sống” giữa đại ngàn đến những “pháo đài” giữa trùng khơi đã khẳng định một điều, họ chính nền tảng bền vững để xây dựng thế trận biên phòng toàn dân. Một “lá chắn” bắt đầu từ niềm tin, trách nhiệm và tình yêu đất nước.
