Giám sát, phản biện xã hội là một trong những nhiệm vụ trọng tâm và đặc biệt quan trọng của MTTQ Việt Nam trong nhiệm kỳ mới

Phóng viên (PV): Thưa Chủ tịch trong nhiệm kỳ qua, MTTQ các cấp đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, ghi dấu ấn sâu sắc trong thực tế cuộc sống, đồng thời phát huy tốt vai trò, trách nhiệm trong hệ thống chính trị và đời sống xã hội. Theo ý kiến của Chủ tịch, kết quả, thành tựu nổi bật nhất là gì?

Ðồng chí Nguyễn Thiện Nhân: Trong nhiệm kỳ qua, có thể nhận thấy công tác Mặt trận đã thu được những kết quả đáng khích lệ. MTTQ Việt Nam các cấp đã phát huy hiệu quả vai trò, trách nhiệm của mình trong hệ thống chính trị và đời sống xã hội. Nội dung và phương thức hoạt động được đổi mới, thể hiện rõ hơn tính chất liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, tầng lớp xã hội, các dân tộc, các tôn giáo, người Việt Nam ở nước ngoài. Trách nhiệm đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân, nhiệm vụ giám sát, phản biện xã hội đã được triển khai có kết quả bước đầu, được nhân dân ở các địa phương ghi nhận.

Năm chương trình hành động do Ðại hội VII MTTQ Việt Nam đề ra đã được thực hiện tốt. Các cuộc vận động, phong trào thi đua thiết thực hơn, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, giải quyết các vấn đề xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, từng bước cải thiện và nâng cao đời sống của nhân dân. Việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân, tham gia xây dựng Ðảng, xây dựng Nhà nước ngày càng rõ hơn về cơ chế và phương thức tổ chức thực hiện. Cùng với công tác đối ngoại của Ðảng, ngoại giao Nhà nước, hoạt động đối ngoại nhân dân của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên đã góp phần mở rộng đoàn kết hữu nghị và hợp tác, nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế. Kết quả đổi mới nội dung, phương thức hoạt động đã tạo nên những tiền đề, kinh nghiệm cho công tác Mặt trận trong thời kỳ mới.

Ủy ban Mặt trận các cấp và các tổ chức thành viên đã đổi mới về nội dung, phương thức tuyên truyền, từng bước phối hợp thống nhất để tuyên truyền, vận động có hiệu quả theo trọng tâm, chủ đề chung như: Nghị quyết Ðại hội XI của Ðảng, Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011), việc lấy ý kiến nhân dân góp ý vào dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992, Luật Ðất đai (sửa đổi), Bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XIII, đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp (nhiệm kỳ 2011-2016). Ủy ban Mặt trận các cấp và các tổ chức thành viên đã cụ thể hóa các tiêu chí học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh gắn với các nội dung trong các phong trào, cuộc vận động; xây dựng cụ thể các tiêu chí học tập và hành động trong từng đối tượng đoàn viên, hội viên gắn với thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XI) "Một số vấn đề cấp bách về xây dựng Ðảng hiện nay", tạo sự lan tỏa của việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trong các tầng lớp nhân dân.

Ủy ban Mặt trận các cấp và các tổ chức thành viên đã bám sát hoạt động tại địa bàn khu dân cư và hộ gia đình để triển khai các phong trào, các cuộc vận động, góp phần cổ cũ, động viên nhân dân chủ động phát triển sản xuất, kinh doanh, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, giảm nghèo bền vững và làm giàu chính đáng, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, xây dựng nếp sống văn minh, bảo đảm an ninh trật tự và an toàn xã hội. Thời điểm cuối nhiệm kỳ, có gần 67 nghìn khu dân cư đạt danh hiệu Khu dân cư văn hóa (chiếm 63% số khu dân cư), hàng vạn cá nhân điển hình được biểu dương, tôn vinh, tạo sự lan tỏa, tác động mạnh mẽ trong xã hội. Trong nhiệm kỳ, Mặt trận các cấp đã tham gia vận động hơn 23.756 tỷ đồng cho các chương trình an sinh xã hội, trong đó "Quỹ vì người nghèo" bốn cấp được hơn 5.860 tỷ đồng, góp phần hỗ trợ xây dựng và sửa chữa 38 nghìn căn nhà đại đoàn kết cho hộ nghèo. Ủy ban Mặt trận các cấp đã chủ trì các hoạt động cứu trợ, trực tiếp vận động và phân bổ hơn 2.682 tỷ đồng. Ủy ban Mặt trận các cấp và các tổ chức thành viên đã tổ chức để đông đảo các tầng lớp nhân dân phát huy dân chủ, trí tuệ, tích cực tham gia với 8.071.919 ý kiến góp ý sửa đổi Hiến pháp năm 1992. Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư cộng đồng đã tiến hành 236.982 cuộc thanh tra và 171.726 cuộc giám sát, qua đó chính quyền cơ sở đã xử lý 106.115 vụ việc, góp phần làm minh bạch quản lý vốn, tài sản của Nhà nước và các công trình, dự án đầu tư của cộng đồng, phòng, chống tiêu cực, thất thoát, lãng phí. Ủy ban Mặt trận các cấp đã chủ động đề xuất tham mưu cho cấp ủy Ðảng, hình thành cơ chế và chương trình phối hợp công tác với các cơ quan của chính quyền các cấp, qua đó góp phần nâng cao vai trò lãnh đạo của Ðảng, hiệu quả quản lý của nhà nước và đổi mới công tác vận động, tập hợp đoàn kết các tầng lớp nhân dân của Mặt trận.

Việc thực hiện quy chế phối hợp với chính quyền được tiếp tục đẩy mạnh, mở rộng trên nhiều lĩnh vực như: tham gia bầu cử đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp; Quy chế thực hiện thí điểm Mặt trận giám sát cán bộ, công chức, đảng viên ở khu dân cư; phát huy vai trò của Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng; tổ chức hoạt động hòa giải ở cơ sở... Quy chế phối hợp giữa Ủy ban T.Ư MTTQ Việt Nam với Chủ tịch nước, Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội được triển khai thiết thực, hiệu quả.

PV: Có thể khẳng định, những thành tựu nêu trên có ý nghĩa rất quan trọng trong hoạt động của MTTQ các cấp và trong đời sống xã hội. Xin đồng chí cho biết những nguyên nhân để có được những thành công đó?

Ðồng chí Nguyễn Thiện Nhân: Những kết quả đạt được của công tác Mặt trận trong nhiệm kỳ 2009 - 2014 có ý nghĩa quan trọng, góp phần củng cố và phát huy khối đại đoàn kết toàn dân tộc, tăng cường đồng thuận xã hội để thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh, xây dựng hệ thống chính trị, giữ vững ổn định tình hình đất nước trong bối cảnh thế giới và khu vực có nhiều khó khăn, thách thức. Với truyền thống vẻ vang của Mặt trận Dân tộc Thống nhất Việt Nam, với sự nỗ lực và những đóng góp của MTTQ Việt Nam, trong nhiệm kỳ qua, MTTQ Việt Nam được Ðảng và Nhà nước tặng Huân chương Sao Vàng lần thứ hai. Ðây là niềm vinh dự, tự hào, nhưng cũng đặt ra trách nhiệm hết sức nặng nề đối với MTTQ Việt Nam.

Ðạt được những kết quả nêu trên là nhờ có sự quan tâm lãnh đạo toàn diện của Ðảng đối với tổ chức và hoạt động của Mặt trận, nhất là việc kịp thời tổng kết thực tiễn, phát triển lý luận, bổ sung các chủ trương, chính sách về đại đoàn kết toàn dân tộc và vai trò, nhiệm vụ của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; sự phối hợp ngày càng hiệu quả của Nhà nước và các cấp chính quyền; sự chủ động, tích cực của các tổ chức thành viên; sự nỗ lực, tâm huyết của đội ngũ cán bộ làm công tác Mặt trận từ trung ương đến cơ sở, nhất là sự quan tâm ủng hộ của toàn xã hội và hưởng ứng rộng rãi của các tầng lớp nhân dân. Nhân dịp này, thay mặt Ủy ban T.Ư MTTQ Việt Nam, tôi trân trọng cảm ơn các cơ quan thông tấn, báo chí trong cả nước, trong đó có Báo Nhân Dân đã đồng hành cùng sự nghiệp Ðại đoàn kết toàn dân tộc và hoạt động của MTTQ Việt Nam trong suốt những năm qua.

PV: Thưa Chủ tịch, giám sát và phản biện xã hội là những nhiệm vụ quan trọng của MTTQ Việt Nam đã và đang thu hút sự quan tâm của dư luận xã hội và các tầng lớp nhân dân. Ðề nghị Chủ tịch cho biết, để thực hiện có hiệu quả cao công tác giám sát, phản biện xã hội, MTTQ các cấp cần làm gì?

Ðồng chí Nguyễn Thiện Nhân: Nhiệm vụ giám sát, phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam, các đoàn thể chính trị - xã hội được Ðảng ta quy định tại các văn kiện Ðại hội X, XI, Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) và gần đây là các Quyết định 217 và 218, ngày 12-12-2013 của Bộ Chính trị về việc ban hành Quy chế Giám sát và phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội và Quy định về MTTQ Việt Nam, các đoàn thể chính trị - xã hội và nhân dân góp ý xây dựng Ðảng và chính quyền; đặc biệt, đã được quy định tại Ðiều 9 Hiến pháp (sửa đổi) năm 2013. Việc Ðảng và Nhà nước ban hành các quy định về giám sát, phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam một mặt phù hợp với vị trí, vai trò của MTTQ Việt Nam, một mặt đáp ứng được mong mỏi của MTTQ các cấp và đông đảo nhân dân, nhận được sự quan tâm, đồng tình và đánh giá cao từ dư luận xã hội. Ðây là những cơ sở quan trọng để MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội phát huy vai trò và nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát và phản biện xã hội của mình trong thời gian tới.

Chúng tôi xác định, đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm và đặc biệt quan trọng của MTTQ Việt Nam trong nhiệm kỳ tới. Chính vì vậy, Ủy ban Mặt trận các cấp và các tổ chức thành viên phải chủ động phối hợp để tuyên truyền, phổ biến sâu rộng Hiến pháp năm 2013 tới các tầng lớp nhân dân, nhất là những nội dung quy định về MTTQ Việt Nam và các tổ chức thành viên, về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân; đề xuất Nhà nước cụ thể hóa các nội dung trong Hiến pháp thành các quy định pháp luật; phối hợp tổ chức các diễn đàn nhân dân, hội nghị tiếp xúc cử tri của đại biểu dân cử, đa dạng hóa các kênh tiếp nhận, tập hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri và nhân dân với Ðảng, Nhà nước, MTTQ Việt Nam; theo dõi, giám sát việc giải quyết các đề nghị chính đáng của nhân dân.

Mặt trận chủ động phối hợp chính quyền và các tổ chức thành viên trong công tác giám sát và phản biện xã hội. Theo đó, những vấn đề lớn liên quan đến lợi ích của đông đảo các tầng lớp nhân dân sẽ do Mặt trận giữ vai trò chủ trì, hiệp thương với các đoàn thể, tổ chức thành viên để cùng tham gia. Các vấn đề thuộc chức năng, nhiệm vụ của các tổ chức chính trị - xã hội thì các tổ chức chính trị - xã hội chủ động công việc giám sát, phản biện. Mặt trận và các đoàn thể chính trị - xã hội chủ động đề xuất, phối hợp các cấp chính quyền liên quan lựa chọn giám sát các nội dung, lĩnh vực phù hợp, thiết thực với đời sống nhân dân. Có nhiều hình thức huy động trí tuệ của các tầng lớp nhân dân tham gia phản biện xã hội. Ðề xuất bổ sung trong Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (sửa đổi) quy định cụ thể về giám sát, phản biện xã hội.

Tổ chức góp ý và tập hợp ý kiến của các tầng lớp nhân dân tham gia vào các dự thảo văn kiện và đề xuất sáng kiến xây dựng Ðảng, xây dựng đất nước vào dịp Ðại hội Ðảng lần thứ XII. Ðề xuất sớm ban hành quy định về việc Ðảng vừa là thành viên, vừa lãnh đạo Mặt trận. Tham gia chuẩn bị và tổ chức cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2016 - 2021, vận động nhân dân thực hiện đúng và đầy đủ quyền hạn, trách nhiệm của mình trong bầu cử. Tổ chức các diễn đàn và các phương thức phù hợp để phát huy sáng kiến của nhân dân, nhất là đội ngũ trí thức ở trong và ngoài nước hiến kế xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Vận động nhân dân chủ động, tích cực tham gia đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí. Phối hợp đề xuất, xây dựng các cơ chế, phương thức phù hợp phản ánh tới cấp ủy Ðảng, chính quyền và trực tiếp đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí ở ngay tại mỗi địa bàn dân cư, cơ quan, đơn vị. Tích cực tham gia đẩy mạnh cải cách hành chính, nhất là ở cấp xã, nơi giải quyết những công việc liên quan trực tiếp đến quyền lợi và nghĩa vụ của nhân dân. Phối hợp và đề nghị chính quyền cùng cấp thực hiện trách nhiệm giải trình, công khai, minh bạch những vấn đề nhân dân yêu cầu. Phối hợp với Chính phủ hình thành cơ chế đánh giá sự hài lòng của người dân đối với sự phục vụ của chính quyền cơ sở. Tham gia giám sát thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở, nâng cao chất lượng hoạt động tiếp công dân, tham gia giải quyết và giám sát các cơ quan chính quyền giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân; nâng cao hiệu quả hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng và hoạt động hòa giải ở cơ sở.

Tiếp tục thực hiện tốt vai trò của Mặt trận trong thực hiện sáng kiến pháp luật, tham gia hoạch định chính sách, xây dựng, tuyên truyền phổ biến và thực thi pháp luật. Tập trung triển khai thực hiện có kết quả Ðề án tiếp tục xây dựng và đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động chấp hành pháp luật trong cộng đồng dân cư giai đoạn 2013 - 2016.

Mặt trận các cấp cần tiếp tục phối hợp thực hiện có hiệu quả chương trình tổng rà soát việc thực hiện chính sách ưu đãi đối với người có công với cách mạng theo Chỉ thị 23/CT-TTg, ngày 27-10-2013 của Thủ tướng Chính phủ. Ðồng thời, triển khai các chương trình phối hợp đã ký kết và sẽ ký kết giữa Ban Thường trực Ủy ban T.Ư MTTQ Việt Nam với các tổ chức, các bộ, ngành có liên quan về: giám sát việc thực hiện pháp luật về bảo hiểm xã hội trong các loại hình doanh nghiệp; giám sát việc thực hiện pháp luật về sản xuất, kinh doanh vật tư nông nghiệp; giám sát việc thực hiện pháp luật của các cơ sở khám, chữa bệnh và nhà thuốc ngoài công lập; giám sát việc thực hiện Luật Khoa học và công nghệ và Nghị quyết Trung ương 6 (khóa XI) về phát triển khoa học và công nghệ phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế...

Giám sát và phản biện xã hội là việc MTTQ Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội đã làm nhiều năm nay. Song với Hiến pháp (sửa đổi) năm 2013 và các Quyết định 217-QÐ/TW và 218-QÐ/TW, ngày 12-12-2013 của Bộ Chính trị, trách nhiệm và quyền hạn của MTTQ Việt Nam trong giám sát, phản biện xã hội đã được pháp luật hóa ở mức cao nhất, cơ chế thực hiện giám sát và phản biện xã hội được cụ thể hóa, đòi hỏi đóng góp của MTTQ Việt Nam phải cao hơn, hiệu quả hơn. Vì vậy, MTTQ Việt Nam phải tự vươn lên về mọi mặt, đáp ứng yêu cầu sự nghiệp cách mạng trong giai đoạn mới. Phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, tự hào về truyền thống vẻ vang của Mặt trận Dân tộc Thống nhất Việt Nam 84 năm qua, với sự quan tâm lãnh đạo của Ðảng, sự phối hợp, tạo điều kiện của Nhà nước, sự phối hợp, thống nhất hành động của các tổ chức thành viên và sự hưởng ứng, tham gia của các tầng lớp nhân dân, MTTQ Việt Nam sẽ tiếp tục phát huy vai trò của mình, triển khai có hiệu quả hoạt động giám sát và phản biện xã hội, tham gia xây dựng Ðảng và Nhà nước trong sạch, vững mạnh, xây dựng và phát huy khối đại đoàn kết toàn dân tộc, góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết Ðại hội XI của Ðảng vì dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

PV: Xin cảm ơn đồng chí Chủ tịch Ủy ban T.Ư MTTQ Việt Nam.