Giải bài toán xuất khẩu sản phẩm chăn nuôi

Theo Cục Thú y, năm 2016 xuất khẩu thịt lợn đạt giá trị khoảng 100 triệu USD; sáu tháng đầu năm 2017 đạt gần 50 triệu USD. Vì sao xuất khẩu SPCN chưa hiệu quả mặc dù mấy năm qua đàn gia súc, gia cầm phát triển tốt?

Còn nhiều bất cập

Thực tế nêu trên là một nghịch lý, bởi trong thời gian qua ngành chăn nuôi luôn có sự tăng trưởng tốt song sản phẩm làm ra lại chưa thể xuất khẩu tương xứng với tiềm năng. Lý giải vấn đề này, theo các chuyên gia chăn nuôi và thú y, tiêu chuẩn khó nhất với doanh nghiệp (DN) xuất khẩu của Việt Nam là SPCN phải xuất phát từ vùng hoặc cơ sở an toàn dịch bệnh, nhất là đối với sản phẩm tươi sống. Quy hoạch trong chăn nuôi, giết mổ và xuất khẩu thịt - sản phẩm gia cầm còn nhiều hạn chế. Hiện chúng ta chưa có quy hoạch vùng chăn nuôi tổng thể, một số địa phương đã tiến hành quy hoạch, song hầu hết cơ sở hạ tầng chưa được đầu tư. Tổ chức sản xuất chưa tốt, liên kết sản xuất lỏng lẻo. Còn rất nhiều hộ chăn nuôi gia súc nhỏ lẻ đan xen với cơ sở chăn nuôi tập trung nhưng chưa hình thành được các vành đai an toàn dịch bệnh cho các cơ sở chăn nuôi này. Chưa tạo được các chuỗi sản xuất thịt lợn, thịt gà có kiểm soát theo hình thức khép kín đến sản phẩm xuất khẩu, an toàn dịch bệnh và an toàn thực phẩm. Việc xây dựng vùng, cơ sở an toàn dịch bệnh ở Việt Nam hiện gặp nhiều khó khăn do thiếu kinh phí, chưa được Tổ chức Thú y thế giới (OIE) công nhận. Phần lớn các cơ sở giết mổ (CSGM) không có hệ thống cấp đông, bảo quản lạnh trong khi các nước có nhu cầu nhập khẩu đều yêu cầu phải có chuỗi sản xuất khép kín đến sản phẩm cuối cùng, bảo đảm an toàn dịch bệnh, an toàn thực phẩm. Bên cạnh đó, giá thành sản phẩm chăn nuôi ở nước ta nhìn chung còn cao so với nhiều nước trong khu vực và trên thế giới. Phó Cục trưởng Thú y Đàm Xuân Thành cho biết, hiện cả nước có 29.545 CSGM gia súc, gia cầm với 607 CSGM lợn tập trung; 24.149 điểm giết mổ lợn nhỏ lẻ, trong đó chỉ khoảng 30% số điểm này được cơ quan quản lý chuyên ngành thú y cấp tỉnh thực hiện kiểm soát. Năng lực phòng xét nghiệm các chất tồn dư độc hại trong sản phẩm còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu của nước nhập khẩu.

Để có sản phẩm chất lượng cao

Theo Cục trưởng Thú y Phạm Văn Đông, Nhà nước cần tập trung đầu tư kinh phí cho việc quy hoạch vùng chăn nuôi lợn và gia cầm, đồng thời tăng cường đầu tư cho ngành thú y (từ trung ương xuống địa phương), cấp đủ kinh phí để thực hiện các chương trình quốc gia về phòng, chống dịch bệnh, nhất là các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm ở động vật theo yêu cầu của OIE như lở mồm long móng, dịch tả lợn, cúm gia cầm mới có thể xây dựng được các vùng chăn nuôi gia súc, gia cầm bảo đảm an toàn dịch bệnh, an toàn thực phẩm, góp phần đẩy mạnh xuất khẩu SPCN sang các thị trường khác theo đúng quy định của OIE. Cùng với đó, các DN có nguồn lực cần tổ chức xây dựng đề án sản xuất thịt lợn theo chuỗi khép kín từ khâu sản xuất thức ăn, con giống, nuôi thương phẩm, hệ thống dây chuyền giết mổ và pha lóc, hệ thống bảo quản mát (từ 20C đến 60C), cấp đông (với hệ thống máy/hầm cấp đông có nhiệt độ từ -400C đến -450C), hệ thống kho bảo quản (nhiệt độ phải bảo đảm ở - 200C)..., không có tồn dư các hóa chất như kháng sinh, thuốc bảo vệ thực vật, kim loại nặng... theo yêu cầu của nước nhập khẩu. Phải tập trung đầu tư vùng chăn nuôi lợn, gia cầm an toàn, nâng cao năng lực phòng, chống dịch bệnh nhằm đẩy mạnh xuất khẩu SPCN sang các quốc gia khác. Theo chia sẻ của một số chuyên gia, trong khi các nước phát triển chủ yếu chăn nuôi trang trại, nông trại quy mô lớn, thì chăn nuôi nhỏ lẻ ở Việt Nam vẫn chiếm tỷ trọng khá lớn (hiện còn khoảng 40%) cho nên cần phân khúc ra hai nhóm để có định hướng, giải pháp phù hợp. Với chăn nuôi nông hộ, nên chuyển dần sang chăn nuôi theo hướng an toàn sinh học, nuôi các giống lợn đặc sản bản địa trên cơ sở phát huy ưu thế lai, tận dụng phế phụ phẩm nông nghiệp và quản lý theo chuỗi. Riêng chăn nuôi công nghiệp, cần phải nâng cao năng suất, chất lượng đàn nái, quy trình chăm sóc để hạ giá thành, ít nhất phải tiệm cận với giá bình quân của thế giới (khoảng 35.000 đồng/kg móc hàm). Trong bối cảnh hiện nay, các DN nên hướng đến sản xuất các sản phẩm đã qua chế biến. Muốn vậy phải đầu tư đồng bộ, có kho lạnh trữ hàng, dây chuyền sản xuất hiện đại đạt chuẩn quốc tế. Mặt khác, chúng ta phải tái cơ cấu tiếp giai đoạn ba khâu con giống, kỹ thuật chăn nuôi, nhất là môi trường, mới mong đạt hiệu quả tốt. Chủ tịch HĐQT Công ty TNHH Thắng Lợi Nguyễn Đức Hoàng cho biết thêm: Để xuất khẩu được SPCN còn tùy theo từng nước mà yêu cầu, điều kiện an toàn thực phẩm khác nhau. Mọi hoạt động xúc tiến thương mại đều là vô nghĩa nếu cơ quan thú y hai nước không thông thương. Bài học xương máu là câu chuyện vừa qua DN đã hoàn thiện hồ sơ xuất khẩu sang Xin-ga-po nhưng cơ quan thú y nước này trả lời là không xem xét hồ sơ của Việt Nam vì còn dịch lở mồm long móng. Đồng thời kiến nghị việc xây dựng vùng an toàn dịch bệnh phải do Nhà nước làm, chứ DN chưa đủ sức đầu tư. Ngành thú y cần thường xuyên thông tin đẩy mạnh xúc tiến thị trường.

Và để có nhiều SPCN chất lượng cao, đủ sức cạnh tranh trên thị trường thế giới, xuất khẩu được nhiều hơn, trong thời gian tới chúng ta cần có quy hoạch cụ thể, chính sách phù hợp, quy trình chăn nuôi chuẩn nhằm đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của nước nhập khẩu, đạt hiệu quả như mong muốn.