Hệ lụy xấu
Tháng 1-2016, ông Trần Đình Vinh (SN 1967), công nhân Công ty CP Xây dựng đường bộ số 1 Hà Tĩnh, trên đường đi làm về bị tai nạn giao thông chấn thương sọ não. Mất gần nửa năm chữa trị ở bệnh viện tuyến T.Ư tốn hàng trăm triệu đồng nhưng đến nay, đơn vị mới hỗ trợ cho ông Vinh 10 triệu đồng. Hoàn cảnh gia đình gặp nhiều khó khăn nhưng ông Vinh không biết bao giờ mới được nhận chế độ, bởi đơn vị đang nợ BHXH kéo dài. Giờ đây, không đủ sức đi làm, đành ở nhà phụ vợ làm ruộng, mỗi khi thời tiết thay đổi ông chỉ biết nằm ôm đầu. “Mong sao đơn vị sớm hoàn thành việc đóng BHXH để tôi được nhận chế độ, trả bớt nợ nần”, ông Vinh nói.
Bà Trần Thị Hồng Huệ (SN 1970) làm việc tại Xí nghiệp sản xuất vật liệu thuộc Công ty CP Xây dựng đường bộ số 1 Hà Tĩnh bị tai nạn lao động từ tháng 4-2015. Bà đã hai lần giám định sức khỏe nhưng đến nay vẫn chưa được hưởng chế độ. Bi đát hơn, đơn vị làm ăn khó khăn nên hai vợ chồng bà Huệ đều không có việc làm thường xuyên.
Theo Phó Giám đốc Công ty CP Xây dựng đường bộ số 1 Hà Tĩnh Phạm Khắc Lộc, đơn vị có 94 lao động nhưng còn nợ BHXH 17 tháng với số tiền hơn 2,7 tỷ đồng, trong đó, tiền lãi chậm nộp hơn một tỷ đồng. Chính vì nợ BHXH kéo dài như vậy nên ông Vinh, bà Huệ bị tai nạn lao động nhưng chưa được thanh toán chế độ kịp thời theo quy định. Một số lao động về hưu thời gian gần đây phải chấp nhận thiệt thòi, mất một số thời gian làm việc, cống hiến, tức là phụ thuộc vào thời gian DN đóng bảo hiểm đến khi nào.
Hồng Lĩnh là một thị xã nhỏ, doanh nghiệp hoạt động ít nhưng có cả chục doanh nghiệp nợ BHXH kéo dài từ sáu tháng đến 24 tháng, làm cho không ít người lao động không được thanh toán chế độ thai sản, tai nạn lao động, tử nạn... kịp thời. Chẳng hạn, như Công ty CP Sông Đà 27 nợ bảo hiểm với số tiền hơn 4,4 tỷ đồng, kéo dài 24 tháng. Nên có đến 27 lượt người trong tổng số 68 lao động bị ốm đau, thai sản, tử tuất nhưng chưa được thanh toán chế độ; thậm chí, ông Đậu Ngọc Tố đã quá tuổi nhưng vẫn chưa được giải quyết chế độ nghỉ hưu.
Lý giải vấn đề này, Giám đốc Công ty CP Sông Đà 27 Nguyễn Văn Thảo cho biết: Do làm ăn khó khăn, bị các đối tác chiếm dụng vốn (nợ), nên đơn vị lâm vào cảnh nợ nần, không chỉ nợ BHXH, nợ ngân hàng, thuế mà công ty còn âm vốn chủ sở hữu gần 30 tỷ đồng. Ở Hồng Lĩnh, không ít doanh nghiệp chỉ đóng bảo hiểm cho vài ba lao động nhưng lại nợ bảo hiểm kéo dài. Điển hình như Công ty CP xây dựng Thiên An Phú ở khối 10, phường Nam Hồng, danh sách đóng bảo hiểm chỉ có hai người nhưng cũng nợ đến 56 triệu đồng với thời gian nợ lên đến 20 tháng...
Tại Nghi Xuân có bốn doanh nghiệp của Tập đoàn Vinashin là con nợ trầm kha của BHXH. Đó là Công ty TNHH MTV Đóng tàu Bến Thủy với 127 lao động nợ 4,52 tỷ đồng; Công ty CP Đầu tư và xây dựng Bến Thủy nợ hơn một tỷ đồng; và hai đơn vị con khác của Công ty TNHH MTV Đóng tàu Bến Thủy nợ hơn 500 triệu đồng. Đó là chưa kể các khoản nợ bảo hiểm nhiều tỷ đồng trước đây đã được Chính phủ ưu ái cho khoanh nợ. Công ty CP Minh Đạt ở Xuân Thành (Nghi Xuân) có 12 lao động nợ hơn 236 triệu đồng nhưng thiếu hợp tác với BHXH để xử lý nợ bảo hiểm...
Trên địa bàn thành phố Hà Tĩnh, khối DN nợ bảo hiểm nhiều nhất với 25,6 tỷ đồng, chiếm gần một nửa số nợ của cả tỉnh. Trong đó, 258 DN nợ trên sáu tháng với số tiền 17,3 tỷ đồng. Một số đơn vị có số nợ lớn, thời gian dài như: Chi Nhánh Công ty CP Lạc An 266,7 triệu đồng; Công ty CP Tư vấn xây dựng công trình miền trung 723 triệu đồng; Công CP Tư vấn Xây dựng Đại Việt 763,5 triệu đồng, Công ty CP Tư vấn và Xây dựng Thành Sen 1,83 tỷ đồng...
Theo báo cáo của BHXH tỉnh Hà Tĩnh: Tính đến 30-9-2016, số dư nợ bảo hiểm toàn tỉnh lên đến 65,46 tỷ đồng; trong đó nợ BHXH 52,9 tỷ đồng, BHYT, 4,9 tỷ đồng và BHTN 7,66 tỷ đồng. Trong số này có 715 DN với gần bảy nghìn lao động nợ bảo hiểm lên đến 57 tỷ đồng. Phần lớn DN nợ bảo hiểm là DN nhỏ; có không ít DN chỉ đăng ký đóng bảo hiểm cho vài ba lao động. Và các DN này chủ yếu hành nghề liên quan đến lĩnh vực xây dựng cơ bản. Không chỉ vậy, do việc thu ngân sách những tháng đầu năm 2016 không đạt kế hoạch đề ra nên có đến 26 UBND xã, thị trấn ở Hà Tĩnh nợ các loại bảo hiểm từ ba đến bảy tháng với tổng số tiền hơn 1,8 tỷ đồng; trong đó có không ít xã đã về đích nông thôn mới.
Việc DN chậm đóng bảo hiểm đã để lại hệ lụy xấu, gây bức xúc cho hàng nghìn người lao động. Đó là việc người lao động không được thanh toán kịp thời chế độ khám chữa bệnh, thai sản, tai nạn lao động, tử nạn... Thậm chí đến tuổi nhưng chưa thể làm chế độ để nghỉ hưu. Người lao động muốn thay đổi công tác cũng không chốt sổ bảo hiểm đúng với thời gian mình làm việc tại DN...
Góp phần “giải” bài toán nợ đọng bảo hiểm
Theo đánh giá của Phó Giám đốc BHXH tỉnh Hà Tĩnh Tôn Đức Hải: Thời gian qua, do ảnh hưởng sự cố môi trường biển cũng như thiên tai (mưa, lũ) đã làm cho tình hình phát triển kinh tế của Hà Tĩnh gặp không ít khó khăn. Trong lúc hầu hết DN Hà Tĩnh là doanh nghiệp vừa và nhỏ, số DN xây dựng cơ bản chiếm con số khá lớn. Trên địa bàn các công trình xây dựng khởi công mới không nhiều... Dẫn đến việc nợ đọng BHXH, BHYT, BHTN của các DN và các tổ chức là điều khó tránh khỏi. Tuy nhiên, đến nay, các khoản nợ bảo hiểm so với kế hoạch giao thu ở Hà Tĩnh khá thấp, chỉ chiếm khoảng 3% so với bình quân cả nước khoảng 6%.
Cũng rơi vào tình trạng chung của cả nước, đó là việc các DN ở Hà Tĩnh đã thu tiền đóng BHXH, BHYT, BHTN của người lao động khi trừ tiền lương, nhưng chiếm dụng để sử dụng vào mục đích khác, không nộp vào quỹ. Tình trạng nợ đọng các loại bảo hiểm đã gây hậu quả nghiêm trọng, không chỉ ảnh hưởng đến các quỹ bảo hiểm mà còn xâm hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của người lao động, làm giảm tính nghiêm minh của pháp luật và mục tiêu, chính sách an sinh xã hội của Đảng và Nhà nước. Nguyên nhân của tình trạng trốn đóng và chậm đóng BHXH nêu trên có nhiều nhưng chủ yếu là ý thức chấp hành pháp luật BHXH của một số chủ sử dụng lao động chưa nghiêm và DN làm ăn thua lỗ. Khu vực DN ngoài nhà nước thường trốn đóng, chậm đóng, chiếm dụng tiền đóng vào quỹ BHXH của người lao động; chưa nhận thức đầy đủ về trách nhiệm, chưa quan tâm đến quyền lợi BHXH đối với người lao động. Cùng với đó là tình trạng chiếm dụng vốn DN, trong đó có không ít công trình thuộc vốn ngân sách còn nợ các đơn vị xây lắp với số tiền không nhỏ… Bên cạnh đó, người lao động không dám đấu tranh đòi quyền lợi hợp pháp của mình vì sợ mất việc làm. Hoạt động của tổ chức công đoàn cơ sở ở DN còn hạn chế, chưa mạnh dạn đấu tranh bảo vệ quyền lợi BHXH cho người lao động.
Cũng theo ông Tôn Đức Hải, nhằm góp phần “giải” bài toán nợ đọng bảo hiểm, trước tiên phải tiếp tục tuyên truyền luật BHXH, để DN hiểu việc vừa giải quyết quyền lợi lao động vừa tạo thương hiệu cho DN. Tỉnh cần rà soát lại hoạt động sản xuất kinh doanh của các DN để phân loại và có giải pháp xử lý. Đối với DN gặp khó khăn cho phép vận dụng đóng hết số BHXH cho những người bị tai nạn lao động, về hưu… Tổ chức cho các DN ký cam kết trả nợ BHXH. Củng cố và đẩy mạnh hoạt động các tổ chức công đoàn cơ sở cùng với việc khuyến khích người lao động đấu tranh để bảo vệ quyền lợi BHXH hợp pháp của mình. Trên quan điểm, DN còn hoạt động sản xuất kinh doanh, đóng nộp thuế thì tổ chức công đoàn và người lao động phải yêu cầu DN đóng bảo hiểm cho người lao động…
Đối với những DN cố tình dây dưa, trốn đóng hay chiếm dụng BHXH của người lao động sẽ phối hợp với Liên đoàn Lao động tỉnh củng cố hồ sơ để khởi kiện DN. Đến nay, Hà Tĩnh đã khởi kiện 200 DN vừa có tác dụng thu hồi bảo hiểm cho người lao động vừa nhằm răn đe các đối tượng khác. Những DN không hoạt động phải thu hồi giấy phép kinh doanh. DN làm ăn thua lỗ, chuẩn bị phá sản, giải thể hay rời khỏi địa bàn phải làm thủ tục đóng nộp và chốt sổ bảo hiểm cho người lao động. Ngoài ra, tăng cường, đẩy mạnh hoạt động mạng lưới đại lý thu, tư vấn viên bảo hiểm xã hội tự nguyện; đi cùng với công tác tuyên truyền, khuyến khích người lao động tham gia bảo hiểm tự nguyện.
Với những giải pháp hữu hiệu trên cùng với việc bứt phá phát triển kinh tế, xã hội hy vọng Hà Tĩnh sẽ có lời giải tốt cho bài toán nợ đọng bảo hiểm.
