Giá trị to lớn của tư tưởng Ph.Ăng-ghen trong thời đại ngày nay

Tuy nhiên, trong điều kiện mới, với những yêu cầu thực tiễn mới, đòi hỏi giai cấp công nhân, các đảng Cộng sản, đảng công nhân phải vận dụng sáng tạo các tư tưởng của C.Mác và Ph.Ăng-ghen để tiếp tục đấu tranh cho chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản, để thực hiện lý tưởng giải phóng giai cấp, giải phóng xã hội, xóa bỏ mọi áp bức, bất công, mang lại cuộc sống hạnh phúc, sự phát triển toàn diện cho con người.

Sinh thời, Ph.Ăng-ghen rất khiêm tốn, luôn tự nhận mình là “cây vĩ cầm thứ hai bên cạnh Mác”, nhưng những cống hiến to lớn về tư tưởng của Ph.Ăng-ghen đã được C.Mác ghi nhận là một khối óc sắc sảo, một pho bách khoa toàn thư. V.I.Lê-nin khẳng định: “Muốn đánh giá đúng đắn những quan điểm của Mác, tuyệt đối phải đọc những tác phẩm của người cùng tư tưởng và người cộng tác gần gũi nhất của Mác là Phri-đrích Ăng-ghen. Không thể nào hiểu được chủ nghĩa Mác và trình bày đầy đủ được chủ nghĩa Mác, nếu không chú ý đến toàn bộ những tác phẩm của Ăng-ghen” (V.I.Lê-nin toàn tập, NXB Tiến bộ, M.1980, tập 26, tr.110). Hàng loạt tác phẩm viết riêng và viết chung với C.Mác đã thể hiện tư tưởng của Ph.Ăng-ghen có giá trị bền vững với nhiều luận điểm khẳng định thế giới quan, phương pháp luận mác-xít giúp giai cấp công nhân, các Đảng Cộng sản, đảng công nhân có được nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động cách mạng. Ý nghĩa thời đại từ những tư tưởng của Ph.Ăng-ghen luôn mang tính thời sự đòi hỏi những người cộng sản phải vận dụng sáng tạo, đồng thời bổ sung phát triển những tư tưởng đó trước yêu cầu, điều kiện mới.

Giá trị to lớn soi sáng thời đại ngày nay của tư tưởng Ph.Ăng-ghen thể hiện tiêu biểu trên một số lĩnh vực mà chúng ta có thể nhận thấy và khẳng định:

Thứ nhất, Ph.Ăng-ghen đã cùng với C.Mác xây dựng, tạo lập nền tảng tư tưởng và hoàn thiện lý luận cho học thuyết cách mạng.

Sau cuộc gặp gỡ với C.Mác năm 1844, Ph.Ăng-ghen đã trở thành người bạn, người đồng chí gần gũi thân thiết của C.Mác, xây đắp nên một tình bạn cảm động và vĩ đại giữa các lãnh tụ vĩ đại nhất của giai cấp công nhân và nhân dân lao động. Cùng với C.Mác, Ph.Ăng-ghen đã viết hàng loạt tác phẩm, từng bước tạo lập cơ sở lý luận cho học thuyết mác-xít. Các tác phẩm viết chung với Mác tiêu biểu như Gia đình thần thánh, Hệ tư tưởng Đức, Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản,… và nhiều công trình riêng của Ph.Ăng-ghen, như Tình cảnh giai cấp lao động ở Anh, Những nguyên lý của chủ nghĩa cộng sản, Chống Đuyrinh, Nguồn gốc của gia đình của chế độ tư hữu và của nhà nước,… đều phản ánh tầm vóc vĩ đại của Ph.Ăng-ghen trong việc bảo vệ và bổ sung, hoàn thiện học thuyết C.Mác. Ph.Ăng-ghen đã viết Những nguyên lý của chủ nghĩa cộng sản dưới dạng cẩm nang hỏi và đáp, tạo tiền đề để viết tác phẩm chung với Mác: Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản - bản Cương lĩnh vĩ đại đầu tiên của giai cấp công nhân và nhân dân lao động… Chỉ có Ph.Ăng-ghen mới hiểu C.Mác, xử lý phù hợp pho tư liệu to lớn và phong phú của C.Mác, tiếp tục hoàn thiện bộ Tư bản sau khi C.Mác qua đời.

Thứ hai, ba bộ phận cấu thành chủ nghĩa Mác (triết học, kinh tế học chính trị và chủ nghĩa xã hội khoa học) đều in đậm dấu ấn công lao, tư tưởng của Ph.Ăng-ghen.

Trên lĩnh vực triết học, Ph.Ăng-ghen vận dụng tài tình phương pháp duy vật biện chứng cùng với C.Mác tạo lập chủ nghĩa duy vật lịch sử làm cho “chủ nghĩa duy vật hoàn bị” thành “công cụ nhận thức vĩ đại”. Ph.Ăng-ghen đã rất tài tình trong tìm hiểu nắm bắt các quy luật tự nhiên, giúp C.Mác làm sáng tỏ thêm mối liên hệ giữa triết học và khoa học tự nhiên.

Trên lĩnh vực kinh tế học chính trị, Ph.Ăng-ghen đã thể hiện là một nhà kinh tế học, cùng với Mác hoàn thiện nhiều công trình lớn, đặc biệt là đi sâu nghiên cứu kinh tế tư bản chủ nghĩa, bóc trần bản chất bóc lột giá trị thặng dư - quy luật kinh tế cơ bản của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa.

Trong chủ nghĩa xã hội khoa học, nhiều câu hỏi được Ph.Ăng-ghen trả lời đã giúp hai ông hoàn thiện Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, tạo lập và hoàn thiện chủ nghĩa xã hội khoa học mà linh hồn của lý luận đó là làm sáng tỏ sứ mệnh lịch sử toàn thế giới của giai cấp công nhân, giai cấp có khả năng tổ chức lãnh đạo xã hội thông qua đảng cộng sản, tiến hành cải biến xã hội từ chủ nghĩa tư bản thành chủ nghĩa xã hội trên phạm vi từng nước và trên thế giới.

Thứ ba, cùng với C.Mác, Ph.Ăng-ghen luôn luôn gắn lý luận và thực tiễn đấu tranh của giai cấp công nhân vừa với tư cách nhà bác học, vừa với tư cách người thầy của giai cấp công nhân thế giới.

Ph.Ăng-ghen đã lấy hoạt động thực tiễn để kiểm nghiệm, hoàn thiện và phát triển lý luận cách mạng. Chính cuộc đấu tranh giai cấp của giai cấp công nhân, phong trào công nhân ở các nước Anh, Pháp, Đức… đã giúp Ph.Ăng-ghen và C.Mác hoàn thiện hệ thống lý luận cách mạng mác-xít soi đường cho giai cấp công nhân và nhân dân lao động cần lao. V.I. Lê-nin từng nêu nhận xét: “Sau bạn ông là C.Mác, Ph.Ăng-ghen là nhà bác học và là người thầy lỗi lạc nhất của giai cấp vô sản hiện đại trong thế giới văn minh” (V.I. Lê-nin toàn tập, NXB Tiến bộ, M.1978, Tập 2, tr.3) Nhiều tác phẩm của Ph.Ăng-ghen đều phản ánh sinh động thực tiễn, minh chứng cho mối quan hệ gắn bó hữu cơ giữa lý luận mác-xít với thực tiễn đấu tranh giai cấp của giai cấp công nhân.

Thứ tư, Ph.Ăng-ghen luôn luôn bảo vệ, phát triển bổ sung chủ nghĩa Mác, làm cho chủ nghĩa Mác luôn luôn có giá trị khoa học và cách mạng.

Ý nghĩa thời đại lớn nhất của học thuyết Mác là giá trị khoa học và cách mạng giúp giai cấp công nhân và các Đảng Cộng sản, đảng công nhân có được thế giới quan và phương pháp luận khoa học. Chính Ph.Ăng-ghen với tư tưởng lỗi lạc của mình đã luôn luôn tiên phong trong cuộc đấu tranh để bảo vệ và phát triển, bổ sung thường xuyên chủ nghĩa Mác, khẳng định chân giá trị nhiều nguyên lý lý luận soi sáng cho cách mạng thế giới, đồng thời đấu tranh không khoan nhượng chống lại những luận điểm thù địch chống đối chủ nghĩa Mác.

Thứ năm, những quan điểm có giá trị đặc biệt to lớn của Ph.Ăng-ghen trong khẳng định bản chất khoa học và cách mạng của chủ nghĩa xã hội khoa học, đòi hỏi phải vận dụng, phát triển sáng tạo thường xuyên để xây dựng thành công CNXH trong điều kiện cụ thể của từng quốc gia, dân tộc.

Với Những nguyên lý của chủ nghĩa cộng sản, Ph.Ăng-ghen đã trả lời hàng loạt vấn đề lý luận liên quan trực tiếp đến chủ nghĩa xã hội khoa học như: thế nào là giai cấp công nhân và Đảng Cộng sản; quan hệ giữa giai cấp công nhân với Đảng Cộng sản; hiểu thế nào là xóa bỏ chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa và xác lập chế độ công hữu về tư liệu sản xuất; mối quan hệ ra sao giữa giai cấp công nhân, dân tộc và quốc tế; các giải pháp cần thiết để tiến hành cách mạng XHCN,…

Ph.Ăng-ghen là người rất khách quan, khoa học khi đánh giá những giá trị, cống hiến và hạn chế trong tư tưởng của các học giả đại diện cho chủ nghĩa xã hội - đặc biệt là chủ nghĩa xã hội không tưởng - phê phán đầu thế kỷ 19. Ông đã luận giải một cách tường minh về quá trình chủ nghĩa xã hội từ không tưởng trở thành khoa học, đồng thời nêu nhiều luận điểm có giá trị thời sự với các đảng cộng sản, đảng công nhân: “… chủ nghĩa xã hội trở thành khoa học mà ngày nay, vấn đề trước hết là phải nghiên cứu thêm, trong mọi chi tiết và mọi mối liên hệ của nó”.

Thứ sáu, Ph.Ăng-ghen luôn luôn đề cao việc nắm bắt thực tiễn, tổng kết thực tiễn để phát triển lý luận.

Trong rất nhiều tác phẩm, Ph.Ăng-ghen đều nhấn mạnh tầm quan trọng của nhận thức, đánh giá, tổng kết thực tiễn để thường xuyên bổ sung, phát triển lý luận, nhất là lý luận về con đường hiện thực hóa chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản. Lý luận sẽ bị lạc hậu, sẽ bị thực tiễn sinh động phủ định nếu không nắm bắt, dự báo kịp thời những biến đổi của thời đại. Một quan điểm có giá trị phương pháp luận to lớn cho các Đảng Cộng sản, đảng công nhân của C.Mác và Ph.Ăng-ghen viết trong Lời đề tựa cho xuất bản Tuyên ngôn của đảng cộng sản năm 1872 cho rằng: “… chính ngay “Tuyên ngôn” cũng đã giải thích rõ rằng bất cứ ở đâu và bất cứ lúc nào, việc áp dụng những nguyên lý đó cũng phải tùy theo hoàn cảnh lịch sử đương thời, và do đấy, không nên quá câu nệ vào những biện pháp cách mạng nêu ra ở cuối chương II” (C.Mác và Ph.Ăng-ghen toàn tập, tập 18, NXB Chính trị Quốc gia, H.1995, tr.128). Quan điểm lịch sử - cụ thể và quan điểm phát triển luôn luôn được Ph.Ăng-ghen quán triệt vận dụng trong nhiều nhận thức thực tiễn giải quyết mối quan hệ gắn bó giữa lý luận với thực tiễn.

Ph.Ăng-ghen sinh ra cách đây 195 năm và ông đã mất tròn 120 năm về trước. Cuộc đời và hoạt động của ông gói trọn trong thế kỷ 19, thế kỷ bão táp của cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân đòi công lý, công bằng và cải thiện đời sống. Tuy nhiên, những tư tưởng và thành tựu khoa học của ông vẫn còn nguyên vẹn giá trị và tính thời sự đối với thời đại ngày nay cũng như đối với công cuộc đổi mới đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa mà Đảng Cộng sản Việt Nam đã khởi xướng, tổ chức và lãnh đạo.