“Gặp” huyền thoại điện ảnh Đức Rainer Werner Fassbinder tại Hà Nội

Huyền thoại của điện ảnh Đức

Sinh năm 1945 và mất sớm năm 1982 khi mới 37 tuổi, Rainer Werner Fassbinder đã để lại một gia tài đồ sộ cho điện ảnh Đức với hơn 40 bộ phim ông từng tham gia diễn xuất và đạo diễn. Đạo diễn Đức Hans-Jürgen Syberberg đã bình luận về nhà cách mạng điện ảnh Fassbinder hồi tháng 6 năm 1982 như sau: “Giờ đây ông ấy trở thành huyền thoại".

Những năm 60, sau chiến tranh, nền điện ảnh Đức rơi vào giai đoạn trầm lắng, không có tác phẩm nào tạo được tiếng vang trên thế giới, vì vậy các nhà làm phim Đức đã cố gắng tạo ra một cuộc cách mạng cho điện ảnh Đức, gọi là ra das neue Kino (nền điện ảnh mới), trong đó công đầu phải kể đến  Rainer Werner Fassbinder. Trào lưu “làn sóng mới” này khá phổ biến ở châu Âu thời kỳ này, như Pháp, Ý, Thụy Điển, Xô viết…

“Nền điện ảnh mới” của nước Đức thời bấy giờ tập trung vào những chủ đề hiện thực và lịch sử, với sự tàn phá của chiến tranh và nước Đức sau chiến tranh. Thời kỳ đầu của giai đoạn này, phim của Fassbinder chủ yếu nói về những khát vọng trong tình yêu, sau này ông tập trung vào đề tài chính trị và xã hội của Đức sau cuộc chiến. Thời kỳ bấy giờ, thái độ tự do và sự khát khao mãnh liệt đối với tình yêu vẫn là đề tài nhạy cảm mà các nhà làm phim Đức tương đối e dè. Thế nhưng các tác phẩm của Fassbinder đã tạo ra sự phá cách mạnh mẽ và táo bạo, thậm chí ở cả những đề tài nhạy cảm như đồng tính luyến ái… Phong cách của ông đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến điện ảnh Đức, đến mức hàng chục năm sau, các nhà làm phim Đức vẫn hướng theo phong cách này. Nhờ có Rainer Werner Fassbinder, điện ảnh Đức đã trở lại và có tiếng nói trên trường quốc tế.

Bên cạnh những thành công trong nghề nghiệp, cuộc sống riêng tư của Fassbinder có nhiều trắc trở. Ông cũng lựa chọn một cách sống lập dị, khác thường với xã hội thời bấy giờ. Sinh ra trong một gia đình tư sản tại Bad Wöshofen, cha làm bác sĩ, năm lên năm tuổi cha mẹ chia tay, Fassbinder sống cùng mẹ. Thủa nhỏ, để có thời gian làm việc và dọn dẹp nhà cửa, mẹ Fassbinder thường cho ông đi xem phim một mình, ngày một lần, có ngày 2,3 lần. Thói quen này đã góp phần tạo nên một tài năng điện ảnh sau này.

Sau đó, mẹ Fassbinder mắc bệnh lao, và ông phải chuyển vào trại trẻ.

Năm 15 tuổi, ông bỏ học giữa chừng để đi làm kiếm sống. Năm 18 tuổi, Fassbinder theo học tại Trường điện ảnh Berlin và bắt đầu sự nghiệp diễn xuất tại Nhà hát Munich. Trong thời gian theo học tại Trường điện ảnh, Fassbinder chơi thân với Hanna Schygulla, người sau này trở thành ngôi sao trong các bộ phim của đạo diễn tài ba này.

Hôn nhân của Fassbinder cũng không suôn sẻ với “hai lần đò”. Sau này, ông sống một mình, làm bạn cùng rượu và thuốc, đêm đêm lại lang thang các quán bar mù mịt khói thuốc để tìm cảm hứng làm việc.

Đêm 10-6-1982, người ta tìm thấy Rainer Werner Fassbinder chết trong căn phòng của mình ở Munich, do dùng thuốc ngủ quá liều. Bên cạnh ông, tập bản thảo phim Rosa Luxemburg còn dở dang vứt lăn lóc. Đó là những hình ảnh cuối cùng về con người tài hoa nhưng cũng nhiều bi kịch này.

Sự nghiệp đồ sộ trong một cuộc đời ngắn ngủi

Hơn 40 bộ phim và hàng chục vở kịch cùng phim truyền hình trong vòng 15 năm, Rainer Werner Fassbinder cho thấy một sức làm việc đáng nể phục. Ngoài việc tham gia diễn xuất và đạo diễn, Rainer Werner Fassbinder còn làm nhiều công việc khác trong ngành điện ảnh như viết kịch bản, biên soạn chuyển thể, quay phim, thiết kế, biên tập, sản xuất và quản lý nhà hát… Cùng với số lượng tác phẩm đồ sộ, ông được đề cử và trao tặng hàng chục giải thưởng điện ảnh, trong đó có những giải thưởng lớn như Gấu vàng, giải thưởng của Viện Hàn lâm nghệ thuật diễn xuất Đức…

Những tác phẩm để đời của ông có thể kể đến The Marriage of Maria Braun (1979), loạt phim truyền hình Berlin Alexanderpatz (1980) dựa trên cuốn tiểu thuyết của Alfred Döblin, hay Effi Briest (1974), dựa trên tiểu thuyết của Theodore Fontane, phim thành công lớn tại LHP Berlin…

Những năm 1968-1971 là giai đoạn Fassbinder sáng tác phần lớn các vở kịch của mình.

Cuối những năm 60, Fassbinder chuyển sang tập trung vào điện ảnh, ông chịu ảnh hưởng từ đạo diễn Jean-Luc Godard, thế nhưng chính thế giới điện ảnh găng-xtơ của Holllywood với các tác giả Howard Hawks, John Huston hay Raoul Walsh mới tác động đến phong cách của ông. Một trong những tác phẩm mang nặng ảnh hưởng đó là Love Is Colder Than Death (1969) (Tình yêu lạnh lẽo hơn cả cái chết), tác phẩm đầu tay của Fassbinder, mô tả cuộc sống nặng nề  của người dân khi hằng ngày phải đối đầu với nạn tội phạm.

Bộ phim truyền hình thứ hai của ông mang tên “Katzelmacher” ra đời cùng năm đã gây tiếng vang trong công chúng. “Katzelmacher” kể về cuộc sống của những người lao động nước ngoài ở Đức. Với bộ phim này, Fassbinder đã được Viện Hàn lâm nghệ thuật diễn xuất Đức trao giải Phim truyền hình hay nhất, Kịch bản hay nhất, Đạo diễn xuất sắc nhất và giải thưởng điện ảnh CHLB Đức năm 1970. Trong năm 1970, Fassbinder làm việc hết công suất, cho ra đời sáu bộ phim trong vòng một năm, ngoài ra còn đảm đương những phần việc của bên sân khấu như biên tập, dàn dựng, sáng tác…

Thời gian sau đó, mỗi tác phẩm của Fassbinder ra đời lại thu hút sự chú ý của dư luận, thậm chí gây nhiều tranh cãi, trong đó có thể kể đến “Eight Hours Are Not a Day” (1972, phim bị ngưng chiếu sau 5 tập vì gây tranh cãi), “Ali: Fear Eats the Soul” (1974), “Chinese Roulette” (1976), “Despair” (1978), “The Marriage of Maria Braun” (Cuộc hôn nhân của Maria Braun, 1978), “Berlin Alexanderplatz” (1980)…

Rainer Werner Fassbinder còn có công lớn khi phát hiện và “nhào nặn” nên nhiều ngôi sao tên tuổi cho điện ảnh thế giới, trong đó có Hanna Schygulla, hay nữ diễn viên tài năng Marlene Dietrich, thành danh từ những bộ phim của ông.

Fassbinder có một quan niệm rất khác về điện ảnh. Ông cho rằng, các nhà làm phim thông thường chỉ đưa ra các tác phẩm cho khán giả xem một cách thụ động. Làm phim theo kiểu Fassbinder  không phải vậy, khán giả phải “đọc” được bộ phim, phải trải nghiệm, để bộ phim thực sự tác động đến họ, đó là điều đáng chú ý nhất khi làm một bộ phim. Cái chết của ông được coi như sự chấm dứt của thời kỳ thử nghiệm của điện ảnh Đức.

Tại Hà Nội, kể từ ngày 10-10, khán giả sẽ được xem bảy bộ phim của Rainer Werner Fassbinder, bao gồm “Kẻ chọc gậy bánh xe”, “Sợ quá hóa lỳ”, “Cuộc tình của người đàn bà có chồng”, “Cuộc hôn thú của Maria Braun”, “Lola”, “Veronika Voss” và Lili Marleen.

Lịch chiếu phim: