Festival “Ký ức cầu Long Biên” - một ước mơ lãng mạn

Ký ức cây cầu

Có thể coi cầu Long Biên là một chứng nhân lịch sử, là cây cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, chứng kiến vô vàn đổi thay, bao biến cố thăng trầm của Hà Nội.

Cầu tồn tại trong suốt chiều dài của thế kỷ 20, từ thời kỳ Đông Dương thuộc địa Pháp, trải qua hai cuộc kháng chiến, chứng kiến sự chuyển mình của đất nước trong thời kỳ xây dựng và đổi mới, vắt sang thế kỷ 21.

Sau hơn một thế kỷ tồn tại, cầu Long Biên là một hình ảnh quen thuộc với nhiều người, nhiều thế hệ và trở thành một biểu tượng văn hóa, lịch sử của Hà Nội.

Đối với người Hà Nội, hầu như ai cũng lưu giữ một phần ký ức về cây cầu. Từ Hà Nội ở phía bên này cầu, chỉ cần vài phút đi bộ lên cầu  là cả một thế giới còn nhuốm màu hoang dã và bình yên. Ở đó còn chứa đựng những ký ức đẹp đẽ và bi tráng về một quá khứ đã xa.

Và cuộc sống hiện tại dưới chân cầu cũng thật khác xa với sự hiện đại, ồn ào và đông đúc ở phía trên, bên kia cầu. Mỗi nhịp dẫn cầu như thể chứa đựng một phần ký ức và một phần cuộc sống. Và ngược lại, trong ký ức những người già, trong cảm nhận của thế hệ trẻ, cầu Long Biên cũng là một hình ảnh thật đặc biệt với nhiều cung bậc tình cảm, chứa đựng nhiều câu chuyện riêng tư, kỳ lạ và hấp dẫn.

Và ước mơ lãng mạn

* Hoàn tất xây dựng năm 1903 do kiến trúc sư nổi tiếng thế giới Gustave Eiffel thiết kế, Long Biên từng là một trong bốn cây cầu dài nhất thế giới và nổi bật nhất Viễn Đông vào thế kỷ 19. * Khi được hoàn thành vào năm 1903, cầu mang tên Doumer (tên của Toàn quyền Đông Dương Paul Doumer). * Cầu có chiều dài 1862m, gồm 19 nhịp dầm thép và đường dẫn xây bằng đá, đường sắt đơn ở giữa và hai bên là dường dành cho xe cơ giới thô sơ và người đi bộ.

Ý tưởng về một festival chung quanh cầu Long Biên đã được bà Nguyễn Nga ấp ủ trong những năm tháng sống ở Pháp, khi bà còn nhỏ và được chứng kiến những lễ hội chung quanh tháp Effel, trên quảng trường đại lộ Champs Elise.

Trở về Hà Nội trong những năm gần đây, với những trải nghiệm cảm xúc khi nhìn tìm hiểu và tận thấy cầu Long Biên, bà đã “quyết tâm” biến ước mơ lãng mạn của mình thành hiện thực.

Được sự đồng ý về thủ tục từ phía UBND TP Hà Nội, Festival nghệ thuật “Ký ức cầu Long Biên” dự kiến sẽ diễn ra trong suốt 24 giờ của ngày 11-10, ngay sau ngày kỷ niệm giải phóng thủ đô. Festival sẽ là dịp trình diễn của rất nhiều loại hình nghệ thuật trên cây cầu, biến cầu Long Biên thành một bảo tàng lịch sử và nghệ thuật sống.

Từ 9 giờ tối ngày hôm trước, các phương tiện giao thông trên cầu sẽ được chuyển sang tuyến đường khác. Trên cầu sẽ chỉ dành riêng cho tàu hỏa và người đi bộ hai bên đường.

Lễ khai mạc Festival sẽ bắt đầu từ 9 giờ sáng, một đoàn tàu hỏa sẽ đưa quan khách, các nghệ sĩ và ban tổ chức đến giữa cầu để cắt băng khai mạc. Tiếp đó, đồng loạt các loại hình nghệ thuật sẽ được trình diễn, du khách và người dân có thể đi theo suốt chiều dài của cây cầu như trải qua chiều dài lịch sử và chiều  rộng, chiều sâu của sự phát triển trong suốt từ cuối thế kỷ 19 đến đầu thế kỷ 21.

Bà Nga cho biết, từ đầu cầu phía Hà Nội sẽ có một sân khấu lớn trình diễn các loại hình nghệ thuật cổ truyền của Việt Nam như: chầu văn, ca trù, quan họ, chèo… những thể loại âm nhạc ra đời từ thế kỷ 19 của Việt Nam và thế giới. Đầu cầu phía Gia Lâm, là sân khấu đương đại của thế kỷ 21  với các loại hình mới mẻ như hip hop, rock...

Dọc đường lên cầu là tranh ảnh theo từng thập kỷ do các nhóm họa sĩ vẽ về những hoài niệm và ký ức cây cầu trong 105 năm qua. Trên cầu sẽ là nơi tập hợp của tất cả các loại hình nghệ thuật từ thế kỷ 19 đến thế kỷ 21. Đây cũng sẽ là nơi gặp gỡ của các làng nghề truyền thống, giới thiệu đặc sản, tinh hoa của từng vùng miền Bắc Bộ. Các kios bán sách, bưu ảnh cũ cũng sẽ được trưng bày dọc hai bên thành cầu để người tản bộ có thể tìm hiểu sâu hơn về lịch sử cây cầu cũng như lịch sử của Hà Nội.

Dưới sông, sẽ  là những chiếc thuyền chài của ngư dân đi lại, cũng là nơi để người dân có thể thưởng thức ẩm thực của cư dân đồng bằng sông Hồng.

Đặc biệt, ban tổ chức sẽ  thực hiện một cuộc thi diều sáo do các nghệ nhân từ làng Bái Giang (Hà Tây), Kim Thành (Hải Dương), Hải Phòng và Hà Nội thực hiện.

 Sẽ có 105 con diều sáo Bắc Bộ được thả trên bãi sông Hồng dưới chân cầu Long Biên. Đó là những con diều rất đặc biệt, với chiều dài năm bảy mét và bề rộng bằng cả tòa nhà được gắn sáo. Và chiếc Cup và một phần thưởng bằng tiền sẽ được trao cho chiếc diều nào đẹp nhất, bay cao nhất, sao ngân hay nhất. 

Cũng dưới bãi sông Hồng sẽ có một triển lãm sắp đặt nghệ thuật với hình ảnh những chong chóng đón gió.

Đặc biệt hơn nữa, lễ cầu siêu cho linh hồn của những người xây dựng cầu, những anh hùng liệt sĩ từng chiến đấu bảo vệ cây cầu, cũng như những linh hồn tha nhân ẩn khuất quanh cầu sẽ do các nhà sư chùa Bồ Đề thực hiện. Và khi đêm xuống, 100 cây hoa đăng sẽ được thả xuống lòng sông trong lễ cầu siêu này.

Đêm đến, cây cầu được chiếu sáng với đèn laser, sẽ biến thành hình một con rồng bay lên với 105 đèn trời như 105 ngọn nến sinh nhật. Bà Nguyễn Nga cho biết, sẽ mời các nghệ sĩ Pháp thực hiện phần chiếu sáng cây cầu.

Những “nhịp dẫn” đầu tiên

Mặc dù từ nay đến khi Festival thực sự diễn ra chỉ còn ba tháng, nhưng thực sự dự án đã được âm thầm chuẩn bị  từ hơn một năm qua. Bằng các triển lãm tranh và ảnh của mình, “Ngôi nhà nghệ thuật” đã “chiêu mộ” hàng trăm nghệ sĩ ở nhiều loại hình nghệ thuật đóng góp cho dự án.

Cầu Long Biên đầu thế kỷ 20.

Họ đã đưa ra nhiều ý kiến, cũng như cùng bắt tay thực hiện nhiều cuộc triển lãm tranh, ảnh, hiện vật về Hà Nội nói riêng và Việt Nam nói chung. Cùng với những người dân Hà Nội, họ đã phác thảo ra những nhịp dẫn đầu tiên của một cây cầu ký ức sẽ được hình thành trong lễ hội.

Chiều 3-7 vừa qua, dự án Festival nghệ thuật Ký ức cầu Long Biên đã chính thức được khởi động với một triển lãm tại 31A Văn Miếu. Tại đây, những bức ảnh màu và đen trắng với nhiều góc nhìn về hình ảnh và cuộc sống nơi cầu Long Biên của các nhiếp ảnh gia trẻ trong nước như Na Sơn, Lâm Khánh, Trọng Tùng, hay nước ngoài như Justin Maxon, Douglas Jardine đã được trưng bày như những cảm nhận và mô tả đầu tiên được bày tỏ về  cây cầu lịch sử trong Festival này.

Thật bất ngờ là trước khi và ngay trong ngày diễn ra triển lãm, nhiều nghệ sĩ và người dân Hà Nội tiếp tục đóng góp những tác phẩm nghệ thuật của mình.

Bác Nguyễn Hữu Hồng mang tới một video clip dài tới 26 phút do mình tự quay về những hình ảnh sinh hoạt rất đời thường ở trên cầu Long Biên. Lý do cho bộ phim này rất đơn giản: vì ông nội của bác là người trực tiếp xây dựng cầu và bác muốn ghi lại hình ảnh của nó như là một “kỷ vật” của gia đình. Đối với bác, cây cầu vì vậy vô cùng ý nghĩa, khúc sông nơi cây cầu vắt qua cũng vô cùng ý nghĩa. Nơi đó đã thấm bao mồ hôi và máu của  tiền nhân.

Bất ngờ hơn nữa là bức sơn dầu khổ lớn vẽ cây cầu khoáng đạt, bay bổng và cũng chứa đựng đầy ẩn ức tâm tư của nghệ sĩ Minh Châu. Chị vốn là một ca sĩ, nổi danh từ nhiều năm trước, nhưng chưa từng được biết đến là một người đam mê hội họa. Vậy mà gia tài của chị có hẳn hơn 100 bức sơn dầu (chủ yếu là khổ lớn), và chỉ với một đề tài duy nhất: Cầu Long Biên.

Nghệ sĩ Minh Châu và bức tranh
về cầu Long Biên.

Khi được hỏi cây cầu có sức quyến rũ gì hay lý do gì đặc biệt để thôi thúc chị vẽ về nó như vậy, Minh Châu mỉm cười: “Tôi tin người Hà Nội ai cũng có những kỷ niệm riêng với cầu  Long Biên. Tôi cũng vậy, và tôi chỉ có thể chia sẻ với mọi người qua các bức tranh, còn những gì riêng tư đằng sau đó, tôi muốn giữ cho riêng mình”.

Không những là ký ức, là kỷ niệm của thế hệ trước, cầu Long Biên còn là nguồn cảm hứng của các nghệ sĩ đương đại như Phạm Văn Trường với một video art, Vương Thạo với những tác phẩm hóa thạch cây cầu…

Có vẻ như ước mơ hết sức lãng mạn của bà Nguyễn Nga đang tìm được tiếng nói đồng lòng từ rất nhiều nghệ sĩ và người dân Hà Nội. Tuy nhiên, bà Nga vẫn cho rằng, đó là một ý tưởng vô cùng lãng mạn và cho đến bây giờ, bà vẫn chưa tin chắc nó sẽ thành hiện thực trọn vẹn như ý muốn.

* Mọi  đóng góp cho dự án nghệ thuật nhiều ý nghĩa này xin liên lạc theo địa chỉ: Maison des arts, 31A Văn Miếu, Hà Nội * Điện thoại: (84-4) 7478096. * Email: maisondesartshanoi@gmail.com.