Ðưa "con tàu" VINALINES vững vàng vượt đại dương

Vượt qua thách thức lớn

Những năm đầu thập kỷ 90 thế kỷ trước, sau khi Liên Xô và hệ thống XHCN ở Ðông Âu tan rã, ngành hàng hải nước ta đứng trước nhiều khó khăn thách thức, vật lộn tìm thị trường để tồn tại và phát triển, phù hợp tình hình mới. Sự kiện Việt Nam gia nhập ASEAN tuy giúp ngành hội nhập kinh tế khu vực, nhưng cũng buộc phải cạnh tranh không chỉ nước ngoài, mà còn ngay cả trên "sân nhà".

Ngày 29-4-1995, Thủ tướng Chính phủ ký quyết định thành lập Tổng Công ty Hàng hải Việt Nam, trên cơ sở sắp xếp lại các đơn vị vận tải, bốc xếp, sửa chữa tàu biển, dịch vụ hàng hải, với nhiệm vụ chính là kinh doanh vận tải biển, khai thác cảng, sửa chữa tàu biển, đại lý môi giới, cung ứng dịch vụ hàng hải và các ngành nghề kinh doanh khác có liên quan. Ngày 1-1-1996, tổng công ty chính thức đi vào hoạt động. Tại thời điểm thành lập, VINALINES gồm 24 doanh nghiệp thành viên, với cơ sở vật chất kỹ thuật nhỏ bé và lạc hậu. Ðội tàu chỉ có 49 chiếc, tổng trọng tải chưa đến 400 nghìn DWT, tuổi trung bình 21,5 năm và không có tàu chuyên dụng. Hệ thống cảng biển cũng chỉ có gần 6.900 m cầu bến cũ kỹ, không có bến chuyên dụng, trang thiết bị lạc hậu, năng suất thấp (chỉ bằng 30% các cảng trong khu vực), số vốn Nhà nước giao chưa đến 1.500 tỷ đồng. Ðể có thể tạo ra được một doanh nghiệp Nhà nước "có lợi thế trên các phương diện sức mạnh tài chính, năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường, đổi mới kỹ thuật và công nghệ, nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất, kinh doanh", như lời cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt căn dặn, là thách thức không nhỏ đối với tập thể lãnh đạo, cán bộ, công nhân viên và thuyền viên của VINALINES lúc bấy giờ.

Nhận thức rõ khó khăn, thách thức, tập thể lãnh đạo tổng công ty đã chỉ đạo xây dựng kế hoạch năm năm (1996 - 2000), tập trung phát triển đội tàu vận tải biển và hệ thống cảng biển, cảng cạn theo hướng hiện đại để nâng cao khả năng cạnh tranh, nhằm từng bước giành lại và tăng thị phần vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu trong nước, tiến tới tham gia chia sẻ thị phần khu vực. Mặc dù mới đi vào hoạt động, gặp nhiều khó khăn về nguồn vốn cùng những tác động xấu của cuộc khủng hoảng tài chính khu vực năm 1997, nhưng được sự chỉ đạo và hỗ trợ có hiệu quả thiết thực của Ðảng, Chính phủ và các cơ quan hữu quan, năm 2000, tổng công ty đã đạt được những kết quả đáng khích lệ: doanh thu đạt hơn 4.400 tỷ đồng, lợi nhuận đạt 301 tỷ đồng, nộp ngân sách hơn 330 tỷ đồng, sản lượng vận tải biển đạt gần 11,4 triệu tấn, hàng hóa thông qua cảng đạt 20,6 triệu tấn,... Hầu hết các chỉ tiêu này đều tăng hai, ba lần so với năm 1995. Ðến năm 2000, đội tàu biển của tổng công ty đã có 79 chiếc, tổng trọng tải hơn 844 nghìn DWT. Trong giai đoạn này, tổng công ty đưa vào khai thác chuyên tuyến vận tải công-ten-nơ nội địa bằng các tàu công-ten-nơ mới đầu tư, tạo ra bước phát triển lớn trong vận tải công-ten-nơ và vận tải đa phương thức ở Việt Nam. Cũng trong năm này, VINALINES "đặt hàng" VINASHIN, đóng mới tàu hàng khô Mỹ Thuận 6.500 DWT. Ðây là "cú huých" tạo tiền đề cho ngành công nghiệp đóng tàu trong nước phát triển mạnh mẽ. Nhà nước đã đầu tư nguồn vốn lớn nâng cấp, mở rộng và xây dựng mới các cảng biển Hải Phòng, Sài Gòn, Ðà Nẵng, Cần Thơ, đạt gần 7.500 m cầu bến, góp phần quan trọng nâng cao khả năng  bốc xếp tại cảng.

Sau kế hoạch năm năm lần thứ nhất, tổng công ty đã đạt được những thành tựu hết sức quan trọng: Tạo bước phát triển đột phá vững chắc về cơ sở vật chất kỹ thuật, đổi mới công nghệ và quản lý, tốc độ tăng trưởng ở mức cao và liên tục, tạo dựng uy tín kinh doanh,... Vị thế của VINALINES được nâng cao trên thị trường hàng hải khu vực và quốc tế. Năm 1997, VINALINES trở thành thành viên chính thức của Hiệp hội chủ tàu châu Á.

Vươn tới bến bờ xa

Căn cứ kế hoạch phát triển của VINALINES (2001 - 2005) đã được Thủ tướng phê duyệt, cuối năm 1999, lãnh đạo tổng công ty đã nghiên cứu, xây dựng Ðề án chuyển đổi phương thức quản lý, từ "giao vốn" sang "góp vốn" hay "đầu tư vốn" cho các doanh nghiệp thành viên. Từ kinh nghiệm thực tế của giai đoạn trước, tổng công ty và các doanh nghiệp thành viên đã cơ bản hoàn thành được các mục tiêu về đầu tư, phát triển, giữ được tốc độ tăng trưởng liên tục, từng bước đổi mới tổ chức và mở rộng sản xuất, kinh doanh, tạo dựng được uy tín thương hiệu VINALINES trên thương trường hàng hải khu vực và quốc tế. Năm 2005, doanh thu toàn tổng công ty đạt hơn mười nghìn tỷ đồng; sản lượng vận tải biển đạt gần 22 triệu tấn; hàng thông qua cảng đạt hơn 37 triệu tấn. Năng suất đội tàu năm 2005 đạt 18,1 tấn/DWT, năng suất bốc xếp tại các cảng đạt trung bình gần 3.900 tấn/m cầu mỗi năm. Năm 2001, Văn phòng tổng công ty được cấp chứng chỉ ISO 9001-2000. Ðến hết năm 2005, tổng số vốn Nhà nước của tổng công ty đạt gần 3.200 tỷ đồng, tăng 1,4 lần so với năm 2000. Tổng công ty đã dành hơn 7.200 tỷ đồng phát triển đội tàu lên 104 chiếc, tổng trọng tải gần 1,2 triệu DWT. Trong đó, đóng mới trong nước bảy tàu (nguồn vốn hơn 2.500 tỷ đồng) và mua 41 tàu từ nước ngoài. Hệ thống hạ tầng cảng biển được đầu tư hơn 3.000 tỷ đồng, xây dựng gần 2.000 m cầu bến cho tàu  10 - 40 nghìn DWT cập cảng. Tổng công ty đã đầu tư gần 200 tỷ đồng xây tòa nhà Ocean Park tại phố Ðào Duy Anh (Hà Nội) 21 tầng, diện tích xây dựng hơn 30 nghìn m2 làm trụ sở và văn phòng cho thuê. Tổng công ty cũng tập trung tổ chức, sắp xếp lại các doanh nghiệp cho phù hợp tình hình mới. Ðến năm 2005, sau 10 năm thực hiện việc sắp xếp và đổi mới doanh nghiệp, cơ cấu tổ chức của tổng công ty đã thay đổi căn bản, bao gồm 46 doanh nghiệp thành viên, trong đó có 16 doanh nghiệp nhà nước, 22 doanh nghiệp cổ phần và tám doanh nghiệp liên doanh.

Trong giai đoạn 2006 - 2010, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt kế hoạch phát triển, xây dựng VINALINES sớm trở thành tập đoàn hàng hải mạnh trong khu vực, đa sở hữu, kinh doanh đa ngành, mũi nhọn là vận tải biển, quản lý và khai thác cảng, dịch vụ hàng hải, giữ vai trò chủ lực trong ngành hàng hải Việt Nam, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước. Thị trường mấy năm đầu thuận lợi, hoạt động sản xuất, kinh doanh của VINALINES đạt hiệu quả cao, song từ cuối năm 2008 đến nay, suy giảm kinh tế toàn cầu đã ảnh hưởng lớn tới ngành hàng hải. Trong bối cảnh đó, tổng công ty đã bám sát các biện pháp chỉ đạo điều hành của Chính phủ, phấn đấu bảo đảm ổn định việc làm, đời sống của người lao động và vẫn duy trì tốc độ tăng trưởng cao. Năm 2009, toàn tổng công ty đạt sản lượng vận tải biển đạt gần 33 triệu tấn, sản lượng hàng thông qua cảng đạt gần 70 triệu tấn, doanh thu đạt hơn 18 nghìn tỷ đồng. TS Dương Chí Dũng, Chủ tịch HÐQT, Tổng giám đốc tổng công ty cho biết: Năm 2009, mặc dù chịu ảnh hưởng của khủng hoảng kinh tế thế giới, lợi nhuận của tổng công ty vẫn đạt gần 900 tỷ đồng, nộp ngân sách hơn 1.200 tỷ đồng. Ðến hết năm 2009, tổng số vốn Nhà nước của tổng công ty đạt hơn 7.200 tỷ đồng, tăng 2,3 lần so với năm 2005. Quy mô đội tàu vận tải biển cũng tăng nhanh chóng, gồm 149 chiếc, tổng trọng tải 2,7 triệu tấn, chiếm khoảng 45% tổng trọng tải đội tàu biển cả nước, gấp hơn hai lần so với cuối năm 2005, vượt 100 nghìn DWT so kế hoạch đặt ra. Cơ cấu đội tàu cũng được điều chỉnh theo hướng tăng tỷ trọng tàu công-ten-nơ, tàu dầu và tàu hàng rời cỡ lớn. Năm 2008, tổng công ty đã đầu tư, đưa vào khai thác tàu Vinalines Global trọng tải 73.350 DWT, tàu hàng khô có trọng tải lớn nhất nước ta hiện nay.

Khắc phục tình trạng thiếu cảng nước sâu, tổng công ty đã nghiên cứu, triển khai nhiều dự án đầu tư xây dựng cảng biển trọng điểm. Ðiểm nhấn chính là dự án Cảng trung chuyển quốc tế Vân Phong (Khánh Hòa) đã được khởi công, đồng thời chuẩn bị đầu tư Cảng cửa ngõ quốc tế Hải Phòng, đáp ứng chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020. Ðến hết năm 2009, VINALINES đã quản lý và khai thác gần 15 nghìn m cầu bến, gấp hơn 1,5 lần so với năm 2005, năng suất khai thác đạt hơn 4.700 tấn/m/năm.

Nhằm mục tiêu đa dạng hóa ngành nghề kinh doanh, tổng công ty đã nghiên cứu, đầu tư một số nhà máy sửa chữa tàu biển, các KCN, trung tâm dịch vụ hậu cần sau cảng, logistics,... Ðồng thời, tích cực triển khai dự án xây dựng Trường đại học VINALINES và Trường cao đẳng nghề Hàng hải VINALINES. Ðến nay, công tác cổ phần hóa DNNN thành viên đã hoàn thành, các cảng được chuyển đổi sang hoạt động theo mô hình Công ty TNHH một thành viên. Thời điểm này, số doanh nghiệp thành viên của tổng công ty đạt gần 80 đơn vị, với gần 40 nghìn cán bộ, công nhân viên, sĩ quan và thuyền viên, hoạt động theo mô hình công ty mẹ - công ty con.

Huân chương Ðộc lập hạng ba - phần thưởng cao quý của Ðảng và Nhà nước trao tặng VINALINES dịp này chính là sự ghi nhận đóng góp to lớn của tổng công ty đối với sự phát triển của đất nước.