Dữ liệu, việc làm thỏa đáng và bức tranh thực tế về việc làm thanh niên tại Việt Nam

Hiện thanh niên Việt Nam đang gia nhập thị trường lao động trong bối cảnh thế giới việc làm có nhiều thay đổi nhanh chóng. Đặc biệt, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi xanh, xu hướng già hóa dân số cùng sự dịch chuyển của các chuỗi cung ứng toàn cầu đang làm thay đổi nhu cầu tuyển dụng, yêu cầu về kỹ năng và cơ hội việc làm...

Thực tế đó đặt ra thách thức không chỉ là vấn đề tạo việc làm cho thanh niên, mà còn là giúp họ tiếp cận được việc làm năng suất, thỏa đáng và có khả năng thích ứng với những thay đổi ngày càng phức tạp của thị trường lao động.

Các trao đổi tại sự kiện cho thấy, cần nhìn nhận thực trạng việc làm thanh niên từ nhiều góc độ hơn là chỉ dựa vào tỷ lệ thất nghiệp.

Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên từ 15 đến 24 tuổi tại Việt Nam quý II năm 2026 là 8,67%, cao gần gấp bốn lần tỷ lệ thất nghiệp chung trong độ tuổi lao động.

Tuy nhiên, ngay cả trong nhóm thanh niên đang có việc làm, chất lượng việc làm vẫn là vấn đề đáng quan tâm. Năm 2024, 57,5% việc làm của thanh niên là việc làm phi chính thức, trong khi chỉ 41,4% thanh niên tham gia bảo hiểm xã hội...

Điều này cho thấy, nhiều lao động trẻ vẫn đang làm việc trong những công việc thiếu sự bảo vệ cần thiết, ít cơ hội nâng cao kỹ năng và phát triển nghề nghiệp, đồng thời dễ bị tác động hơn trước những biến động của nền kinh tế.

Tại sự kiện, các đại biểu cũng thảo luận về khái niệm thanh niên không có việc làm, không tham gia học tập hoặc đào tạo (NEET), một chỉ số phản ánh những khó khăn mà thanh niên gặp phải trong quá trình chuyển tiếp từ học tập sang thị trường lao động.

Đồng thời, chuyển đổi xanh cho thấy rõ những cơ hội và thách thức đang đặt ra đối với việc làm thanh niên. Nghiên cứu của Tổ chức Lao động quốc tế và Viện Khoa học tổ chức nhà nước và lao động (ISOL) (Bộ Nội vụ), với tiêu đề “Đánh giá việc làm xanh và hỗ trợ phát triển nghề nghiệp cho thanh niên tại Việt Nam”, cho thấy: hiện chỉ khoảng 3% thanh niên tại Việt Nam đang làm việc trong các việc làm xanh, trong khi hơn 30% việc làm của thanh niên có tiềm năng chuyển đổi thành việc làm xanh.

Không có một giải pháp duy nhất nào có thể giải quyết các thách thức về việc làm thanh niên. Phát triển kỹ năng là điều kiện cần nhưng chưa đủ; tăng trưởng kinh tế là yếu tố quan trọng nhưng không tự động tạo ra việc làm bền vững cho thanh niên. Vì vậy, Tổ chức Lao động quốc tế thúc đẩy cách tiếp cận tích hợp, kết hợp các chính sách thúc đẩy tạo việc làm, tư vấn hướng nghiệp, phát triển kỹ năng, học tập gắn với công việc, dịch vụ việc làm, hệ thống thông tin thị trường lao động, hỗ trợ khởi nghiệp và tự tạo việc làm, an sinh xã hội, bình đẳng giới và đối thoại xã hội.

Phát biểu ý kiến tại sự kiện, Giám đốc Tổ chức Lao động quốc tế tại Việt Nam, bà Sinwon Park nhấn mạnh: “ILO tin rằng đầu tư vào thanh niên chính là đầu tư cho tương lai. Khi thanh niên được tiếp cận việc làm thỏa đáng, được trang bị kỹ năng phù hợp, có cơ hội bình đẳng, công bằng để phát huy tiềm năng của mình, những lợi ích mang lại sẽ vượt xa phạm vi của mỗi cá nhân. Họ sẽ góp phần xây dựng lực lượng lao động có năng suất cao hơn, các doanh nghiệp vững mạnh hơn, thị trường lao động bao trùm hơn và một tương lai phát triển bền vững hơn”.

Sự kiện cũng nhấn mạnh vai trò của nhà báo, cán bộ truyền thông và các cơ sở đào tạo trong việc nâng cao hiểu biết của công chúng về thị trường lao động, đồng thời góp phần mang đến những góc nhìn đầy đủ và cân bằng hơn về các cơ hội và thách thức mà thanh niên đang gặp phải.

Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Minh Sơn chia sẻ: truyền thông có vai trò quan trọng trong việc giúp công chúng hiểu rõ hơn những cơ hội và thách thức trên thị trường lao động mà thanh niên đang gặp phải. Trang bị cho sinh viên báo chí và cán bộ truyền thông kiến thức, kỹ năng khai thác và sử dụng dữ liệu thị trường lao động một cách hiệu quả là một trong những nhiệm vụ quan trọng của Học viện và sự hợp tác với Tổ chức Lao động quốc tế góp phần nâng cao năng lực này.

Văn phòng ILO tại Việt Nam sẽ tiếp tục phối hợp Bộ Nội vụ, Cục Thống kê, Học viện Báo chí và Tuyên truyền cùng các đối tác liên quan nhằm tăng cường truyền thông dựa trên bằng chứng về tương lai việc làm.