Với đặc điểm đa dạng về cấu trúc địa hình, biển cả, đồng bằng, đồi núi, đầm hồ kiến tạo cho Ninh Bình sự đa dạng về cảnh quan sinh thái có giá trị trong việc phát triển nhiều loại hình du lịch hấp dẫn như: du lịch sinh thái, văn hoá, lịch sử, nghỉ dưỡng, thể thao, nghiên cứu khoa học, hội chợ, hội nghị dài ngày và ngắn ngày.
Thời cơ phát triển
Năm 2009 tỉnh uỷ Ninh Bình ra Nghị quyết số 15-NQ/TU về phát triển du lịch đến năm 2020, định hướng đến năm 2030. Tiếp đó, ngày 17/7/2009 UBND tỉnh ban hành kế hoạch số 07/KH-UBND để thực hiện chủ trương, định hướng phát triển du lịch trên địa bàn tỉnh. “Chúng tôi đã xây dựng kế hoạch chi tiết về phát triển du lịch theo từng năm phù hợp với sự phát triển kinh tế, xã hội của tỉnh” Giám đốc Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tỉnh Ninh Bình, Lâm Quang Nghĩa nói. Ninh Bình cũng là một trong những tỉnh tiên phong mạnh dạn nghiên cứu áp dụng xây dựng mô hình Ban quản lý khu du lịch để quản lý các điểm du lịch. Ban quản lý khu du lịch Tam Cốc – Bích Động thực hiện nhiệm vụ giải quyết những vướng mắc tồn tại, bố trí việc làm cho nhân dân địa phương tham gia dịch vụ du lịch.
Có thể nói, Nghị quyết 15-NQ/TU của tỉnh uỷ Ninh Bình tạo động lực phát huy tiềm năng du lịch ở Ninh Bình. Nhiều khu du lịch, nghỉ dưỡng được đầu tư hàng nghìn tỷ đồng để nâng cấp, xây mới cơ sở hạ tầng, nổi bật là các khu du lịch chùa Bái Đính (Gia Viễn), khu du lịch sinh thái Tràng An, Tam Cốc- Bích Động(Hoa Lư), sân gol hồ Đồng Chương (Tam Điệp),v.v khiến du khách trong nước và quốc tế chú ý. Nhờ đó, cơ cấu kinh tế ở Ninh Bình dần chuyển theo ba hướng: công nghiệp, thương mại dịch vụ và nông nghiệp. Nông nghiệp tuy chiếm tỷ trọng nhỏ (16%) trong nền kinh tế song lại khá quan trọng vì số lao động tham gia nghề nông vẫn chiếm khoảng hơn 60% số dân và diện tích đất. Chính vì thế, nông nghiệp Ninh Bình cũng dần chuyển dịch từ chỗ mang tính thuần nông, quảng canh sang dịch vụ đa ngành bền vững. Cụ thể, trong lĩnh vực nông nghiệp trước kia chủ yếu tập trung phát triển cây lương thực, ngô, lạc, đậu tương,v.v. còn chăn nuôi thì hạn chế với chủ lực là con dê. Trước nhu cầu ẩm thực của hàng triệu khách du lịch cùng với chủ trương phát triển nền nông nghiệp đa dạng, tỉnh chỉ đạo tập trung đầu tư cho nông dân nhiều loại con nuôi, cây trồng khiến sản phẩm nông sản, thực phẩm khá phong phú về chủng loại. Huyện miền núi Nho Quan và vùng bán sơn địa gồm thị xã Tam Điệp, huyện Yên Mô coi trọng phát triển đàn lợn rừng lai lợn Móng Cái, hươu sao, nhím, gà rừng, gà đồi, ba ba, cá rô Tổng Trường, lúa chất lượng cao.v.v.
Khu vực đồng bằng gồm các huyện Gia Viễn, Hoa Lư, thành phố Ninh Bình tập trung nuôi cá nước ngọt, ba ba, trồng nấm rơm, nấm linh chi và đặc biệt chú ý phát triển làng nghề trong nông thôn nhằm giải quyết cơ bản thu nhập cho nông dân bằng tiểu thủ công nghiệp. Các nghề vốn là truyền thống lâu đời của vùng cố đô Hoa Lư đang được khôi phục đó là ren, thêu, đan mỹ nghệ, cói mỹ nghệ. Riêng huyện vùng biển Kim Sơn ngoài việc phát triển cây lúa để đảm bảo an ninh lương thực, nông dân vùng biển còn mở rộng nuôi trồng thuỷ sản ở hai lĩnh vực nước ngọt và vùng nước lợ ven biển. “Cua biển, ghẹ, ngao, tôm sú, cá chim, cá rô đầu vuông, cá bống bớp,v.v được hàng nghìn hộ nuôi với sản lượng hàng năm khoảng hơn 100 nghìn tấn thuỷ sản các loại” Chủ tịch UBND huyện Kim Sơn, Lê Thị Hoa cho biết.
Trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ càng nở rộ. Trong năm năm trở lại đây, hệ thống nhà nghỉ khách sạn, dịch vụ ăn uống, hàng lưu niệm, chở đò, cung ứng thực phẩm,v.v. được coi là lĩnh vực thu hút số lao động đáng kể. Hệ thống nhà nghỉ khách sạn nhanh chóng mọc lên với ngày càng nhiều khách sạn “ hàng sao” với hàng trăm nghìn giường, bước đầu đáp ứng được nhu cầu nghỉ của du khách. Số du khách đến Ninh Bình không ngừng tăng nhanh. Năm 2009 gần 2, 4 triệu lượt người, trong đó khách quốc tế: 601.785 lượt người. Đến 31-5-2010, Ninh Bình đón 2,3 triệu lượt người, gần bằng cả năm 2009. Trong đó khách quốc tế 45.987 lượt người. 8 tháng năm 2013, số khách đến Ninh Bình tăng lên gần bốn triệu lượt người.
Việc đầu tư cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kinh doanh du lịch được tỉnh Ninh Bình khuyến khích với chính sách ưu đãi. Tỉnh hiện có năm dự án đầu tư du lịch bằng nguồn vốn ngân sách với tổng số vốn gần ba nghìn tỷ đồng. Đó là Các công trình đã bước đầu hoàn thiện để đưa vào khai thác sử dụng có hiệu quả như dự án: xây dựng cơ sở hạ tầng khu du lịch sinh thái Tràng An, khu du lịch sinh thái Vân Long, khu du Tam Cốc- Bích Động, cơ sở hạ tầng chùa Bái Đính và khu đền thờ Vua Đinh - Vua Lê. Cơ sở hạ tầng du lịch được cải thiện giúp cho việc thu hút đầu tư trong nước và quốc tế đến Ninh Bình đầu tư lĩnh vực du lịch. Nếu năm 2000 tỉnh chỉ có 25 cơ sở kinh doanh lưu trú du lịch với 240 phòng ngủ thì đến nay Ninh Bình có khoảng 268 cơ sở lưu trú du lịch với 3. 941 phòng ngủ. “Một số dự án của các tổ chức, cá nhân đầu tư phát triển kinh doanh du lịch trên địa bàn tỉnh có 47 dự án, với tổng số vốn là 9267,714 tỷ đồng”. Trưởng phòng nghiệp vụ du lịch (Sở Văn hoá Thể thao và Du lịch Ninh Bình), Hoàng Thanh Phong cho biết. Tiêu biểu là dự án khu sân golf 54 lỗ hồ Yên Thắng, dự án khu du lịch sinh thái Vân Long, khu khách sạn trung tâm thành phố Ninh Bình.v.v.v
Còn nhiều thách thức ở phía trước
Có thể nói, trong lĩnh vực du lịch, Ninh Bình là tỉnh “đi sau” so với các tỉnh khác. Sự phát triển du lịch ở vùng cố đô Hoa Lư chỉ thực sự sôi động vào những năm 2005 trở lại đây khi tiềm năng về cảnh quan thiên nhiên tại các khu di tích lịch sử được đánh thức và du khách trong nước cũng như quốc tế ưa chuộng.
Sự “đi sau” của du lịch Ninh Bình có thuận lợi là được học tập kinh nghiệm ở nhiều tỉnh trong nước, thâm chí một số nước khu vực Đông Nam Á. “ Học tập nghĩa là lược bỏ những điều xấu ảnh hưởng đến môi trường du lịch và nhân lên điều hay, cách làm có hiệu quả để Ninh Bình ngày càng hấp dẫn du khách” Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình, Bùi Văn Thắng nói. Tình trạng chèo kéo khách, nâng giá thực phẩm và giá phòng vào mùa cao điểm, người ăn xin đeo bám,v.v là những hình ảnh thiếu văn hoá và làm suy giảm lòng tin của du khách đối với loại hình dịch vụ ở các khu du lịch.
Thực tế ở một số khu du lịch trong tỉnh Ninh Bình vẫn tồn tại những việc làm không đẹp mắt ấy. Khu du di tích lịch sử đền thờ Vua Đinh - Vua Lê mặc dù các cấp chính quyền ở huyện Hoa Lư đã áp dụng nhiều biện pháp song vẫn xảy ra hiện tượng người bán hàng rong đeo bám khách du lịch chèo kéo họ mua sản phẩm. Đặc biệt là số người bán hàng rong chủ yếu là người già khi thì bán nải chuối, có lúc là vài ba sản phẩm rẻ tiền ở địa phương. Người bán hàng rong có hành vi cố tình nài khách du lịch mua sản phẩm cho họ khiến du khách như bị ức chế, khó chịu. Cùng đội quân này còn có hàng nghìn thợ ảnh tại các khu du lịch ở Ninh Bình. Họ cũng đăng ký với Ban quản lý khu du lịch để hành nghề., song vì cạnh tranh cho nên khi có một đoàn khách đến là họ xúm lại mời chào. Nhiều lúc khách chưa kịp đưa ra phản ứng đồng ý hay không, đám thợ ảnh đã lia lịa bấm máy. “ Cháu cứ chụp khách không lấy ảnh thì thôi, xoá file ảnh đi là xong” Nguyễn Thị Thuỷ, một thợ ảnh ở khu Chùa Bái Đính nói. Có trường hợp sau khi chụp ảnh xong, khách không kịp lấy ảnh khiến thợ ảnh đi xe máy hàng chục cây số đuổi theo ô tô để trả cho khách. Những việc làm ấy đối với khách du lịch thì chuyện không lấy ảnh đâu phải là xong mà nó còn ảnh hưởng rất lớn đến văn hoá du lịch, khiến du khách không vui khi gặp những cảnh như thế.
Bên cạnh đó, một số sản phẩm lưu niệm trong các làng nghề ở Ninh Bình vẫn còn đơn điệu, chậm đổi mới mẫu mã không hấp dẫn du khách. Với bề dày hàng nghìn năm văn hoá, các làng nghề Ninh Bình như gốm, thêu, ren, đá mỹ nghệ, cói mỹ nghệ,v.v.chậm đổi mới về kiểu dáng cũng như hoa văn trên sản phẩm. “năm năm trước, tôi mua một bình gốm nhỏ ở khu di tích đền thờ Vua Đinh - Vua Lê đến nay trở lại vẫn chỉ là sản phẩm ấy, vậy ai còn mua thêm là gì?”, anh Nguyễn Hữu Hưng ở T.P Thái Nguyên nói. Chúng tôi muốn có vật kỷ niệm khi đi du lịch các tỉnh, song thấy sản phẩm phục vụ du khách của Ninh Bình vẫn nghèo nàn, đơn điệu lắm. Việc chậm đổi mới mẫu mã sản phẩm phục vụ du lịch khiến các làng nghề ở vùng đất cố đô kém phát triển, chưa tương xứng với tiềm năng của địa phương.
Những kết quả bước đầu về du lịch trong năm năm trở lại đây khẳng định hướng đi đúng của tỉnh Ninh Bình với chiến lược phát triển kinh tế- xã hội ở địa phương. Tuy nhiên, trong thời gian tới tỉnh và ngành du lịch Ninh Bình cần định hướng khuyến khích các loại hình du lịch mang tính đặc thù như du lịch sinh thái, du lịch văn hoá, lịch sử gắn với tâm linh. Trong đó nên tập trung vào các giải pháp về xây dựng cơ sở hạ tầng tại các khu, điểm du lịch trên toàn tỉnh. Cần lưu ý xây dựng công trình phục vụ cho các hoạt động kinh doanh du lịch có kiến trúc gắn liền với văn hoá đặc trưng. Mặt khác, các cấp uỷ đảng, chính quyền và ngành du lịch tỉnh cần quan tâm đào tạo, bồi dưỡng kiến thức nghiệp vụ du lịch cho cán bộ công nhân viên trong ngành, người dân trực tiếp tham gia các dịch vụ du lịch để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách du lịch. Đồng thời, coi trọng phát triển làng nghề, cung cấp đa dạng sản phẩm mở rộng dịch vụ bán hàng lưu niệm cho du khách tại các điểm, khu du lịch. Chú ý khai thác có hiệu quả sản vật địa phương để qua đó giới thiệu về văn hoá, truyền thống lâu đời của vùng đất Ninh Bình, một cố đô ngàn năm văn hiến. Tiếp tục mở nhiều lớp huấn luyện, giảng dạy về nét đẹp văn hoá trong lĩnh vực du lịch cho những người dân ở nơi có khu du lịch, điểm du lịch của tỉnh nhằm hạn chế hành vi thiếu văn hoá của người tham gia dịch vụ. Tăng cường quản lý Nhà nước về giá sinh hoạt bao gồm giá thuê phòng, dịch vụ ăn uống, thương mại ở các điểm du lịch tránh tình trạng tăng giá bất thường vào thời điểm đông khách, khiến du khách bất bình ảnh hưởng xấu đến môi trường du lịch ở vùng đất có bề dày hàng nghìn năm lịch sử.
Du lịch trên sông Hoàng Long ở khu du lịch Tràng An.
