Suốt nhiều năm qua, người dân sống dọc tuyến kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên (chạy qua địa bàn quận 12, Gò Vấp, Tân Bình, Tân Phú, Bình Tân) khốn khổ vì lục bình. Lục bình dày đặc, môi trường ô nhiễm, dịch muỗi phát sinh khiến cuộc sống của người dân bị đảo lộn. “Muỗi nhiều đến mức khi ăn cơm lúc chiều tối cũng phải mắc mùng”, một người dân cho biết như thế.
UBND quận Tân Phú đã phải nhiều lần “cầu cứu” Sở NN và PTNT thành phố giúp xử lý tình trạng lục bình dày đặc trên tuyến kênh Tham Lương. Tuy nhiên, cứ vớt xong được một thời gian ngắn thì lục bình lại phát triển dày đặc. Tương tự, hàng trăm hộ dân sống dọc tuyến rạch Lăng, kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè, kênh Tàu Hủ - Bến Nghé, kênh Đôi – kênh Tẻ cũng khốn khổ không kém. Lục bình phát triển dày đặc không những gây dịch bệnh, tắc nghẽn dòng chảy, gây ngập tại nhiều tuyến đường mà còn làm ảnh hưởng đến mỹ quan đô thị.
Theo Sở NN và PTNT thành phố Hồ Chí Minh, sở dĩ lục bình phát triển dày đặc như vậy, ngoài nguyên nhân từ môi trường tự nhiên, còn do chưa có sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan liên quan trong thành phố và các tỉnh lân cận. Mặt khác, tình trạng ô nhiễm môi trường nước do ảnh hưởng từ nguồn nước thải, rác thải trong các khu công nghiệp, nông nghiệp, sinh hoạt làm gia tăng hàm lượng ni-tơ, phốt-pho... là môi trường dinh dưỡng thuận lợi cho lục bình sinh trưởng.
Ủy ban nhân dân thành phố Hồ Chí Minh đã chỉ đạo các sở, ban, ngành và quận, huyện triển khai thực hiện nhiều giải pháp nhằm giải quyết căn cơ tình trạng lục bình phát triển dày đặc trên các tuyến sông, kênh, rạch của thành phố. Trong hai năm qua, các sở, ngành, đơn vị của thành phố đã định kỳ tổ chức ra quân phối hợp các địa phương vớt rác, lục bình trên các tuyến sông, kênh, rạch được phân cấp quản lý, chủ yếu bằng phương pháp thủ công kết hợp với phương tiện cơ giới nhằm khơi thông dòng chảy, bảo đảm việc tiêu thoát nước, giảm ô nhiễm môi trường. UBND các quận, huyện cũng đã chủ động giao cho đơn vị công ích địa phương thường xuyên vớt rác, lục bình; huy động các lực lượng đoàn viên thanh niên, dân quân ra quân vớt lục bình tại các tuyến kênh, rạch trên địa bàn; vận động người dân sinh sống dọc theo hai bên kênh, rạch không xả rác thải xuống sông, kênh, rạch… UBND thành phố cũng đã giao Sở Khoa học và Công nghệ thành phố phối hợp Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển công nghệ máy công nghiệp (Trường đại học Công nghiệp TP Hồ Chí Minh) nghiên cứu chế tạo máy cắt, vớt lục bình trên sông, kênh, rạch. Kết quả thử nghiệm cho thấy, máy cắt vớt rong cỏ, lục bình đã giảm được lao động nặng nhọc cho công nhân, bảo đảm an toàn vệ sinh lao động trong quá trình thực hiện nhiệm vụ; từng bước cơ giới hóa việc xử lý rong, cỏ, lục bình; tăng năng suất lao động, giải quyết được khối lượng lớn rong cỏ, lục bình trên kênh, rạch; xử lý thông thoáng dòng chảy, bảo đảm nhiệm vụ tưới tiêu, thoát nước trên kênh, rạch; giữ gìn vệ sinh, mỹ quan kênh rạch trên địa bàn.
Giải pháp căn cơ hơn là cần giải quyết có hiệu quả lục bình ngay từ thượng nguồn, hạn chế lục bình theo dòng chảy thủy triều trôi dạt trên sông và vào hệ thống kênh, rạch bên trong, tiếp tục phát triển trở lại. Thực hiện giải pháp này, UBND thành phố Hồ Chí Minh đã chỉ đạo triển khai các hoạt động khơi thông dòng chảy và vệ sinh môi trường nước trên lưu vực hệ thống sông Sài Gòn – Đồng Nai. Đến nay, Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị thành phố đã hoàn thiện việc xây dựng phương án vớt rác, lục bình trên tuyến sông Sài Gòn đi qua địa bàn huyện Củ Chi. UBND thành phố Hồ Chí Minh cũng đã phối hợp các tỉnh: Bình Dương, Đồng Nai, Long An, Tây Ninh để cùng thực hiện vớt, xử lý lục bình khai thông dòng chảy trên sông Sài Gòn, sông Đồng Nai, sông Vàm Cỏ Đông và các kênh, rạch giáp ranh giữa các địa phương.
Một vấn đề quan trọng mà thành phố quan tâm là nghiên cứu xử lý khối lượng lớn lục bình thành phân bón hữu cơ hoặc các sản phẩm tiểu thủ công nghiệp hữu ích, vừa mang lại hiệu quả kinh tế lại bảo đảm vệ sinh môi trường. Tuy nhiên, kết quả khảo sát chất lượng lục bình cho thấy, chỉ lục bình ở huyện Củ Chi, Hóc Môn là phù hợp để ủ, xử lý trở thành nguyên liệu sản xuất phân bón hữu cơ. Còn lục bình từ nhiều quận nội thành bị lẫn quá nhiều rác, tạp chất cho nên được xem như một loại rác trên sông, cần trục vớt và chôn lấp theo quy định. Lục bình tại các khu công nghiệp cũng tương tự, cần xem như rác thải công nghiệp và phải có quy trình xử lý riêng.
Trên cơ sở thử nghiệm vớt lục bình ở thượng nguồn sông Sài Gòn (địa bàn huyện Củ Chi), UBND thành phố đã giao Sở Tài nguyên và Môi trường thành phố tổng hợp gửi Sở Tài chính thẩm định, trình UBND thành phố phê duyệt phương án chính thức tiến hành vớt lục bình thường xuyên trên thượng nguồn sông Sài Gòn để triển khai trong năm 2016.
