Đến với những địa danh gắn liền với cuộc khởi nghĩa Bắc Sơn như: Vũ Lăng, Đình Nông Lục, đồn Mỏ Nhài, Mỏ Tát… cách ngày này đúng 75 năm về trước đã từng in dấu chân, hình ảnh các đồng chí lãnh đạo cao cấp của Đảng gồm: đồng chí Trường Chinh, Hoàng Văn Thụ, Trần Đăng Ninh, Hoàng Quốc Việt… cùng sống với bà con các dân tộc Tày, Nùng, Dao nhóm lên ngọn lửa các mạng, làm nên cuộc khởi nghĩa Bắc Sơn 27-9-1940.
Giám đốc Bảo tàng Bắc Sơn, Dương Thị Tốt cho biết: hằng năm Bảo tàng đón hơn 10 nghìn lượt khách trong và ngoài nước đến thăm quan chiêm ngưỡng. Hiện Bảo tàng lưu trữ hơn 345 tư liệu, hiện vật của các đồng chí lãnh đạo Đảng gắn liền với cuộc khởi nghĩa Bắc Sơn. Đến nay, huyện đã có 13 di tích được xếp hạng quốc gia, 11 di tích được xếp hạng cấp tỉnh, tám xã được Thủ tướng Chính phủ công nhận xã An toàn khu… Đây là niềm tự hào của Đảng bộ, chính quyền và bà con các dân tộc huyện Bắc Sơn.
Ngược dòng thời gian, lịch sử đấu tranh cách mạng của Đảng bộ và nhân dân các dân tộc huyện Bắc Sơn ghi lại: Ngày 22-9-1940, Nhật đánh vào Lạng Sơn, Pháp thua chạy qua huyện Bình Gia, Bắc Sơn về Thái Nguyên. Vốn căm thù trước những hành động cướp bóc, gây nên cuộc sống lầm than và sẵn có truyền thống đấu tranh, nhân dân các dân tộc huyện Bắc Sơn được Đảng lãnh đạo đã vùng lên đấu tranh vũ trang. Sau khi triệu tập các tổ chức Đảng Bắc Sơn và được các chiến sĩ cộng sản vừa thoát khởi nhà tù Lạng Sơn về đã họp thống nhất thông qua chủ trương khởi nghĩa. Vào 7 giờ tối đến 8 giờ, ngày 27-9-1940, hàng nghìn đồng bào Tày, Nùng, Dao, Kinh… theo các chiến sĩ cách mạng tiến đánh đồn Mỏ Nhài.
Sau một thời gian tiến quân chớp nhoáng, cuộc khởi nghĩa thắng lợi. Nhân dân tin tưởng, phấn khởi reo hò vang dậy, tổ chức mít-tinh. Quân khởi nghĩa tuyên bố xóa bỏ chế độ thực dân phong kiến, đốt hết sổ sách… Nhưng khi Nhật đầu hàng đồng minh, do lực lượng còn mỏng, thực dân Pháp quay lại đàn áp, mở chiến dịch khủng bố lan tran khắp nơi, đốt phá làng bản, giết hại dân thường ở các thôn Nà Gieo, Bản Xe, Bò Tát… Các chiến sĩ du kích Bắc Sơn phải tạm lánh lên rừng chờ lệnh mới.
Đến ngày 14-10-1940, tại Sa Khao (Vũ Lăng), đồng chí Trần Đăng Ninh, Xứ ủy viên Bắc Kỳ, được tăng cường lên Bắc Sơn củng cố phòng trào, tuyên bố quyết định thành lập Khu căn cứ du kích Bắc Sơn. Đội du kích gồm 200 người, được trang bị 200 súng trường và 20 súng kíp. Ngay khi mới ra đời đội du kích bị thực dân Pháp khủng bố gắt gao, nhiều làn bản bị đốt phá, nhiều quần chúng nhân dân bị bắt giết.
Do bị địch khủng bố gắt gao, Đội du kích phải tạm lánh lên rừng, sống trong cảnh màn trời chiếu đất, ăn đói, nhịn khát trong mấy tháng liền… nhưng các chiến sĩ du kích Bắc Sơn vẫn một lòng tin tưởng vào cách mạng, tin tưởng vào thắng lợi cuối cùng và quyết sống chết với quân thù… Sau khi được củng cố đội du kích trở thành đội Cứu quốc quân Một và Hai, là tiền thân của quân đội nhân dân Việt Nam.
Cán bộ, chiến sĩ giúp dân thu hoạch lúa hè thu.
Ngày nay, trở về vùng đất chiến khu xưa đi trên con đường 1B: “Đường Bắc Sơn, Đình Cả, Thái Nguyên”, từ TP Lạng Sơn về huyện lỵ Bắc Sơn đã được mở rộng nâng cấp phẳng lì. Con đường nay đã trở thành huyết mạch, thông thương hàng hóa nối liền vùng chiến khu “Châu xưa” với các huyện trong tỉnh và các tỉnh Thái Nguyên, Bắc Cạn, mở ra triển vọng mới cho huyện vùng cao Bắc Sơn, nơi chiến khu xưa đang trên đà đổi mới.
Chúng tôi đến đúng dịp huyện đang chuẩn bị kỷ niệm 75 năm cuộc khởi nghĩa Bắc Sơn (27-9-1940 - 27-9-2015). Anh Hà Thắng, cán bộ nghỉ hưu trú tại khu Văn Chi, thị trấn Bắc Sơn tự hào nói: Năm nào cũng vậy, ngày 27-9, bà con các dân tộc trong huyện đều coi là ngày lễ hội, lớn nhất trong năm nên mọi người đều tất bật, chuẩn bị đón ngày lễ kỷ niệm.
Chủ tịch UBND xã Bắc Sơn, Dương Công Khoa, phấn khởi nói: Nhờ đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu cây trồng vật nuôi, chuyển giao khoa học kỹ thuật vào sản xuất, nên năng suất, chất lượng cây trồng không ngừng nâng cao, 100% diện tích ngô, lúa, thuốc lá, đỗ tương đều trồng giống mới. Nhiều hộ dân còn tận dụng lân lũng trồng cây quýt đem lại hiệu quả kinh tế cao gấp năm đến 10 lần so với trồng lúa… nhờ đó đời sống của bà con không ngừng nâng cao, nhiều xây được nhà kiên cố, có máy cày, xe ô-tô vận chuyển hàng hóa… không còn hộ đói.
Các đoàn viên, thanh niên thăm quan Bảo tàng khởi nghĩa Bắc Sơn.
Không chỉ vậy, ngay đến thôn Bản Liếng, nơi khó khăn nhất của xã Long Đóng, giờ đã có những thay đổi. Sau hơn 23 năm hạ sơn, 100% bà con trong thôn chủ yếu là bà con dân tộc Dao đã có cuộc sống ổn định. Bí thư chi bộ thôn Bản Liếng, Bàn Văn Tiến, vui vẻ nói: nhờ có các chương trình xóa đói, giảm nghèo của chính phủ đường ô-tô đã về tận bản, những đồi rừng trước kia chỉ có cây ngô, cây sắn nay đã trồng thêm cây quế, cây hồi, 100% số hộ đã có ti-vi, xe máy, điện lưới quốc gia tỏa sáng từng nhà, trong bản không còn ai mù chữ, không còn hộ đói..
Chủ tịch UBND huyện Bắc Sơn, Trình Minh Đức vui mừng chia sẻ: Là huyện miền núi, vùng cao, phần lớn bà con sống bằng nghề sản xuất nông lâm nghiệp, nhưng nhờ đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế, khai thác tiềm năng, lợi thế nên thu nhập bình quân đầu người nay đạt gần 28 triệu đồng/ người/năm; đường giao thông liên xã được rải nhựa hoặc bê tông đạt 80%; 97% số thôn bản đã có đường ô tô đến trung tâm thôn; số hộ dân được sử dụng điện lưới quốc gia hơn 98%, hệ thông thủy lợi đáp ứng nhu cầu sản xuất nông nghiệp; 85% trạm y tế xã, thị trấn có bác sĩ.
Trên bước đường đi lên, Bắc Sơn tuy còn gặp nhiều khó khăn thử thách nhưng Đảng bộ và nhân dân các dân tộc huyện Bắc Sơn đang ngày đêm nỗ lực xây dựng quê hương Bắc Sơn khởi nghĩa ngày càng giàu, đẹp, xứng đáng với niềm tin yêu của đồng bào cả nước, về mảnh đất “Châu xưa” anh hùng.
