Ðịnh cư cho người vạn đò xứ Huế

ND - Định cư cho người dân vạn đò xứ Huế đang là chủ trương lớn của thành phố. Mục tiêu của chương trình là phải bảo đảm "thuận canh, thuận cư" để người dân lên bờ nhưng vẫn có thể duy trì được nghề nuôi trồng và đánh bắt thủy sản trên sông nước nhằm ổn định đời sống.

Hằng bao đời nay với người dân vạn đò xứ Huế con đò vừa là nhà ở, vừa là phương tiện mưu sinh. Ngày ngày, thuyền theo con nước tản mác đi làm ăn, lúc trôi nổi trên sông, lúc ven phá Tam Giang. Chỉ khi đêm về hoặc những ngày mưa bão họ mới có điều kiện quây quần bên nhau.

Chỉ một đoạn sông Ðông Ba và Bao Vinh hơn chừng cây số qua địa bàn phường Phú Bình (TP Huế) đã có tới 300 hộ dân vạn đò thuộc các tổ 11, 12 và 14 sinh sống. Ngoài việc đánh cá trên sông, họ còn làm đủ nghề để kiếm sống như: khai thác cát sạn, lên bờ chạy xích-lô, buôn bán nhỏ, lượm chai bao... Quần quật quanh năm  nhưng cuộc sống vẫn cơ hàn.

Ông Nguyễn Văn Tiến, Tổ trưởng dân cư 14 cho biết: Tổ này hiện có 104 hộ dân vạn đò, trong đó có rất nhiều gia đình có nhiều thế hệ chung sống trên sông nước. Cá biệt gia đình ông Huỳnh Văn Lơ có đến ba thế hệ nối tiếp nhau, cả thảy có sáu hộ tồn tại trên sáu con đò, với 52 người gồm con, cháu, dâu, rể nhưng không có điều kiện để lên bờ vì nghèo quá. Khi được hỏi, bất kỳ một người dân vạn đò nào cũng đều mong muốn có cuộc sống định cư trên bờ để tránh gặp rủi ro, thiên tai hoạn nạn nhưng thật khó. Với họ, ngày mưa bão mới thấu hết nỗi khổ, không có việc làm, thuyền bè thiếu chỗ neo đậu, chỉ quần tụ cùng nhau các khúc sông uống rượu, đánh cờ, buông cho số phận dập dìu cùng con nước.

Gia đình ông Lơ nổi tiếng ở vùng sông nước này không chỉ vì đông con. Ông có đứa con gái lớn là Huỳnh Thị Ðứa năm nay mới ngoài 40 tuổi, lấy chồng là Phan Văn Dữ đẻ "sòn sòn" năm một, đến tám đứa con, lít nhít không phân biệt nổi đứa lớn, đứa bé. Ngộ nhất là vợ chồng Ðứa - Dữ lại đặt tên cho con là: Chứa, Ðế, Say, Bia, Nem, Chả, Nhậu, Chơi.

Hiện tài sản lớn nhất đối với người dân ở đây chỉ là con đò, giá vào thời điểm hiện nay chiếc nhiều nhất vài ba chục triệu đồng, còn lại khoảng trên dưới 15-20 triệu đồng. Nhiều hộ khi con cái lớn ra ở riêng, không sắm lấy được một con đò, vậy là nhiều thế hệ cứ bấu víu lấy nhau trên một con đò. Nhiều hộ giải quyết vấn đề bức xúc này bằng việc liều mạng dựng tạm các nhà chồ bên sông để ở. Vậy mà xóm nhà chồ ở phường Phú Bình này có lúc đông đến 25 cái, trở thành một vấn đề bức xúc cho chính quyền địa phương trong việc bảo vệ môi trường và phòng, chống thiên tai, hoạn nạn khi mưa bão đến.

Chủ tịch UBND phường Phú Bình cho biết: Vì là một phường ở TP Huế nên hiện quỹ đất không còn để bố trí nơi định cư cho dân vạn đò; hơn nữa vấn đề này đòi hỏi chi phí quá lớn, vượt quá giới hạn của chính quyền phường, xã nên phải chờ hướng giải quyết của cấp trên.

Mới đây, thông qua dự án người nghèo, phường giải quyết cho vay ba triệu đồng/hộ, giúp bà con có vốn sản xuất, buôn bán nhỏ. Tổ chức BAJ (Nhịp cầu châu Á) đã đầu tư 75 triệu đồng, giúp các hộ dân vạn đò ở phường đóng mới một thuyền sinh hoạt cộng đồng, làm nơi khám bệnh, hội họp, và nơi dạy xóa mù chữ cho các cháu mỗi khi đêm về. Từ khi có thuyền sinh hoạt cộng đồng, y tế phường đã tổ chức triển khai nhiều chương trình sức khỏe sinh sản, kế hoạch hóa gia đình cho cư dân vạn đò ở đây. Ðoàn thanh niên phường đã dùng thuyền làm nơi tổ chức dạy xóa mù chữ cho gần 40 con em dân vạn đò. Nhưng chính sự nghèo túng và lênh đênh trên sông nước, nay đây mai đó làm cho con em xóm vạn đò thất học từ thế hệ này sang thế hệ khác. Trong hơn 300 hộ vạn đò nói trên thì những năm qua chỉ có một cháu học đến lớp 11, một cháu học lớp 10, còn lại học xong bậc tiểu học cũng chỉ có vài cháu.

Xóm vạn đò về đêm càng buồn, sương mù giăng kín, lác đác chỉ có vài hộ có điện thắp sáng, mặc dù chỉ cách ít đó không xa, trên bờ là phố xá đông đúc, đèn điện sáng trưng. Tôi đem điều này thắc mắc với Chủ tịch UBND phường Phú Bình thì được biết, phần đông các hộ dân vạn đò sống không ổn định, nay đây mai đó. Khi hết việc họ tụ tập lại ít lâu, sau đó lại đi làm ăn. Có hộ đi làm nghề tận Phú Vang, Phú Lộc, Quảng Ðiền cả 10-15 ngày mới về. Phía phường đã có chủ trương xin ngành điện dựng mấy cột điện trên bờ, hộ nào có nhu cầu dùng điện thì xin đặt công-tơ, nhưng cũng chỉ có vài ba hộ đến xin đặt. Một số hộ khác thì do không bảo đảm an toàn về sử dụng điện nên không cho đặt công-tơ. Hiện TP Huế đang triển khai thí điểm tại Phú Bình chương trình vệ sinh môi trường, đặt sọt rác cho các hộ sống trên thuyền, hằng ngày rác được vứt vào sọt, không thả bừa xuống sông, vài ba ngày có người đi thu gom tập trung xử lý. Nếu trở thành nếp sinh hoạt thường xuyên như vậy, thì việc gây ô nhiễm cho các con sông ở Huế sẽ được cải thiện rất nhiều.

Trước đây, tỉnh Thừa Thiên-Huế đã tổ chức đưa dân vạn đò lên bờ định cư, vì bão lũ liên tiếp xảy ra, thiệt hại về thuyền bè và con người quá lớn. Khu tái định cư Trường An (TP Huế) bố trí cho hàng chục hộ dân vạn đò ở sông An Cựu. Nhưng chỉ vài năm họ lại bán đất, bán nhà quay lại cuộc sống với con thuyền như cũ. Bởi, sau khi lên bờ, công việc nơi ở mới chưa có, lại xa sông nước, mọi sinh hoạt thay đổi, không biết làm gì để duy trì cuộc sống.

Bài học rút ra qua nhiều năm tổ chức đưa dân vạn đò lên bờ định cư là đưa được các hộ dân lên bờ làm nhà, lập vườn định cư, nhưng phải gần với sông nước, để họ có thể "trên bến dưới thuyền", tiếp tục mưu sinh bằng con thuyền. Tại xã Lộc Ðiền, thuộc huyện Phú Lộc có 334 hộ dân trước đây sống lênh đênh trên đầm phá Tam Giang - Cầu Hai, được bố trí lên bờ định cư, ổn định cuộc sống. Ðảng bộ, chính quyền xã đứng ra tổ chức lại sản xuất, tạo điều kiện cho bà con lên bờ định cư, nhưng gắn với phát triển nuôi tôm cá nước lợ trên đầm phá. Toàn xã đã phát triển được 140 ha diện tích nuôi tôm sú, bình quân mỗi hộ nuôi tôm có mức thu nhập từ 20 triệu đồng đến 30 triệu đồng/năm.

Lộc Ðiền còn khai thác thế mạnh của vùng đất bán sơn địa, các hộ đã lập được 114 ha vườn, chuyển dần từ vườn tạp sang trồng các loại cây ăn quả đặc sản như: dâu, thanh trà, các loại rau quả thực phẩm cho thu nhập cao. Từ một vùng quê nghèo khó, cuộc sống lênh đênh trên sông nước, Lộc Ðiền đã ổn định đời sống nhân dân bằng việc thực hiện định canh, định cư và phát triển các chương trình kinh tế, xã hội thích hợp. Ðến nay, ở xã Lộc Ðiền đã có 75% số hộ được dùng điện, 85% số hộ được dùng nước sạch. Số hộ nghèo giảm nhanh, từ 20,2% /năm trước xuống còn 9,24%.

Thành phố Huế, sau ý định bất thành ở khu định cư Trường An, các điểm định cư cho dân vạn đò kế tiếp đã được tính toán kỹ hơn. Các khu định cư mới đều được bố trí gần các con sông, trên bến dưới thuyền, để người dân khi lên bờ định cư, vẫn có thể tiếp tục gắn với sông nước, tiếp tục duy trì các nghề làm ăn, sinh sống.

Tại khu định cư Bãi Dâu đầu tư 2,7 tỷ đồng để xây dựng 78 căn hộ, loại 24 m2 và 42 m2. Khu định cư Gia Hội và Kim Long đã đưa được 455 hộ, gồm 1.950 nhân khẩu lên bờ. Riêng khu định cư Kim Long được quy hoạch trên diện tích rộng gần 10 ha đất, được chính quyền hỗ trợ xây dựng toàn bộ hạ tầng gồm đường giao thông, hệ thống điện, nước, sau đó mới cấp đất cho dân vạn đò làm nhà ở.

Ở đây, Hội Bretagne - Việt Nam tại Pháp đã đầu tư kinh phí gần một tỷ đồng giúp xây dựng tại khu định cư Kim Long một trạm y tế khám, chữa bệnh cho dân vạn đò, một nhà trẻ bốn lớp học, và một trường tiểu học năm lớp. Hội còn có kế hoạch xây dựng tiếp 50 căn hộ ở đây để bố trí cho dân vạn đò đang gặp khó khăn lên bờ định cư. Ðến nay, tại khu định cư Kim Long đã bố trí được 335 hộ, gồm 1.700 nhân khẩu đến định cư, cuộc sống họ dần đổi thay và ổn định.

Trao đổi ý kiến với chúng tôi về vấn đề định cư cho dân vạn đò, ông Hồ Xuân Mãn, Ủy viên T.Ư Ðảng, Bí thư Tỉnh ủy Thừa Thiên-Huế cho biết, việc đưa dân vạn đò lên bờ là mối quan tâm thường xuyên của Ðảng bộ và chính quyền các cấp. Nhưng vì vốn đầu tư lớn, trong khi kinh phí địa phương lại hạn hẹp nên tỉnh đang huy động mọi nguồn lực hiện có và tiến hành phân kỳ để đầu tư. Trong hai năm 2008 - 2009, tỉnh Thừa Thiên-Huế có kế hoạch đưa 900 hộ dân sống trên sông nước và đầm phá lên bờ định cư. Có 27 xã của các huyện ven đầm phá gồm Phong Ðiền, Quảng Ðiền, Hương Trà, Phú Vang và Phú Lộc nằm trong chương trình này. Tỉnh tổ chức phân kỳ để tập trung đầu tư nhằm giải quyết dứt điểm việc đưa dân sống trên sông nước lên bờ định cư.

Cụ thể năm 2008, tỉnh tập trung định cư và xóa nhà tạm cho 500 hộ dân thủy diện của năm huyện, gồm: Phong Ðiền 65 hộ, Hương Trà 26 hộ, Quảng Ðiền 120 hộ, Phú Vang 141 hộ và Phú Lộc 148 hộ. Năm 2009, tỉnh thực hiện việc định cư và xóa nhà tạm cho 400 hộ dân thủy diện còn lại của hai huyện Phú Vang và Phú Lộc. Trong đó, huyện Phú Vang có 80 hộ và Phú Lộc 320 hộ. Ở các khu tái định cư, tỉnh đầu tư hạ tầng cơ sở như: điện, đường, trường, trạm y tế, chợ, nước sinh hoạt, âu thuyền neo đậu tàu, thuyền để tránh bão... đồng thời bảo đảm điều kiện để người dân sống tốt hơn nơi ở cũ. Tỉnh lựa chọn phương án sắp xếp, bố trí dân cư theo thôn, xã; hạn chế việc xáo trộn dân cư. Trong các khu tái định cư phải bảo đảm "thuận canh, thuận cư" để người dân lên bờ nhưng vẫn có thể duy trì được nghề nuôi trồng và đánh bắt thủy sản trên sông nước nhằm ổn định đời sống. Tỉnh Thừa Thiên-Huế phấn đấu đến năm 2010 cơ bản không còn hộ dân vạn đò sống lênh đênh trên sông nước, vùng đầm phá và ven biển.

QUỐC VIỆT