Điều tra trong hoạt động báo chí

Một trong những nhiệm vụ hết sức quan trọng của các cơ quan báo chí truyền thông là tích cực tham gia vào công cuộc đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực và các loại tệ nạn xã hội mà Đảng và Nhà nước phát động. Để đảm bảo mục tiêu truyền tải thông tin đến công chúng một cách trung thực khách quan và có định hướng, tại các cơ quan báo chí truyền thông đã hình thành nên một trong những loại hình hoạt động đặc thù đó là hoạt động báo chí điều tra.

Các tham luận và những trao đổi của các nhà khoa học, chuyên gia và các nhà báo đã tập trung làm rõ vai trò, vị trí của hoạt động báo chí điều tra đối với quá trình công khai, minh bạch và dân chủ hóa thông tin theo định hướng của Đảng trong mọi hoạt động kinh tế - xã hội của đất nước.

Theo các đại biểu, ngoài chức năng thông tin thông thường, các cơ quan báo chí, truyền thông đã xuất hiện và hình thành các hoạt động báo chí điều tra như một cơ cấu tương đối độc lập. Các hoạt động báo chí điều tra có thể khác nhau do tính chất và phạm vi hoạt động của mỗi cơ quan báo chí, thậm chí các nhà báo sẽ có những cách tiếp cận và xử lý khác nhau ngay trong từng vấn đề và sự kiện cụ thể.

Trong nhiều trường hợp, hoạt động báo chí điều tra được coi như một bộ phận quan trọng hỗ trợ cho các cơ quan bảo vệ pháp luật nhằm ngăn chặn sự lộng hành của các loại tội phạm và vượt qua những trở ngại của tệ quan liêu, tham nhũng làm tê liệt hệ thống…

Ở Việt Nam, trong giai đoạn của quá trình đẩy mạnh đổi mới để xây dựng và phát triển đất nước, nhờ có hoạt động của báo chí điều tra như một cơ cấu độc lập, nhiều hiện tượng tiêu cực trong đời sống kinh tế - xã hội đã được phơi bày, nhiều vụ án phức tạp đã được làm sáng tỏ…

Nhà báo Hồng Thanh Quang (Báo Công an Nhân dân) cho rằng: Điều tra là hành động khôi phục lại sự thật, trong đó có sự thật tốt và sự thất xấu. Một khi chúng ta còn ngộ nhận về bốn chữ “quyền lực thứ tư” của nhà báo là đồng nghĩa với việc tự ngộ sát mình bằng bài báo.

Ông cho rằng nhiều bài điều tra mới thực hiện một nửa bởi bài điều tra đó dựa vào kết luận điều tra của các cơ quan chức năng, vì vậy luôn đi sau các cơ quan chức năng một bước. 

Các đại biểu cũng nhất trí để có một bài điều tra hoàn thiện trong giai đoạn hiện nay, ngoài chữ nghĩa, chứng cứ, tài liệu, phóng viên viết điều tra cần trang bị cho mình một kiến thức pháp luật để tự bảo vệ mình.

Theo PGS.TS Đinh Thị Thuý Hằng (Học viện Báo chí và Tuyên truyền) thì: nhà báo viết điều tra phải thấm nhuần rằng họ không thể bị ràng buộc bởi bất cứ một lợi ích nào, ngoài quyền được biết thông tin của công chúng. Ngoài ra bà cũng nêu ra ý kiến là cần phải có các luật sư hoạt động trong biên chế toà soạn báo để có thể bảo vệ các nhà báo, nhất là các nhà báo viết thể loại điều tra

Kết thúc hội thảo, Giáo sư-Tiến sĩ Tạ Ngọc Tấn- Viện trưởng Viện nghiên cứu báo chí truyền thông cho rằng đây là một hội thảo thực sự bổ ích cho những người làm nghề báo. Ông cho rằng đề tài này cần tiếp tục phải bàn bạc không phải tìm ra một câu trả lời thống nhất là là đưa ra các phương án trả lời khác nhau phù hợp với tính chất và phạm vi hoạt động của mỗi cơ quan báo chí cũng như mục đích, tôn chỉ của từng tờ báo

Giáo sư- Tiến sĩ Tạ Ngọc Tấn cũng nhấn mạnh: Trong bối cảnh hiện nay, điều tra vẫn đang tiếp tục phát huy mạnh mẽ những ưu thế trong việc khẳng định những nhân tố mới, tìm tòi những giải pháp tích cực để tác động vào cuộc sống.