Di dân tái định cư: Kinh nghiệm của Quỳnh Nhai

Quỳnh Nhai là một trong 11 huyện, thị xã được xếp vào diện đặc biệt khó khăn ở tỉnh Sơn La. Huyện Quỳnh Nhai có diện tích tự nhiên 105.000 ha, địa hình phân bố nằm dọc hai bên bờ thượng nguồn sông Ðà, tiếp giáp với hai tỉnh Ðiện Biên và Lai Châu. Ðây là vùng đất quần cư của bảy dân tộc anh em cùng chung sống lâu đời, trong đó chủ yếu là đồng bào dân tộc Thái Trắng, nơi có truyền thống văn hóa đặc sắc và lịch sử đấu tranh cách mạng kiên cường. Nhưng do điều kiện tự nhiên và tình hình kinh tế - xã hội chậm phát triển, đến nay Quỳnh Nhai vẫn là một huyện nghèo, vùng sâu, vùng xa khó khăn ở Sơn La và khu Tây Bắc.

Quỳnh Nhai đã đón nhận quyết định xây dựng thủy điện Sơn La với tinh thần phấn khởi, mong chờ, nhưng cũng đầy thách thức, chưa lường hết những khó khăn thử thách. Ông Cầm Ngọc Minh, Bí thư Huyện ủy, cho biết: Nhiệm kỳ này, Ðảng bộ chúng tôi xác định là nhiệm kỳ của công tác dời dân TÐC. Ðây là cơ hội ngàn năm cần phải chớp lấy, mới mong mang lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc lâu dài cho đồng bào các dân tộc trong huyện.

Ðến nay, công tác dời dân ở Quỳnh Nhai tuy gặp nhiều khó khăn, nhưng đang được triển khai tích cực. Từ khi có Quyết định số 459-QÐ/TTg ngày 12-5-2004 và Quyết định số 01/2005/QÐ-UB ngày 9-1-2005 của UBND tỉnh Sơn La về thực hiện chính sách bồi thường, dời dân, TÐC thủy điện Sơn La thì công tác này mới chính thức được khởi động. Việc quy hoạch, xây dựng các khu TÐC mẫu, xây dựng kết cấu cơ sở hạ tầng kỹ thuật phục vụ công tác dời dân đã được huyện Quỳnh Nhai triển khai sớm, đi trước một bước, song khi bắt tay vào tổ chức thực hiện vẫn không tránh khỏi những khó khăn, bỡ ngỡ.

Anh Lù Bình, là người có thâm niên, kinh nghiệm tổ chức dời dân từ thủy điện Hòa Bình vừa được tỉnh Sơn La tăng cường từ tỉnh vào huyện làm Trưởng ban Quản lý Dự án di dân TÐC huyện Quỳnh Nhai, đã cung cấp nhiều thông tin, tiến độ chuyển dân. Qua câu chuyện, chúng tôi được biết, hơn một tháng nay, anh cùng các đồng nghiệp chưa về nhà; thăm hỏi, động viên vợ con lúc đau ốm chỉ qua điện thoại.

Quan sát một ngày làm việc ở Ban QLDA di dân TÐC huyện, chúng tôi chứng kiến công tác tiếp dân, giải quyết chế độ bồi thường, tổ chức thực hiện không dễ chút nào. Cả ban có một trăm người, nhưng hầu hết đều đang bám cơ sở, trực tiếp tổ chức chuyển dân. Trên cánh cửa phòng làm việc thấy dán tờ thông báo của trưởng ban kêu gọi cán bộ, nhân viên làm việc thêm giờ, làm việc cả ngày nghỉ, tập trung đẩy nhanh tiến độ dời dân.

Ðược biết, Tết Dương lịch năm 2007, công tác dời dân ở Quỳnh Nhai vẫn không có ngày nghỉ. Thế mới thấy quyết tâm và trách nhiệm của toàn Ðảng bộ Quỳnh Nhai đang tập trung cao mọi nỗ lực, nhằm đẩy nhanh tiến độ dời dân TÐC.

Dự án quy hoạch dời dân TÐC huyện Quỳnh Nhai sau nhiều lần xem xét, điều chỉnh, bổ sung, đến nay đã hình thành 11 khu TÐC, 58 điểm đón dân, với khả năng tiếp nhận khoảng 4.600 hộ dân. Trong đó, khu TÐC Phiêng Lanh là địa điểm xây dựng thị trấn huyện mới dung nạp 1.100 hộ, số hộ còn lại hơn 3.300 hộ phải chuyển đến các khu TÐC huyện Mai Sơn, Thuận Châu, Sông Mã, thị xã Sơn La.

Năm 2006, huyện Quỳnh Nhai đã trình và phê duyệt xong quy hoạch chi tiết được bốn khu TÐC ở bốn xã Chiềng Bằng, Mường Giôn, Nậm Ét và Chiềng Ơn; phê duyệt quy hoạch bước 1 được hai khu tại xã Mường Sại và ba khu tại xã Pắc Ma, Pha Khinh, Mường Chiên.

Công tác thống kê, lập dự toán bồi thường được 57 bản, 3.873 hộ; trình thẩm định dự toán lập phương án bồi thường 39 bản, 1.494 hộ; quyết định phê duyệt 22 bản, 873 hộ. Giải ngân được 70 tỷ 246 triệu đồng, trong đó thanh toán bồi thường thiệt hại 49 tỷ 959 triệu đồng.

Ðến ngày 31-12-2006, huyện đã chuyển được 1.287 hộ. Nếu cả năm 2005, huyện Quỳnh Nhai mới chuyển được 487 hộ thì ba tháng cuối năm 2006 đã chuyển được hơn 800 hộ. Theo tiến độ phấn đấu đến trước Tết Nguyên đán sẽ chuyển thêm khoảng 300 hộ.

Tuy số hộ cần chuyển theo tiến độ không đạt yêu cầu đề ra, nhưng quan trọng là huyện Quỳnh Nhai đã tìm ra cách làm phù hợp, được nhân dân đồng tình ủng hộ. Với kết quả này, năm 2007 huyện Quỳnh Nhai sẽ tổ chức chuyển 3.066 hộ, năm 2008 sẽ cơ bản hoàn thành dời dân và năm 2009 tập trung ổn định dân cư, sớm hơn dự kiến ban đầu một năm.

Kinh nghiệm dời dân ở Quỳnh Nhai cho thấy, không thể thiếu vai trò của cấp ủy, chính quyền cơ sở, trực tiếp là bí thư chi bộ và trưởng bản. Ở đâu cán bộ gương mẫu, làm hết trách nhiệm thì ở đó thuận lợi. Tiêu biểu trong công tác vận động, tuyên truyền tổ chức dời dân tốt là đảng bộ các xã Chiềng Sại, Mường Giôn, Mường Chiên, chi bộ bản Mứn B (xã Pha Khinh), bản Khoan (xã Chiềng Sại). Nhưng điều có tính chất tiên quyết, không phải ở việc chuyển dân đi là xong, mà là phải quan tâm làm tốt công tác quy hoạch tổng thể, quy hoạch chi tiết, triển khai các dự án thành phần, xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ thuật, như đường giao thông, điện, nước sinh hoạt, san ủi nền nhà, đất sản xuất, v.v. phải được triển khai sớm, đi trước một bước.