Dịp Tết Nguyên đán vừa qua, các hộ dân trồng lan trên địa bàn TP Hồ Chí Minh đã “thắng” lớn. Hầu hết các nhà vườn ở ngoại thành đều hết hàng từ nhiều ngày trước Tết do các mối lái đến đặt mua từ trước. Bên cạnh việc trồng lan bán cành quanh năm, dịp Tết là thời điểm được nhà vườn đầu tư nhiều nhất để bán cả chậu. Lượng hoa phục vụ Tết Nguyên đán Đinh Dậu 2017 ước đạt 5,3 triệu chậu, gần chín triệu cành lan cắt cành, tổng giá trị sản lượng hoa lan hơn 207,5 tỷ đồng.
Theo Trưởng ban Kinh tế Hội Nông dân TP Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Tủi, tỷ suất lợi nhuận của người trồng lan Mokara là 57%, với lan Dendrobium là 147%, các loại lan khác như: Vanda, Cattelya, Ngọc Điểm, Hồ Điệp… cũng đạt tỷ suất lợi nhuận cao. Năm 2016, giá trị sản xuất bình quân 1 ha đất nông nghiệp ở TP Hồ Chí Minh đạt 410 triệu đồng/năm, thì giá trị sản xuất bình quân trong năm này của 1 ha trồng lan là 700 triệu đồng/năm. Cùng với rau an toàn, thủy sản, cá cảnh, lan các loại giúp cho giá trị sản xuất nông nghiệp của thành phố tăng lên hằng năm trong bối cảnh diện tích đất nông nghiệp của thành phố ngày càng giảm. Do giá trị đất ngoại thành của TP Hồ Chí Minh ngày càng cao cho nên đã có 126 hộ trồng lan của thành phố đến các tỉnh Tây Ninh, Long An, Bình Dương, Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu… đầu tư mở rộng thêm 170 ha trồng lan, cung cấp cho nhu cầu thành phố và các tỉnh.
Toàn thành phố hiện có năm hợp tác xã (HTX) hoạt động trong lĩnh vực hoa lan với 70 thành viên và nhiều nông hộ chuyên canh loại hoa này. Rất nhiều gương điển hình hoạt động có hiệu quả trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh như HTX Hoa lan Huyền Thoại (huyện Củ Chi) với diện tích sản xuất 23 ha, cung cấp mỗi ngày 6.000 đến 7.000 cành lan ra thị trường trong và ngoài nước. Hiện, HTX Huyền Thoại đang xúc tiến xây dựng phòng cấy mô lan để bảo tồn giống lan Dendro mầu đỏ đậm đang được thị trường ưa chuộng; đồng thời mở rộng diện tích để phát triển lan Mokara cắt cành theo hướng chuyên canh, cánh đồng lớn, gắn với việc ứng dụng công nghệ cao để đáp ứng nhu cầu trong nước và xuất khẩu sang các nước: Lào, Cam-pu-chia, Ấn Độ. Hộ gia đình chị Trần Ngọc Tuyết, cũng ở huyện Củ Chi, có diện tích đất trồng 4,5 ha với khoảng 180.000 gốc lan, trong đó chủ lực là Mokara, sản phẩm hiện đang được tiêu thụ mạnh tại TP Hồ Chí Minh và Bình Dương, thu nhập gần hai tỷ đồng/năm sau khi trừ chi phí…
Trồng lan cắt cành có nhiều tiềm năng, tỷ lệ rủi ro thấp, thế nhưng vấn đề thương hiệu, đầu ra cho sản phẩm vẫn luôn là nỗi lo của nhiều HTX, hộ trồng lan. Giám đốc HTX Hoa lan Ngọc Điểm (huyện Hóc Môn) Lê Thị Mỹ Phước cho hay, sản lượng hoa Mokara của trang trại phát triển ổn định nhưng khâu tiêu thụ ngày bình thường khá bấp bênh. Sau các dịp lễ, Tết, giá hoa càng xuống thấp. HTX đã tự tìm thêm kênh tiêu thụ tại các siêu thị nhưng Co.op Mart thì chưa có kinh nghiệm cho mặt hàng hoa tươi; việc kinh doanh ở Metro theo dạng ký gửi cũng không giúp thu hồi được vốn.
Chuyên về dòng lan Dendrobium, ông Nguyễn Văn Thọ ở huyện Bình Chánh cho rằng, giống hoa này yêu cầu cao hơn hẳn về kỹ thuật chăm sóc, kể cả nước tưới bị nhiễm phèn thì nông dân vẫn biết cách khắc phục. Vấn đề đáng ngại lại ở chất lượng giống và phân bón giả... Bên cạnh đó, hầu hết nguồn giống hoa lan hiện nay vẫn phụ thuộc vào nhập khẩu, dẫn tới khó kiểm soát chất lượng giống, kiểm soát mầm bệnh... Giống nhập khẩu cũng khiến giá thành sản xuất cao, nông dân khó cạnh tranh.
Theo Phó Chủ tịch Hội Trang trại và Làm vườn TP Hồ Chí Minh Mai Quốc Thái, mặc dù diện tích hoa lan trên địa bàn thành phố được mở rộng nhưng sản phẩm cung ứng cho thị trường còn khiêm tốn về chủng loại, mầu sắc đặc trưng. Việc lai tạo giống chưa đáp ứng được nhu cầu dù thành phố có trung tâm công nghệ sinh học.
Tiến sĩ Nguyễn Đăng Nghĩa, Phó Chủ tịch Hội Sinh vật cảnh TP Hồ Chí Minh kiêm Chi hội phó Chi hội Hoa lan đề xuất: “Muốn tìm đầu ra cho hoa lan phải thường xuyên tổ chức các hội nghị xúc tiến thương mại, giới thiệu, quảng bá để người tiêu dùng biết và sử dụng. Hiện, lan Mokara mới dùng cho mùa lễ hội, cho lẵng hoa, ít có người tiêu dùng thưởng ngoạn hằng ngày. Trong khi đó, việc liên kết giữa nhà vườn với nhau cũng như giữa nhà vườn với các ngành khác như du lịch, xúc tiến thương mại tại sân bay... vẫn còn yếu. Nhiều nhà vườn còn thiếu thông tin trong việc kết nối tiêu thụ. Đây là những vấn đề cần được giải quyết để ngành lan có điều kiện phát triển căn cơ hơn.
Về việc nghiên cứu cây giống, Chủ tịch Hội Nông dân TP Hồ Chí Minh Nguyễn Thị Bạch Mai cho biết, nông dân khó khăn về cây giống tại vì chúng ta đang nhập giống cây từ Thái-lan. Như vậy thì cần xem vai trò của các cơ quan chức năng ở thành phố trong việc cung cấp cây giống cho nông dân. Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cũng như Trung tâm Công nghệ sinh học thành phố chưa cung cấp cho nông dân cây giống đúng giá trị chất lượng để nông dân tiếp tục phát triển. Hội nông dân thành phố sẽ tìm hiểu sâu sát hơn cũng như ghi nhận kịp thời từ thực tế để cùng bàn thảo với các đơn vị chức năng giúp nông dân vấn đề này...
